Persoonlijke groei

Persoonlijke groei is het proces waarbij mensen zich ontwikkelen in de manier waarop zij zichzelf begrijpen, omgaan met ervaringen, relaties aangaan, keuzes maken en reageren op veranderingen en uitdagingen.

Het begrip wordt veel gebruikt binnen psychologie, coaching en persoonlijke ontwikkeling, maar heeft geen enkele vaste wetenschappelijke definitie. Persoonlijke groei kan bijvoorbeeld betrekking hebben op meer zelfkennis, emotionele ontwikkeling, het veranderen van gedragspatronen, het ontwikkelen van vaardigheden of het vinden van een manier van leven die beter aansluit bij persoonlijke waarden.

Groei betekent daarbij niet dat iemand steeds beter, sterker of gelukkiger moet worden. Ook leren omgaan met beperkingen, verlies, onzekerheid en eigenschappen die niet eenvoudig te veranderen zijn, kan onderdeel zijn van persoonlijke groei.

1. Wat betekent persoonlijke groei?

Mensen blijven zich gedurende hun leven ontwikkelen.

Nieuwe ervaringen kunnen bestaande ideeën over onszelf en de wereld bevestigen, maar ook ter discussie stellen.

Iemand kan bijvoorbeeld ontdekken dat een manier van omgaan met conflicten die vroeger goed werkte, binnen een volwassen relatie juist problemen veroorzaakt. Of dat waarden en doelen die op twintigjarige leeftijd belangrijk waren op latere leeftijd minder goed passen.

Persoonlijke groei ontstaat wanneer zulke ervaringen leiden tot verandering in bijvoorbeeld:

• zelfkennis;
• overtuigingen;
• gedrag;
• coping;
• relaties;
• vaardigheden;
• waarden en prioriteiten.

Dat hoeft geen spectaculaire transformatie te zijn. Veel persoonlijke ontwikkeling vindt juist geleidelijk plaats.

2. Begint persoonlijke groei met zelfkennis?

Zelfkennis en zelfreflectie kunnen persoonlijke groei ondersteunen omdat iemand eerst enig inzicht nodig heeft in bestaande patronen voordat bewust verandering mogelijk wordt.

Stel dat iemand regelmatig conflicten vermijdt.

Aanvankelijk denkt diegene:

Ik ben gewoon gemakkelijk.

Door zelfreflectie kan een ander patroon zichtbaar worden:

Ik vind het moeilijk om anderen teleur te stellen en geef daarom mijn grenzen niet aan.

Dat inzicht verandert nog niets.

Het maakt verandering wel mogelijk.

Hierin heeft het bestaande idee dat persoonlijke groei met bewustwording begint dus waarde. Maar bewustwording alleen is meestal niet voldoende. Nieuwe inzichten moeten vaak worden verbonden met nieuwe ervaringen en gedrag.

3. Waarom is gedrag belangrijk voor persoonlijke groei?

Weten wat je anders wilt doen betekent niet automatisch dat je het ook anders kunt doen.

Gedrag wordt mede beïnvloed door gewoonten, emoties, verwachtingen, omstandigheden en eerdere leerervaringen.

Daarom ontstaat persoonlijke groei vaak in de wisselwerking tussen inzicht en ervaring.

Iemand kan bijvoorbeeld begrijpen dat fouten maken normaal is, terwijl hij tijdens zijn werk nog steeds alles drie keer controleert.

Pas wanneer hij geleidelijk ander gedrag probeert en ervaart dat een kleine fout niet onmiddellijk tot afwijzing leidt, ontstaat nieuwe informatie.

Dat is een belangrijk psychologisch principe:

verandering wordt niet alleen bedacht, maar ook geleerd.

Hier raken persoonlijke groei, conditionering en coping elkaar.

4. Welke rol spelen overtuigingen en het wereldmodel?

Mensen ontwikkelen gedurende hun leven overtuigingen over zichzelf, andere mensen en de wereld.

Bijvoorbeeld:

Ik moet alles zelf kunnen.

Conflicten zijn gevaarlijk.

Als ik hard genoeg werk, lukt alles.

Andere mensen zijn niet te vertrouwen.

Zulke overtuigingen worden onderdeel van het wereldmodel waarmee nieuwe gebeurtenissen worden geïnterpreteerd.

Persoonlijke groei kan plaatsvinden wanneer nieuwe ervaringen niet langer goed binnen dat bestaande wereldmodel passen.

Iemand die altijd dacht alles zelfstandig te moeten oplossen, kan bijvoorbeeld ervaren dat hulp vragen juist leidt tot betere samenwerking.

Het wereldmodel hoeft dan niet volledig te verdwijnen. Het wordt genuanceerder:

Ik kan veel zelfstandig én soms heb ik andere mensen nodig.

