Zingeving

Zingeving gaat over de manier waarop mensen betekenis, richting en samenhang ervaren in hun leven. Dat kan verbonden zijn met relaties, werk, persoonlijke waarden, creativiteit, natuur, spiritualiteit, religie, maatschappelijke betrokkenheid of het gevoel deel uit te maken van iets dat groter is dan jezelf.

Zingeving hoeft niet te betekenen dat er één grote levensopdracht bestaat die ontdekt moet worden. Voor sommige mensen voelt betekenis als iets dat al aanwezig is. Voor anderen ontstaat zij juist door keuzes, ervaringen en de manier waarop zij betekenis geven aan wat hen overkomt.

Daarmee raakt zingeving aan een van de oudste menselijke vragen:

Wat maakt een leven betekenisvol?

1. Wat is zingeving?

Zingeving verwijst naar het ervaren of creëren van betekenis in het leven. Het gaat niet alleen om wat iemand doet, maar ook om waarom iets belangrijk voelt en hoe afzonderlijke ervaringen in een groter geheel worden geplaatst.

Zingeving kan bijvoorbeeld ontstaan door:

• liefde en verbondenheid;
• ouderschap, familie of vriendschap;
• werk of vakmanschap;
• creativiteit en expressie;
• persoonlijke groei;
• zorg voor anderen;
• natuur en verwondering;
• spiritualiteit of religie;
• idealen en maatschappelijke betrokkenheid;
• kennis, ontdekking en nieuwsgierigheid.

Wat betekenisvol is, verschilt sterk van mens tot mens en kan gedurende het leven veranderen.

Zingeving en betekenisgeving

De begrippen liggen dicht bij elkaar, maar zijn niet helemaal hetzelfde.

1. Betekenisgeving gaat over de betekenis die iemand aan een ervaring, gebeurtenis of waarneming geeft.
2. Zingeving heeft een bredere reikwijdte en gaat over ervaren betekenis, samenhang en richting in het leven.

Betekenisgeving kan dus bijdragen aan zingeving.

2. Heeft ieder mens behoefte aan zingeving?

Mensen proberen van nature samenhang te ontdekken in hun ervaringen. We leggen verbanden, vertellen verhalen over onszelf en proberen te begrijpen waarom gebeurtenissen belangrijk voor ons zijn.

Psychologisch onderzoek naar betekenis in het leven maakt vaak onderscheid tussen verschillende aspecten, zoals:

1. samenhang – het gevoel dat het leven enigszins begrijpelijk is;
2. richting – iets hebben waarnaar je je leven kunt richten;
3. betekenis – ervaren dat je bestaan ertoe doet.

Niet iedereen denkt daar bewust over na. Iemand kan veel zingeving ervaren zonder ooit de vraag naar de zin van het leven te stellen.

Andersom kan juist een ingrijpende verandering zulke vragen plotseling naar de voorgrond brengen.

3. Is zingeving hetzelfde als een levensmissie?

Nee. Een levensmissie kan een belangrijke bron van zingeving zijn, maar zingeving is breder.

Een levensmissie suggereert meestal een bepaalde richting of bijdrage. Zingeving kan ook ontstaan uit gewone, terugkerende ervaringen die helemaal niet als missie worden beleefd.

Een gesprek met een goede vriend, voor een kind zorgen, muziek maken, een tuin onderhouden of ergens met aandacht aan werken kan betekenisvol zijn zonder onderdeel te zijn van een groot levensplan.

Grote en kleine betekenis

Dat onderscheid voorkomt dat zingeving onnodig zwaar wordt.

Niet iedereen hoeft een uitzonderlijk doel te vinden. Een betekenisvol leven kan juist bestaan uit veel kleine dingen die samen belangrijk worden.

Persoonlijke waarden spelen daarin vaak een rol. Ze maken zichtbaar welke kwaliteiten en principes iemand belangrijk vindt, terwijl zingeving betrekking heeft op de betekenis die daaruit in het leven kan ontstaan.

4. Hoe ontstaat zingeving?

Er bestaat geen universele formule.

Voor sommige mensen ontstaat betekenis vooral door verbinding met anderen. Voor anderen spelen creativiteit, kennis, werk, natuur of spiritualiteit een grotere rol.

