Amor fati

Sommige gebeurtenissen zouden we het liefst uit ons levensverhaal verwijderen. Een verkeerde beslissing, een gemiste kans, een verlies, een moeilijke jeugd of een periode waarin het leven een totaal andere richting nam dan we hadden gewild.

Maar het verleden laat zich niet herschrijven.

Amor fati begint bij die eenvoudige maar ingrijpende werkelijkheid. De uitdrukking betekent letterlijk ‘liefde voor het lot’. Daarmee wordt iets anders bedoeld dan je neerleggen bij wat er gebeurt. Amor fati stelt een veel radicalere vraag: kun je het leven dat werkelijk van jou is volledig als jouw leven erkennen, ook wanneer delen ervan nooit jouw keuze waren?

Dat betekent niet dat alles goed was, dat alles noodzakelijk was of dat alles met een reden gebeurde. Het betekent dat wat eenmaal gebeurd is vanaf dat moment deel uitmaakt van het vertrekpunt van waaruit je verder leeft.

1. Wat betekent amor fati?

Amor fati bestaat uit de Latijnse woorden amor, liefde, en fatum, lot. Het begrip is vooral bekend geworden als filosofische uitdrukking voor een houding waarin iemand zijn leven niet alleen accepteert, maar het in zijn geheel leert beamen.

Dat gaat verder dan berusting.

Berusting kan klinken als: het is nu eenmaal zo, ik kan er niets meer aan doen. Amor fati stelt daar iets actievers tegenover. Niet omdat je het verleden alsnog verandert, maar omdat je ophoudt een deel van je eigen leven buiten je levensverhaal te plaatsen.

Dat verschil is belangrijk.

Je kunt jarenlang denken dat je leven beter zou zijn geweest als je een bepaalde beslissing niet had genomen, iemand nooit had ontmoet of een bepaalde gebeurtenis je bespaard was gebleven. Misschien is dat zelfs waar.

Maar het leven waarin dat niet gebeurde, bestaat alleen als mogelijkheid in je verbeelding.

Het leven dat werkelijk bestaat, bevat ook datgene wat je liever had gemist.

Amor fati begint bij die werkelijkheid.

2. Moet je volgens amor fati alles goed vinden?

Nee. Dat zou van amor fati een gevaarlijk en oppervlakkig idee maken.

Een pijnlijke gebeurtenis wordt niet goed doordat je haar accepteert. Onrecht wordt niet rechtvaardig doordat het onderdeel van je leven is geworden. Iemand die jou heeft beschadigd hoeft niet achteraf gelijk te krijgen omdat jij besluit verder te leven.

Er bestaat een belangrijk verschil tussen erkennen en goedkeuren.

Je kunt erkennen:

• dit is gebeurd;
• ik had dit niet gewild;
• het heeft mij geraakt of veranderd;
• ik kan niet meer terug naar een werkelijkheid waarin het niet gebeurd is;
• vanaf hier moet mijn leven verder.

Juist dat laatste maakt amor fati interessant voor persoonlijke ontwikkeling.

De vraag is niet of het verleden anders had moeten zijn. Natuurlijk hadden sommige dingen anders mogen zijn.

De vraag wordt wat er mogelijk is vanuit de werkelijkheid die nu bestaat.

3. Waarom verzetten we ons tegen wat al gebeurd is?

Verzet heeft een functie. Wanneer iets bedreigend, pijnlijk of onrechtvaardig is, kan weerstand noodzakelijk zijn. Het helpt ons grenzen te stellen, gevaar te vermijden en omstandigheden te veranderen.

Maar er bestaat ook verzet tegen een werkelijkheid die niet meer veranderd kan worden.

Dan blijft het denken terugkeren naar een alternatief verleden:

Had ik maar...

Waarom heb ik toen niet...

Als die persoon nooit...

Als dit mij niet was overkomen...

Zulke gedachten zijn menselijk. Ze kunnen onderdeel zijn van verwerking, rouw en zelfreflectie. Het probleem ontstaat wanneer het denkbeeldige verleden belangrijker wordt dan het leven dat vanaf het heden nog mogelijk is.

De werkelijkheid als vertrekpunt

Amor fati vraagt niet om het verlangen naar een ander verleden te verbieden. Het maakt alleen duidelijk dat ontwikkeling altijd begint vanuit de werkelijkheid die er daadwerkelijk is.

Je kunt uitsluitend verder vanaf hier.

Dat klinkt vanzelfsprekend, maar psychologisch is het een grote beweging. Zolang een deel van je aandacht blijft onderhandelen met iets wat niet meer veranderd kan worden, blijft energie verbonden aan een werkelijkheid die niet bestaat.

Erkennen wat er is, maakt die energie niet automatisch vrij. Maar het kan wel een ander vertrekpunt creëren.

4. Is amor fati hetzelfde als positief denken?

Nee. Eigenlijk kan amor fati behoorlijk ver verwijderd zijn van positief denken.

Positief denken probeert vaak een gunstiger perspectief te vinden. Dat kan waardevol zijn, maar amor fati hoeft een moeilijke ervaring niet positiever te maken dan zij was.

• Een verlies hoeft geen geschenk te worden.
• Een mislukking hoeft achteraf niet ‘het beste te zijn wat je kon overkomen’.
• Een pijnlijke jeugd hoeft niet noodzakelijk een verborgen bedoeling te hebben gehad.

Sommige ervaringen blijven gewoon pijnlijk.

Amor fati vraagt niet om daar een mooier verhaal van te maken.

Het vraagt of je kunt stoppen met eisen dat je verleden eerst anders moet worden voordat je je huidige leven volledig kunt bewonen.

Dat is iets anders.

5. Betekent amor fati dat alles voorbestemd is?

De woorden ‘liefde voor het lot’ kunnen gemakkelijk de indruk wekken dat alles vooraf bepaald zou zijn.

Maar je hoeft niet in voorbestemming te geloven om iets aan amor fati te hebben.

Je kunt het begrip ook lezen zonder aan te nemen dat gebeurtenissen door God, het universum of een andere macht zijn gepland.

Dan betekent ‘lot’ eenvoudig: het leven zoals het daadwerkelijk is gelopen.

Daar horen bewuste keuzes bij, maar ook toeval, omstandigheden, andere mensen, maatschappelijke factoren en gebeurtenissen waarop je nauwelijks invloed had.

‘Het is gebeurd’ is niet hetzelfde als ‘het moest gebeuren’

Dat onderscheid voorkomt een belangrijk misverstand.

Amor fati hoeft niet te zeggen:

Dit moest mij overkomen.

Het kan veel eenvoudiger zeggen:

Dit is mij overkomen.

Het eerste is een uitspraak over de verborgen betekenis of noodzakelijkheid van een gebeurtenis. Het tweede is een erkenning van de werkelijkheid.

Voor persoonlijk meesterschap is die tweede uitspraak vaak al krachtig genoeg.

6. Kunnen fouten ook onderdeel worden van amor fati?

Juist eigen fouten maken het begrip interessant.

Het is soms gemakkelijker om omstandigheden te accepteren waarop je geen invloed had dan een beslissing waarvan je achteraf denkt: dit heb ik zelf gedaan.

Spijt kan dan veranderen in een voortdurende strijd met een vroegere versie van jezelf.

Maar ook die persoon behoort tot je levensgeschiedenis.

Je maakte die keuze met het wereldmodel, de kennis, emoties, verlangens, angsten en overtuigingen die je op dat moment had. Dat ontslaat je niet automatisch van verantwoordelijkheid. Wanneer je iemand hebt beschadigd, kan herstel of het erkennen van schuld noodzakelijk blijven.

Amor fati wist verantwoordelijkheid niet uit.

Het voegt er iets aan toe: je hoeft jezelf niet voor altijd gevangen te houden in degene die de fout heeft gemaakt.

Van spijt naar verantwoordelijkheid

Er bestaat een belangrijk verschil tussen:

Ik wou dat ik dit nooit had gedaan.

en:

Ik heb dit gedaan. Wat vraagt dat nu van mij?

De eerste gedachte kijkt naar een verleden dat niet meer gewijzigd kan worden. De tweede opent de mogelijkheid van verantwoordelijkheid in het heden.

• Je kunt excuses aanbieden.
• Je kunt schade proberen te herstellen.
• Je kunt gedrag veranderen.
• Je kunt leren.

En soms kun je niets meer herstellen behalve de manier waarop je vanaf nu leeft.

Ook dat kan amor fati zijn.

7. Kan amor fati je wereldmodel veranderen?

Ervaringen vormen mede het wereldmodel waarmee we naar onszelf en de werkelijkheid kijken.

Een moeilijke ervaring kan bijvoorbeeld leiden tot een beperkende overtuiging:

• Ik kan niemand vertrouwen.
• Ik ben mislukt.
• Ik krijg nooit meer zo'n kans.

Mijn beste tijd ligt achter mij.

Dit is nu eenmaal wie ik ben.

Op dat moment is niet alleen de gebeurtenis onderdeel van het verleden geworden. Ook de conclusie die eraan verbonden werd, kan het verdere leven gaan bepalen.

Amor fati vraagt niet om de gebeurtenis te ontkennen, maar evenmin om iedere conclusie erover voor altijd vast te houden.

Je verleden staat vast.

De betekenis ervan hoeft dat niet volledig te doen.

