Veranderingsproces

Als je vandaag ongeveer hetzelfde denkt, verwacht en doet als gisteren, is de kans groot dat veel in je leven vertrouwd blijft. We gebruiken eerdere ervaringen voortdurend om nieuwe situaties te begrijpen, verwachtingen te vormen en keuzes te maken.

Dat is nuttig. Zonder herkenbare patronen zouden we iedere situatie opnieuw moeten uitvinden.

Maar dezelfde patronen kunnen ook beperkend worden. Een overtuiging die ooit logisch ontstond, kan jarenlang blijven bepalen wat je probeert, vermijdt of zelfs nog voor mogelijk houdt.

Daar raakt verandering aan je wereldmodel.

Veranderen betekent niet simpelweg oude gedachten vervangen door nieuwe. Het betekent dat er ruimte ontstaat voor ervaringen, inzichten en mogelijkheden die niet volledig worden bepaald door wat je al kende.

1. Waarom begint verandering vaak met bewustwording?

Veel gedrag vraagt nauwelijks bewuste aandacht.

Gewoonten, verwachtingen, emotionele reacties en manieren van denken kunnen door ervaring zo vertrouwd worden dat ze automatisch lijken te verlopen.

Je merkt bijvoorbeeld niet meer dat je bij kritiek onmiddellijk in de verdediging schiet.

Of dat je bij een nieuwe mogelijkheid automatisch denkt:

Dat is niets voor mij.

Pas wanneer zo'n patroon zichtbaar wordt, ontstaat de mogelijkheid om je ertoe te verhouden.

Dat is bewustwording.

Zien wat eerst vanzelfsprekend was

Bewustwording betekent niet dat het patroon daarmee onmiddellijk verdwenen is.

Je kunt heel goed weten dat je perfectionistisch reageert en het de volgende ochtend opnieuw doen.

Maar er is iets veranderd.

Eerst was het patroon eenvoudigweg je werkelijkheid.

Nu kun je het waarnemen.

Je kunt je afvragen:

Waarom reageer ik eigenlijk zo?

Welke overtuiging zit hieronder?

Klopt die nog?

Is er ook een andere mogelijkheid?

Daar kan een veranderingsproces beginnen.

2. Welke rol speelt je wereldmodel bij verandering?

Je wereldmodel bevat verwachtingen en overtuigingen over jezelf, andere mensen en de werkelijkheid.

Het ontstaat onder invloed van onder andere ervaringen, opvoeding, cultuur, relaties, kennis en interpretaties.

Daarin kunnen ook beperkende overtuigingen terechtkomen.

Ik kan niet presenteren.

Mensen zijn niet te vertrouwen.

Ik ben niet creatief.

Ik kan niet voor mezelf beginnen.

Wanneer zulke overtuigingen lang genoeg onderdeel zijn van je wereldmodel, voelen ze niet meer als overtuigingen.

Ze voelen als feiten.

Dat is een belangrijk verschil.

Je handelt niet alleen naar de wereld zoals die is, maar ook naar de wereld zoals je geleerd hebt haar te zien.

3. Wat gebeurt er in je brein wanneer je verandert?

Het brein is plastisch.

Dat betekent dat het zich gedurende het leven kan aanpassen onder invloed van leren, gedrag, omgeving en ervaring. Dat vermogen noemen we neuroplasticiteit.

Herhaling speelt daarbij een belangrijke rol.

Wanneer bepaalde vaardigheden of gedragingen regelmatig worden gebruikt, kunnen de betrokken neurale netwerken efficiënter functioneren en veranderen.

Maar de populaire voorstelling:

nieuwe gedachte → nieuwe synaps → nieuwe werkelijkheid

is te eenvoudig.

Verandering is geen nieuwe snelweg na iedere gedachte

Gedachten, emoties en gedrag ontstaan uit complexe samenwerking tussen grote hersennetwerken, het lichaam en de omgeving.

Niet iedere nieuwe gedachte legt aantoonbaar een afzonderlijke nieuwe neurale verbinding aan.

En neuroplasticiteit betekent evenmin dat we ons brein onbeperkt naar wens kunnen programmeren.

Wat wel belangrijk is:

nieuwe ervaringen kunnen nieuwe informatie leveren waarmee het brein zich kan aanpassen.

Daarom kan werkelijk iets anders doen soms krachtiger zijn dan eindeloos anders proberen te denken.

4. Moet verandering altijd door herhaling ontstaan?

Nee.

Dat is een belangrijke nuance.

Veel veranderingen vragen herhaling.

Wie piano wil leren spelen, een andere gewoonte wil ontwikkelen of anders wil leren reageren in moeilijke situaties, heeft meestal oefening nodig.

Het nieuwe moet vertrouwd raken.

Maar niet iedere menselijke verandering verloopt zo.

Soms verandert een overtuiging opvallend snel.