Ook levensfasen veranderen wat betekenisvol voelt. Wat op twintigjarige leeftijd richting geeft, hoeft dat op vijftigjarige leeftijd niet op dezelfde manier te doen.

Betekenis ontstaat ook achteraf

Een bijzondere eigenschap van zingeving is dat ervaringen soms pas later betekenis krijgen.

Een mislukking kan aanvankelijk uitsluitend als verlies worden ervaren en jaren later onderdeel worden van een belangrijk veranderingsproces. Dat betekent niet dat het verlies nodig was of dat iedere pijnlijke ervaring een verborgen bedoeling heeft.

Het betekent wel dat mensen nieuwe betekenis aan hun geschiedenis kunnen geven.

Het verleden verandert daardoor feitelijk niet. De plaats die het binnen het eigen levensverhaal krijgt, kan wel veranderen.

5. Welke invloed heeft je wereldmodel op zingeving?

Wat iemand betekenisvol vindt, staat niet los van zijn wereldmodel.

Opvoeding, cultuur, ervaringen, overtuigingen, spiritualiteit en verwachtingen beïnvloeden de manier waarop gebeurtenissen worden geïnterpreteerd.

Twee mensen kunnen daardoor vrijwel dezelfde gebeurtenis heel verschillend ervaren.

Wanneer overtuigingen betekenis begrenzen

Ook beperkende overtuigingen kunnen invloed hebben op zingeving.

Iemand kan bijvoorbeeld geloven:

Mijn leven heeft alleen betekenis als ik succesvol ben.

Of:

Ik moet eerst ontdekken wat mijn levensmissie is voordat ik de juiste keuzes kan maken.

Zo'n overtuiging kan ervoor zorgen dat andere bronnen van betekenis nauwelijks worden gezien.

Een aangrenzende mogelijkheid kan veel kleiner zijn: misschien hoeft betekenis niet uitsluitend uit succes of één grote bestemming te komen. Nieuwe ervaringen kunnen laten zien dat ook relaties, creativiteit, zorg, leren of eenvoudige dagelijkse momenten betekenisvol kunnen zijn.

Zo kan een overtuiging veranderen en tegelijkertijd het wereldmodel ruimer worden.

6. Wat gebeurt er wanneer zingeving wegvalt?

Zingeving is niet voortdurend even sterk aanwezig.

Verlies, relatiebreuken, pensionering, ontslag, ziekte, teleurstelling of grote veranderingen kunnen vertrouwde bronnen van betekenis aantasten. Ook zonder duidelijke aanleiding kan iemand zich afvragen waarom het leven dat hij leidt nog belangrijk voelt.

Dat hoeft niet onmiddellijk te betekenen dat er iets psychologisch mis is.

Een oude betekenis kan verdwijnen

Soms past een bestaand verhaal simpelweg niet meer.

Iemand die zijn identiteit jarenlang vooral ontleende aan werk kan na pensionering ontdekken hoeveel betekenis daaraan verbonden was. Iemand die altijd voor anderen heeft gezorgd kan zich afvragen wie zij is wanneer die zorg minder nodig wordt.

Zingeving kan dan opnieuw vorm krijgen.

Niet noodzakelijk doordat er één vervangend antwoord verschijnt, maar doordat andere mogelijkheden geleidelijk betekenis krijgen.

7. Wat zeggen filosofie en psychologie over zingeving?

De vraag naar een betekenisvol leven loopt als een rode draad door de filosofie.

Sommige filosofische tradities zoeken betekenis in deugd, wijsheid of leven volgens bepaalde principes. Andere benadrukken juist dat mensen zelf betekenis moeten creëren in een wereld waarin geen vooraf gegeven persoonlijk levensdoel aantoonbaar is.

De psychiater Viktor Frankl gaf betekenis een centrale plaats in zijn logotherapie. Hij benadrukte dat mensen zelfs onder zeer moeilijke omstandigheden kunnen zoeken naar betekenis in hun verhouding tot wat hen overkomt.

Dat betekent niet dat ieder lijden zin heeft.

Dat onderscheid is belangrijk. Betekenis kunnen vinden in een ervaring is iets anders dan beweren dat die ervaring met een bepaalde bedoeling heeft plaatsgevonden.

