Enthousiasme

Enthousiasme herkennen we meestal onmiddellijk. Je merkt het wanneer je zelf ergens helemaal vol van bent, maar ook wanneer iemand met overgave vertelt over een project, een idee, een reis of een boek dat diepe indruk heeft gemaakt.

Toch bestaat er een misverstand over enthousiasme.

We associëren het gemakkelijk met veel praten, druk bewegen, uitbundigheid en een bijna overdreven hoeveelheid energie. Maar iemand kan rustig en introvert zijn en tegelijkertijd enorm enthousiast.

Oprecht enthousiasme gaat niet over hoeveel energie je laat zien, maar over hoeveel iets vanbinnen bij je losmaakt.

1. Wat betekent enthousiasme?

Het woord enthousiasme heeft een bijzondere oorsprong. Het komt via het Griekse enthousiasmos en entheos uit een wereld waarin enthousiasme veel meer betekende dan ergens zin in hebben.

Het verwees naar goddelijke inspiratie of bezieling: het gevoel alsof iemand door iets groters werd vervuld.

Later kreeg enthousiasme de bredere betekenis die we tegenwoordig kennen: ergens helemaal vol van zijn, ergens sterk naar verlangen of met veel geestdrift ergens mee bezig zijn.

Woorden die daarbij in de buurt komen zijn:

• bevlogenheid;
• bezieling;
• geestdrift;
• gedrevenheid;
• passie.

Ze betekenen niet precies hetzelfde, maar hebben iets gemeenschappelijks: er ontstaat beweging van binnenuit.

2. Wat is het grootste misverstand over enthousiasme?

Bij een enthousiast persoon denken we gemakkelijk aan iemand die snel praat, veel gebaart en iedereen probeert mee te slepen in zijn verhaal.

Het klassieke Nederlandse voorbeeld was jarenlang Emile Ratelband met zijn uitbundige Tsjakka!.

Maar enthousiasme en extraversie zijn niet hetzelfde.

Een rustige persoonlijkheid kan diep enthousiast zijn zonder ooit luid te worden. Soms herken je enthousiasme juist aan de aandacht waarmee iemand praat, de twinkeling in de ogen of de enorme hoeveelheid kennis die plotseling naar boven komt zodra een bepaald onderwerp wordt aangesneden.

Enthousiast zijn of enthousiast doen

Daar zit een belangrijk verschil.

• Enthousiast zijn komt voort uit werkelijke interesse, plezier of betrokkenheid.
• Enthousiast doen is gedrag dat enthousiasme moet uitstralen.

Die twee kunnen samengaan, maar dat hoeft niet.

Dat zie je bijvoorbeeld in televisiereclames. Iemand probeert je met een enorme glimlach duidelijk te maken hoe fantastisch een wasverzachter of verzekering is.

Misschien meent die persoon het.

Maar wanneer de emotie niet geloofwaardig bij het onderwerp of de persoon past, voelen we vaak dat er iets wringt.

Oprecht enthousiasme hoeft zichzelf meestal niet zo nadrukkelijk te bewijzen.

3. Waarom komt enthousiasme van binnenuit?

Enthousiasme ontstaat vaak wanneer iets aansluit bij wat iemand werkelijk interessant, waardevol of betekenisvol vindt.

Daarom heeft enthousiasme een sterke verbinding met authentiek zijn.

Wanneer je voortdurend probeert enthousiast te zijn over zaken die je eigenlijk niets interesseren, ontstaat een verschil tussen wat je vanbinnen ervaart en wat je naar buiten laat zien.

Dat betekent niet dat alles in het leven inspirerend moet zijn. Ook een enthousiast mens moet belastingaangifte doen, boodschappen halen en vervelende klusjes afmaken.

Interessanter wordt het wanneer grote delen van je leven structureel nauwelijks enthousiasme oproepen.

Dan kan de vraag ontstaan:

Waar word ik eigenlijk nog wél enthousiast van?

Enthousiasme als informatie

Misschien hoef je enthousiasme niet altijd te creëren.

Je kunt er ook naar luisteren.

Waar praat je vanzelf langer over?

Waar wil je meer over weten?

Wanneer vergeet je soms de tijd?

Welke mogelijkheid geeft energie zodra je eraan denkt?

Daar kunnen aanwijzingen liggen naar persoonlijke waarden, inspiratie, creativiteit, een levensmissie of simpelweg iets waarvan je meer in je leven wilt hebben.

Enthousiasme wordt dan een vorm van zelfkennis.

4. Waarom geeft enthousiasme zoveel energie?

Wanneer iets ons enthousiast maakt, krijgt het bijna vanzelf meer aandacht.

We willen ermee bezig zijn. We denken erover na. We vertellen erover. We zoeken informatie en zien gemakkelijker nieuwe mogelijkheden.

Daardoor kan een zichzelf versterkende beweging ontstaan:

interesse vergroot aandacht, aandacht vergroot betrokkenheid en betrokkenheid kan weer nieuw enthousiasme oproepen.

Dat kan soms overgaan in flow.

Enthousiasme is geen onuitputtelijke energiebron

Toch kan enthousiasme ook doorschieten.

Je kunt zo enthousiast zijn over een nieuw project dat je nachtenlang doorwerkt.

Je kunt verliefd worden op een idee en daardoor de nadelen nauwelijks meer zien.

Of je begint vol energie aan vijf plannen tegelijk en ontdekt enkele weken later dat je geen enkel plan hebt afgemaakt.

Enthousiasme heeft daarom soms tegenwicht nodig van focus, zelfregulatie en rationeel denken.

Enthousiasme kan de motor zijn, maar hoeft niet altijd achter het stuur te zitten.

5. Waarom werkt enthousiasme aanstekelijk?

Wanneer iemand oprecht enthousiast vertelt, kan er iets gebeuren met de mensen eromheen.

Je wordt nieuwsgierig.

Je gaat vragen stellen.

Misschien raak je zelf enthousiast over iets waar je vijf minuten eerder nauwelijks belangstelling voor had.

Psychologen spreken in bredere zin over emotionele besmetting: emoties en expressies van andere mensen kunnen onze eigen stemming en reacties beïnvloeden.

Dat helpt verklaren waarom enthousiasme belangrijk kan zijn bij bijvoorbeeld:

• samenwerken;
• presenteren;
• lesgeven;
• leidinggeven;
• sollicitatiegesprekken;
• creatieve projecten;
• het delen van nieuwe ideeën.

Mensen reageren niet alleen op wat iemand vertelt, maar ook op de betrokkenheid waarmee het wordt verteld.

Enthousiasme ontstaat ook tussen mensen

Daarom kan interesse tonen in het enthousiasme van iemand anders een soort kruisbestuiving veroorzaken.

Vraag iemand waarom zij zo enthousiast is over haar nieuwe project en je hoort misschien niet alleen feiten, maar ook het verhaal erachter.

Dat kan vervolgens weer iets in jou oproepen.

Enthousiasme hoeft dus niet uitsluitend individueel te zijn. Mensen kunnen elkaar inspireren en nieuwe mogelijkheden bij elkaar zichtbaar maken.

6. