Authentiek zijn

Authenticiteit is een woord dat je tegenwoordig op veel plaatsen tegenkomt. In persoonlijke groei, psychologie, coaching, spiritualiteit en zelfs binnen organisaties wordt gesproken over het belang van jezelf zijn. Maar wat betekent het eigenlijk om authentiek te leven?

Authentiek zijn gaat niet over perfect zijn. Het gaat over echt zijn: leven vanuit wie je werkelijk bent, in plaats van voortdurend te proberen te voldoen aan het beeld van wie je denkt te moeten zijn.

Daarvoor moet je jezelf niet alleen beter leren kennen, maar ook delen van jezelf durven erkennen die minder gemakkelijk binnen je zelfbeeld passen.

Authentiek leven kan daarom worden gezien als een voortdurend proces van thuiskomen bij jezelf.

1. Wat betekent authentiek zijn?

Authenticiteit betekent dat er voldoende overeenstemming bestaat tussen wie je vanbinnen ervaart te zijn en hoe je naar buiten toe leeft.

Je persoonlijke waarden, gevoelens, gedachten, behoeften en verlangens spelen daarin allemaal een rol.

Dat betekent niet dat een authentiek mens iedere gedachte uitspreekt of iedere impuls volgt. Ook rekening houden met anderen, verantwoordelijkheid nemen en bewust kiezen wat je wel en niet deelt kunnen volledig authentieke keuzes zijn.

Ook je schaduwkant hoort bij je

Authenticiteit heeft bovendien niet alleen betrekking op eigenschappen waar je trots op bent.

Ook onzekerheid, kwetsbaarheid, jaloezie, angst, boosheid en andere kanten die moeilijker te accepteren zijn, kunnen onderdeel zijn van wie je bent.

Binnen de Jungiaanse psychologie wordt een deel daarvan verbonden met de schaduwkant: eigenschappen, verlangens en mogelijkheden die moeilijk binnen het bewuste zelfbeeld passen en daardoor gemakkelijk worden afgewezen of verdrongen.

Authentiek zijn betekent niet dat alles uit die schaduwkant automatisch moet worden uitgeleefd. Het begint ermee dat je kunt erkennen dat het óók bij je innerlijke werkelijkheid hoort.

2. Hoe ontstaat afstand tot je authentieke zelf?

Niemand ontwikkelt zich volledig los van zijn omgeving.

Vanaf jonge leeftijd leren we welk gedrag wordt gewaardeerd, wat anderen van ons verwachten en welke kanten van onszelf gemakkelijk of juist moeilijk geaccepteerd worden.

Dat is noodzakelijk. Mensen leven samen en passen zich aan elkaar aan.

Maar aanpassing kan zo vanzelfsprekend worden dat iemand niet meer goed weet waar de verwachtingen van anderen ophouden en de eigen verlangens beginnen.

Gedachten als deze kunnen dan een rol gaan spelen:

• Ik moet altijd sterk zijn.
• Ik mag anderen niet teleurstellen.
• Succes bepaalt of ik iets waard ben.
• Ik moet aardig gevonden worden.
• Dit hoort iemand zoals ik niet te willen.

Zulke beperkende overtuigingen kunnen onderdeel worden van het wereldmodel en uiteindelijk zelfs van het zelfbeeld.

Dan voelt aangepast gedrag niet langer als aanpassing.

Het voelt als: zo ben ik nu eenmaal.

3. Hoe kun je authentieker worden?

Authentiek worden is geen techniek die je één keer toepast. Het vraagt zelfkennis en het vermogen eerlijk te kijken naar wat er vanbinnen gebeurt.

Daarbij gaat het bijvoorbeeld om vragen als:

• Wat vind ik werkelijk belangrijk?
• Welke persoonlijke waarden herken ik in mijn keuzes?
• Wanneer pas ik me automatisch aan?
• Welke emoties probeer ik liever niet te voelen?
• Welke eigenschappen passen niet binnen mijn huidige zelfbeeld?
• Waar zeg ik ja terwijl ik eigenlijk nee bedoel?
• Welke keuzes maak ik vooral uit angst voor afwijzing?

Zelfreflectie kan zulke patronen zichtbaar maken.