8. Welke plaats heeft spiritualiteit binnen zingeving?

Voor veel mensen is spiritualiteit een belangrijke bron van zingeving.

Betekenis kan worden ervaren in verbinding met God, bewustzijn, de natuur, het universum, een spirituele traditie of een werkelijkheid die groter wordt ervaren dan het individuele zelf.

Rituelen, meditatie, yoga, gebed en sjamanistische of andere spirituele tradities kunnen helpen zulke betekenis te ervaren of uit te drukken.

Wanneer gebeurtenissen méér lijken te betekenen

Ook synchroniciteit kan binnen een spiritueel wereldbeeld een rol spelen. Een toevallige ontmoeting, droom of samenloop van omstandigheden kan worden ervaren alsof deze een bijzondere persoonlijke betekenis heeft.

Vanuit psychologie kan worden onderzocht hoe mensen patronen herkennen en betekenis toekennen. Vanuit een spiritueel perspectief kan dezelfde ervaring worden geïnterpreteerd als betekenisvolle samenloop of verbinding.

Dat zijn verschillende verklaringsniveaus.

Wetenschappelijk kan niet worden vastgesteld dat een gebeurtenis een kosmische of spirituele bedoeling heeft. Dat maakt de ervaren betekenis ervan voor de persoon echter niet automatisch onbelangrijk.

9. Kunnen intuïtie en intentie richting geven aan zingeving?

Niet iedere betekenisvolle keuze ontstaat uit rationele analyse.

Soms ervaart iemand intuïtief dat een bepaalde richting belangrijk is, nog voordat precies kan worden uitgelegd waarom. Zo'n intuïtief gevoel kan informatie bevatten uit eerdere ervaringen en automatische verwerking, maar kan binnen een spiritueel wereldbeeld ook als innerlijk weten worden ervaren.

Intuïtie hoeft daarbij niet onfeilbaar te worden gemaakt om serieus genomen te worden.

Rationeel denken kan helpen een gevoel te onderzoeken. Zelfkennis kan zichtbaar maken waar het vandaan zou kunnen komen. Persoonlijke waarden kunnen duidelijk maken waarom iets belangrijk voelt.

Intentie voegt vervolgens richting toe.

Waar zingeving gaat over wat betekenisvol wordt ervaren, gaat intentie over de richting die iemand daar bewust aan wil geven.

Van betekenis naar meesterschap

Daar ontstaat een belangrijke verbinding met persoonlijk meesterschap.

Zingeving zonder handelen kan een innerlijke overtuiging blijven. Zelfleiderschap en autonomie brengen de vraag naar voren hoe iemand betekenis vertaalt naar keuzes.

Authentiek zijn betekent daarbij niet dat iedere innerlijke impuls gevolgd moet worden, maar dat er voldoende overeenstemming ontstaat tussen wat iemand belangrijk vindt en hoe hij daadwerkelijk probeert te leven.

10. Tenslotte

Zingeving hoeft geen antwoord te geven op één ultieme vraag naar de zin van het leven.

Voor sommige mensen ligt betekenis in relaties en dagelijkse ervaringen. Anderen vinden haar in creativiteit, persoonlijke groei, natuur, wetenschap, spiritualiteit of het ervaren van verbinding met iets groters.

Die bronnen kunnen naast elkaar bestaan en gedurende een mensenleven veranderen.

Ook het wereldmodel waarmee iemand naar zijn leven kijkt kan veranderen. Beperkende overtuigingen kunnen mogelijkheden uitsluiten die later, door nieuwe ervaringen, toch betekenisvol blijken. Daardoor kan niet alleen een overtuiging veranderen, maar ook het grotere beeld van wat een betekenisvol leven kan zijn.

Binnen het spirituele kwantummodel van Helder Dromen kan zo'n verruiming worden gezien als het openen van een werkelijkheid waarin meer mogelijkheden worden toegelaten dan binnen het oorspronkelijke wereldmodel zichtbaar waren. Dit is een spiritueel perspectief en geen conclusie uit de kwantumfysica.

Misschien is dat uiteindelijk een van de meest menselijke kenmerken van zingeving: betekenis hoeft niet één keer gevonden te worden.

Ze kan gedurende het leven steeds opnieuw ontstaan.