Groei betekent vanuit dit perspectief dat het psychologische model van jezelf en de wereld flexibeler en beter afgestemd kan raken op nieuwe ervaringen.

5. Betekent persoonlijke groei jezelf veranderen?

Niet noodzakelijk.

Soms bestaat groei uit verandering.

Iemand leert bijvoorbeeld grenzen aangeven, anders omgaan met stress of effectiever communiceren.

Maar persoonlijke groei kan ook betekenen dat iemand stopt met proberen iets te veranderen wat niet veranderd hoeft te worden.

Daar komt zelfacceptatie in beeld.

Een introvert persoon hoeft bijvoorbeeld niet extravert te worden om persoonlijk te groeien. Groei kan juist betekenen dat iemand zijn behoefte aan rust beter begrijpt en daar rekening mee leert houden.

Daarom bestaat er een belangrijke spanning tussen:

Wat wil ik veranderen?

en:

Wat mag ik leren accepteren?

Persoonlijke ontwikkeling heeft beide nodig.

6. Is tegenslag noodzakelijk voor persoonlijke groei?

Tegenslagen kunnen aanleiding geven tot reflectie en verandering, maar het is te eenvoudig om te zeggen dat iedere tegenslag feedback is die nodig is om te groeien.

Sommige ervaringen zijn vooral pijnlijk of schadelijk.

Mensen hoeven daar niet noodzakelijk sterker of wijzer uit te komen.

Wel kunnen mensen soms achteraf nieuwe betekenis geven aan moeilijke gebeurtenissen. Prioriteiten kunnen veranderen, relaties kunnen belangrijker worden of iemand kan nieuwe mogelijkheden in zichzelf ontdekken.

Binnen de psychologie wordt bij ingrijpende gebeurtenissen onder bepaalde omstandigheden gesproken over posttraumatische groei.

Dat betekent niet dat trauma goed is voor mensen of noodzakelijk is voor ontwikkeling.

Persoonlijke groei kan net zo goed ontstaan uit positieve relaties, nieuwsgierigheid, onderwijs, succes, veiligheid en nieuwe mogelijkheden.

7. Is persoonlijke groei hetzelfde als doelen bereiken?

Nee.

Doelen kunnen richting geven aan persoonlijke ontwikkeling, maar succes is niet hetzelfde als psychologische groei.

Een hogere functie, meer geld of betere prestaties kunnen belangrijke persoonlijke doelen zijn zonder dat iemand daardoor noodzakelijk meer zelfkennis of psychologische flexibiliteit ontwikkelt.

Andersom kan iemand een doel niet bereiken en toch groeien.

Een mislukte sollicitatie kan bijvoorbeeld leiden tot een realistischer beeld van eigen mogelijkheden en wensen.

Persoonlijke groei gaat daarom minder over wat iemand bereikt dan over wat er in de omgang met ervaringen wordt ontwikkeld.

8. Kun je persoonlijke groei afdwingen?

Tot op zekere hoogte kunnen mensen bewust omstandigheden creëren waarin ontwikkeling waarschijnlijker wordt.

Ze kunnen nieuwe vaardigheden oefenen, feedback zoeken, therapie volgen, reflecteren of onbekende situaties aangaan.

Maar persoonlijke ontwikkeling laat zich niet volledig plannen.

Omstandigheden, relaties, gezondheid, persoonlijkheid en toeval spelen eveneens een rol.

Daarom kan de overtuiging dat iedereen volledig verantwoordelijk is voor zijn persoonlijke groei problematisch worden.

Hier bestaat een verbinding met locus of control.

Het is zinvol verantwoordelijkheid te nemen voor wat beïnvloedbaar is, maar even belangrijk te erkennen wat buiten de eigen controle ligt.

9. Tenslotte

Persoonlijke groei is geen eindbestemming en ook geen verplicht traject naar een steeds betere versie van jezelf. Het is een verzamelbegrip voor psychologische ontwikkeling die gedurende het leven kan plaatsvinden.

Zelfkennis en zelfreflectie kunnen helpen om bestaande patronen zichtbaar te maken. Nieuwe ervaringen en gedrag kunnen vervolgens verwachtingen, overtuigingen en het wereldmodel veranderen. Coping helpt bij het omgaan met omstandigheden die niet eenvoudig kunnen worden veranderd, terwijl zelfacceptatie voorkomt dat persoonlijke ontwikkeling verandert in een voortdurende strijd tegen jezelf.

Groei kan daardoor soms betekenen dat iemand iets verandert en soms juist dat iemand iets leert accepteren.

Het gaat uiteindelijk niet om perfect worden, maar om een flexibeler vermogen om met jezelf, andere mensen en een veranderende werkelijkheid om te gaan.