Zelfacceptatie betekent niet dat alles hetzelfde moet blijven

Een belangrijke basis voor authenticiteit is zelfacceptatie.

Dat betekent niet: dit ben ik en dus hoef ik nooit meer te veranderen.

Juist het tegenovergestelde kan gebeuren. Wanneer iemand zonder voortdurende zelfveroordeling kan erkennen wat er werkelijk speelt, ontstaat vaak meer ruimte om bewust te kiezen wat hij wil behouden en wat hij wil veranderen.

Persoonlijke groei hoeft dan niet voort te komen uit:

Ik ben niet goed genoeg.

Ze kan ook beginnen bij:

Dit is waar ik nu sta. Wat wil ik van hieruit verder ontwikkelen?

4. Waarom kan authentiek leven een gevoel van vrijheid geven?

Wie voortdurend probeert te voldoen aan verwachtingen van anderen, moet zichzelf steeds controleren.

• Doe ik het wel goed?
• Wat zullen ze hiervan vinden?
• Kan ik dit zeggen?
• Ben ik wel succesvol genoeg?

Wanneer iemand meer vanuit eigen waarden en overtuigingen gaat leven, kan die voortdurende innerlijke controle verminderen.

Dat kan als vrijheid worden ervaren.

Niet omdat externe verwachtingen verdwijnen, maar omdat ze niet meer automatisch bepalen welke richting iemand kiest.

Congruentie

Binnen de humanistische psychologie van Carl Rogers speelt congruentie een belangrijke rol. Daarmee wordt in grote lijnen bedoeld dat er overeenstemming bestaat tussen wat iemand innerlijk ervaart, het beeld dat iemand van zichzelf heeft en wat hij naar buiten toe laat zien.

Volledige congruentie is waarschijnlijk geen permanente toestand.

We vervullen verschillende rollen en passen ons gedrag voortdurend aan situaties aan. Dat hoeft niet onecht te zijn.

Authenticiteit vraagt eerder dat die rollen niet zo overheersend worden dat je jezelf erachter niet meer herkent.

5. Wat betekent authenticiteit voor relaties?

Authenticiteit kan relaties verdiepen doordat mensen meer van hun werkelijke gedachten, gevoelens en behoeften durven laten zien.

Maar de gedachte dat jezelf zijn automatisch goede relaties oplevert, is te eenvoudig.

Authenticiteit vraagt ook om empathie, emotionele intelligentie en grenzen.

Echt zijn én rekening houden met de ander

Stel dat iemand boos is.

“Ik ben nu eenmaal authentiek, dus ik zeg precies wat ik denk” is niet noodzakelijk authentiek meesterschap. Het kan ook betekenen dat iemand iedere impuls onmiddellijk uitleeft.

Een bewustere vorm kan zijn:

“Ik merk dat ik boos ben en dat dit voor mij belangrijk is. Ik wil eerst begrijpen wat er gebeurt voordat ik reageer.”

Daarmee wordt de emotie niet ontkend.

Ze wordt juist serieus genomen zonder haar automatisch de leiding te geven.

In relaties kan authenticiteit daardoor samengaan met assertiviteit, luisteren, kwetsbaarheid en respect voor de autonomie van de ander.

6. Hoe vind je je eigen pad?

Authentiek leven betekent dat je keuzes steeds meer kunt herkennen als keuzes die werkelijk bij jou passen.

Dat raakt direct aan autonomie.

Soms betekent dit meegaan met de omgeving. Soms juist afwijken van wat gebruikelijk of verwacht is.

Het onderscheid zit niet uitsluitend in wat iemand doet, maar in van waaruit de keuze ontstaat.

Intuïtie en rationeel denken

Bij zulke keuzes kan intuïtie een belangrijke rol spelen. Soms voelt een bepaalde richting passend voordat iemand precies kan uitleggen waarom.

Binnen een spirituele benadering kan dat worden ervaren als een innerlijk weten of contact met een diepere laag van jezelf.

Rationeel denken hoeft daar niet tegenover te staan. Het kan juist helpen om een intuïtief gevoel verder te onderzoeken.

Authentiek kiezen hoeft dus geen keuze te zijn tussen hoofd en hart. Persoonlijk meesterschap kan juist betekenen dat beide informatie mogen leveren.