Nieuwe ervaringen kunnen een ander perspectief openen. Een aangrenzende mogelijkheid kan zichtbaar worden. Soms verandert een overtuiging langzaam; soms blijkt door één ervaring dat iets wat jarenlang onmogelijk leek toch mogelijk is.

Je neemt het verleden mee zonder te eisen dat de toekomst erop moet lijken.

8. Betekent liefde voor je lot dat je ook van pijn moet houden?

Hier bereikt de letterlijke vertaling van amor fati haar grens.

‘Liefde voor het lot’ kan klinken alsof iemand dankbaar zou moeten zijn voor iedere vorm van pijn. Dat is niet nodig.

Misschien ligt de diepere betekenis niet in het liefhebben van afzonderlijke gebeurtenissen, maar in het niet langer opdelen van je leven in een deel dat van jou mag zijn en een deel dat nooit had mogen bestaan.

Je hoeft niet van iedere bladzijde te houden om het boek als jouw boek te erkennen.

Sommige bladzijden zou je nooit opnieuw willen beleven.

Toch horen ze bij hetzelfde verhaal.

Dat maakt amor fati niet zacht of gemakkelijk. Het vraagt juist dat de werkelijkheid niet mooier wordt gemaakt dan zij was.

En vervolgens dat je toch verder leeft.

9. Welke rol speelt vertrouwen bij amor fati?

Op een bepaald moment houdt begrijpen op.

Je kunt onderzoeken waarom iets gebeurde, patronen herkennen, verantwoordelijkheid nemen en proberen betekenis te geven aan je ervaringen. Maar niet iedere gebeurtenis levert uiteindelijk een bevredigend antwoord op.

Daar kan vertrouwen op de achtergrond aanwezig zijn.

Niet als de overtuiging dat alles goedkomt. Niet als het geloof dat alles met een reden gebeurde. En niet als een verklaring voor wat je hebt meegemaakt.

Vertrouwen hoeft hier niets uit te leggen.

Je weet het.

En juist doordat niet alles verklaard hoeft te worden, kan het leven verder bewegen zonder dat het verleden eerst volledig opgelost moet zijn.

Amor fati ontstaat niet uit de garantie dat de toekomst beter wordt. Het betekent dat je bereid bent het leven dat werkelijk van jou is mee te nemen naar een toekomst die je nog niet kent.

10. Wat betekent amor fati voor persoonlijk meesterschap?

Persoonlijk meesterschap begint niet met een leeg vel.

Niemand kiest zijn volledige uitgangspositie. Je kiest niet waar en wanneer je geboren wordt, welke mensen je als kind ontmoet, welke gebeurtenissen je overkomen of welke mogelijkheden aanvankelijk binnen je bereik liggen.

Later komen daar eigen keuzes bij.

• Goede keuzes.
• Slechte keuzes.
• Toeval.
• Ontmoetingen.
• Verlies.
• Kansen.
• Fouten.
• Ontwikkeling.

Dat alles vormt het terrein waarop persoonlijk meesterschap plaatsvindt.

Meesterschap betekent daarom niet dat je je leven volledig hebt ontworpen. Het betekent dat je bewust leert deelnemen aan het leven dat daadwerkelijk van jou is geworden.

Amor fati voegt daar een radicale vorm van eigenaarschap aan toe.

Niet:

Ik heb alles veroorzaakt.

Maar:

Dit is mijn leven.

En vanaf hier ben ik degene die ermee verdergaat.

11. Tenslotte

Amor fati wordt letterlijk vertaald als liefde voor het lot, maar misschien wordt de betekenis duidelijker wanneer we het begrijpen als het volledig erkennen van het leven dat werkelijk heeft plaatsgevonden.

Niet omdat alles goed was.

Niet omdat alles noodzakelijk was.

Niet omdat iedere pijn een verborgen les bevat.

En niet omdat alles met een reden gebeurt.

Sommige gebeurtenissen waren toevallig. Sommige waren onrechtvaardig. Sommige ontstonden door je eigen keuzes. Andere lagen volledig buiten je invloed.

Maar wat eenmaal gebeurd is, wordt onderdeel van de werkelijkheid van waaruit je verder leeft.

Je kunt daartegen blijven onderhandelen door steeds terug te keren naar het leven dat had kunnen bestaan.

Of je kunt langzaam erkennen:

dit is het leven dat er werkelijk is.

Dat is geen nederlaag.

Het is een vertrekpunt.

Want zodra het verleden niet langer anders hoeft te zijn voordat jij verder mag, verschijnt opnieuw de enige plaats waar persoonlijk meesterschap werkelijk mogelijk is:

hier.

Niet in het leven dat je had moeten hebben.

Maar in het leven dat van jou is.