Eén ervaring kan veel veranderen

Stel dat iemand jarenlang denkt:

Ik kan onmogelijk voor honderd mensen spreken.

Hij kan beginnen met vijf mensen, daarna tien en vervolgens twintig. Via zulke aangrenzende mogelijkheden kan zijn wereldmodel geleidelijk veranderen.

Maar misschien gebeurt iets heel anders.

Op een dag vraagt hij zichzelf:

Wat is eigenlijk het ergste dat kan gebeuren?

Hij kan blokkeren.

Mensen kunnen zien dat hij zenuwachtig is.

Hij kan zich schamen.

En daarna gaat zijn leven verder.

Plotseling ziet hij zijn angst anders.

Hij besluit de presentatie voor honderd mensen gewoon te geven.

De ervaring die daarop volgt kan zijn oude overtuiging krachtig doorbreken.

Hij hoefde niet noodzakelijk twintig tussenstappen te zetten.

Verandering kan groeien door herhaling, maar kan ook ontstaan door een inzicht of ervaring die het oude wereldmodel ineens niet meer geloofwaardig maakt.

5. Welke wegen kunnen tot verandering leiden?

Er bestaat daarom geen universeel stappenplan voor verandering.

Een veranderingsproces kan ontstaan door:

• bewustwording van een oud patroon;
• herhaling en oefening;
• een aangrenzende mogelijkheid;
• een onverwachte nieuwe ervaring;
• rationeel denken;
• een confronterend inzicht;
• een ontmoeting;
• inspiratie;
• intuïtie;
• een crisis of verlies;
• droomkracht en visualiseren;
• synchroniciteit;
• simpelweg iets doen wat je altijd voor onmogelijk hield.

Soms weet je vooraf precies wat je wilt veranderen.

Soms ontdek je pas achteraf dat je veranderd bent.

Niet iedere verandering begint met een nieuwe gedachte

Ook de volgorde hoeft niet altijd te zijn:

anders denken → anders kiezen → anders handelen → anders voelen.

Het kan net zo goed andersom.

• Je doet iets nieuws en ontdekt daardoor dat je oude overtuiging niet klopt.
• Je ervaart iets onverwachts en gaat daardoor anders denken.
• Je ontmoet iemand en ziet ineens een mogelijkheid die daarvoor niet in je wereldmodel bestond.
• Je voelt iets wat je jarenlang hebt onderdrukt en begrijpt daardoor jezelf anders.

Menselijke verandering is dynamischer dan één vaste keten.

6. Waarom voelt verandering vaak ongemakkelijk?

Verandering betekent vaak dat iets vertrouwds minder vanzelfsprekend wordt.

Zelfs een beperkend patroon kan vertrouwd voelen.

Iemand die bijvoorbeeld altijd anderen tevreden probeert te houden, kan grote spanning ervaren wanneer zij voor het eerst duidelijk grenzen stelt.

Niet omdat grenzen stellen verkeerd is.

Maar omdat haar oude wereldmodel misschien bevatte:

Als ik nee zeg, stel ik mensen teleur.

Het nieuwe gedrag botst dan tijdelijk met het bestaande zelfbeeld en de verwachtingen die daarbij horen.

Er kunnen onzekerheid, spanning of twijfel ontstaan.

Maar ook hier is voorzichtigheid nodig.

Ongemak is niet automatisch bewijs dat je groeit.

Soms waarschuwt ongemak terecht dat iets niet bij je past of onveilig is.

Persoonlijk meesterschap vraagt daarom niet om weerstand blindelings te overwinnen, maar om te onderzoeken wat die weerstand betekent.

7. Hoe verandert een beperkende overtuiging?

Een beperkende overtuiging kan veranderen wanneer nieuwe informatie voldoende gewicht krijgt.

Neem:

Ik durf mijn mening niet te geven.

Iemand kan aanvankelijk geloven dat openlijk een andere mening uitspreken vrijwel zeker tot afwijzing leidt.

Dan gebeurt iets kleins.

Tijdens een vergadering spreekt zij zich uit.

Niemand wordt boos.

Een collega zegt zelfs:

Goed punt.

Dat is een nieuwe ervaring.

Haar oude overtuiging hoeft daardoor niet onmiddellijk verdwenen te zijn. Maar er is een opening ontstaan:

Blijkbaar kan ik mijn mening geven zonder dat alles misgaat.

Wanneer dergelijke ervaringen zich herhalen, kan een meer helpende overtuiging ontstaan.

Maar soms is één krachtige ervaring al voldoende om iets fundamenteels te verschuiven.

Het wereldmodel wordt verrijkt met informatie die er eerder niet in paste.

8. Welke rol spelen droomkracht en het kwantummodel?

Niet iedere mogelijkheid hoeft eerst werkelijk ervaren te zijn voordat zij betekenis kan krijgen.

Daar speelt droomkracht een rol.

Door verbeeldingskracht kan iemand zich een situatie voorstellen die nog niet bestaat of die hij nog nooit heeft meegemaakt.

Visualiseren is één manier waarop dat kan gebeuren.

Iemand die zichzelf altijd als onzeker heeft gezien, kan zich bijvoorbeeld voor het eerst werkelijk voorstellen hoe het zou zijn om vrijuit te spreken.

Dat bewijst niet dat hij het daarna automatisch kan.

Maar iets wat innerlijk onvoorstelbaar was, wordt voorstelbaar.

Buiten het huidige wereldmodel

Daar raakt verandering aan het kwantummodel van Helder Dromen.

Het kwantummodel gaat niet uit van wat je op dit moment voor mogelijk houdt, maar onderzoekt wat er nog meer mogelijk kan zijn.

Een aangrenzende mogelijkheid is één route.

Maar verandering hoeft niet altijd in kleine stapjes te verlopen.

Een nieuwe mogelijkheid kan ook verschijnen door inspiratie, een onverwachte ontmoeting, synchroniciteit, rationeel inzicht of een plotseling besluit.

Niet alles is mogelijk. Maar er is mogelijk veel meer mogelijk dan je denkt.

Het kwantummodel is daarbij een spiritueel en filosofisch perspectief van Helder Dromen. Het is geen conclusie uit de kwantumfysica of neuroplasticiteit.

9. Wat betekenen verantwoordelijkheid en mildheid tijdens verandering?

Verantwoordelijkheid betekent niet dat je alles wat je is overkomen zelf hebt veroorzaakt.

• Je hebt je jeugd niet gekozen.
• Je bepaalt niet hoe andere mensen zich gedragen.
• Je kunt ziekte, verlies, maatschappelijke omstandigheden of toeval niet volledig beheersen.

Maar binnen wat er gebeurt, bestaat vaak wel enige ruimte om je ertoe te verhouden.

Daar begint persoonlijke verantwoordelijkheid.

Je kunt onderzoeken:

• Welke patronen draag ik mee?
• Welke overtuigingen beïnvloeden mij?
• Wat kan ik daadwerkelijk veranderen?
• Wat ligt buiten mijn invloed?
• Welke mogelijkheid wil ik onderzoeken?

Mildheid en verantwoordelijkheid hoeven daarbij geen tegenstellingen te zijn.

Je kunt begrijpen waarom een patroon ooit is ontstaan en tegelijkertijd besluiten dat je er niet langer automatisch naar wilt leven.

Begrijpen waar je vandaan komt hoeft niet te bepalen waar je naartoe gaat.

10. Wanneer is een veranderingsproces voltooid?

Misschien is dat niet altijd duidelijk.

Sommige veranderingen krijgen uiteindelijk een nieuw automatisme.

Wat vroeger veel aandacht vroeg, gaat vanzelf.

Andere veranderingen blijven bewegingen waarin je steeds opnieuw moet kiezen.

En soms ontdek je jaren later dat iets wat ooit enorm belangrijk leek helemaal geen rol meer speelt.

Je bent niet iedere ochtend bewust bezig met:

Ik ben veranderd.

Je leeft eenvoudigweg anders.

Daarom is verandering niet noodzakelijk het creëren van een definitief nieuw zelf.

Ook dat nieuwe zelfbeeld kan uiteindelijk weer een beperking worden.

Persoonlijk meesterschap betekent eerder dat je wereldmodel beweeglijk genoeg blijft om nieuwe ervaringen toe te laten.

11. Tenslotte

Verandering is geen eenvoudig proces waarin je eerst anders denkt, daarna anders handelt en uiteindelijk automatisch een nieuwe werkelijkheid creëert.

Soms werkt verandering ongeveer zo.

Maar mensen zijn complexer.

We veranderen door herhaling én door onverwachte ervaringen.

Door bewustwording én door handelen.

Door rationeel denken én door intuïtie.

Door kleine aangrenzende mogelijkheden én door grote sprongen.

Door zelf richting te geven én door iets tegen te komen wat we nooit hadden kunnen plannen.

Neuroplasticiteit maakt duidelijk dat het brein geen onveranderlijk systeem is. Ons wereldmodel laat zien waarom oude ervaringen desondanks langdurig invloed kunnen houden. En het kwantummodel opent binnen Helder Dromen de mogelijkheid om niet alleen te kijken naar wat vanuit het verleden waarschijnlijk lijkt, maar ook naar wat buiten het bestaande wereldmodel nog ontdekt kan worden.

Daar ligt misschien de essentie van een veranderingsproces.

Niet dat je voortdurend een betere versie van jezelf moet creëren.

Maar dat je niet verplicht bent om morgen uitsluitend te leven vanuit wat gisteren waar voor je leek.

Verandering begint waar het verleden niet langer het alleenrecht heeft om te bepalen wat je voor de toekomst mogelijk houdt.