7. Wat heeft authenticiteit met flow te maken?

Wanneer wat je doet sterk aansluit bij je interesses, talenten en waarden, kan handelen natuurlijker aanvoelen. Soms ontstaat daarbij flow: een toestand van diepe betrokkenheid waarin aandacht sterk op de activiteit gericht is.

Dat betekent niet dat een authentiek leven voortdurend moeiteloos stroomt.

Een keuze kan juist heel authentiek zijn en tegelijkertijd moeilijk, onzeker of pijnlijk.

Een grens stellen kan bijvoorbeeld volledig passen bij wat iemand belangrijk vindt, maar toch angst oproepen. Een carrière verlaten kan authentiek voelen en tegelijkertijd financiële onzekerheid veroorzaken.

Authenticiteit is daarom niet hetzelfde als gemak.

Soms herken je juist aan de bereidheid om ongemak te verdragen hoe belangrijk een keuze voor je is.

8. Wat is de spirituele betekenis van authenticiteit?

Binnen spiritualiteit krijgt authenticiteit vaak een diepere betekenis.

Er wordt dan gesproken over het ware zelf, de ziel, een diepere essentie of een bewustzijn dat niet volledig samenvalt met rollen, gedachten en verwachtingen.

Verschillende spirituele tradities geven daar verschillende betekenissen aan.

Meditatie, yoga, rituelen en andere vormen van zelfonderzoek kunnen worden gebruikt om stiller te worden en beter waar te nemen welke gedachten en rollen voortdurend de aandacht opeisen.

Vanuit wetenschappelijk perspectief kan niet worden vastgesteld dat er één afzonderlijk waar zelf bestaat dat onder alle andere lagen verborgen ligt. Het ware zelf is vooral een filosofisch en spiritueel begrip.

Binnen persoonlijke ervaring kan het idee echter betekenisvol zijn: het verwijst naar het verlangen om dichter te leven bij wat iemand als wezenlijk ervaart.

9. Kan je het beeld van je authentieke zelf veranderen?

Ja. Dat is misschien een van de belangrijkste nuances.

Authentiek zijn betekent niet dat ergens diep vanbinnen één definitieve persoonlijkheid verborgen ligt die alleen ontdekt hoeft te worden.

Mensen ontwikkelen zich.

Nieuwe ervaringen kunnen eigenschappen zichtbaar maken die binnen het bestaande wereldmodel nauwelijks denkbaar waren.

Iemand kan bijvoorbeeld jarenlang geloven:

Ik ben nu eenmaal iemand die conflicten vermijdt.

Een kleine aangrenzende mogelijkheid kan zijn om één keer rustig een grens aan te geven.

Wanneer die ervaring anders verloopt dan verwacht, kan een beperkende overtuiging beginnen te veranderen. Misschien ontstaat uiteindelijk een helpender overtuiging:

Ik kan duidelijk zijn zonder de verbinding met anderen te verliezen.

Het wereldmodel wordt daarmee ruimer.

Authenticiteit betekent dan niet terugkeren naar een onveranderlijke oude kern, maar steeds beter herkennen wie je bent én wie je nog kunt worden.

10. Tenslotte

Authenticiteit is geen eindpunt waarop je uiteindelijk volledig jezelf bent en nooit meer twijfelt.

Het is een voortdurende verhouding tot jezelf.

Zelfkennis helpt je herkennen wat er in je leeft. Zelfacceptatie maakt het mogelijk daar eerlijk naar te kijken. Je schaduwkant laat zien dat niet alles wat bij je hoort gemakkelijk in je zelfbeeld past. Persoonlijke waarden geven richting, autonomie maakt eigen keuzes mogelijk en zelfleiderschap helpt die keuzes daadwerkelijk te leven.

Binnen een spiritueel perspectief kan authentiek leven daarnaast worden ervaren als steeds dichter komen bij een dieper zelf of een innerlijke waarheid.

Dat betekent niet dat je nooit meer verandert.

Misschien is juist het tegenovergestelde waar.

Authentiek zijn betekent niet krampachtig vasthouden aan wie je denkt dat je bent, maar voldoende dicht bij jezelf blijven om te kunnen ontdekken wie je nog meer kunt zijn.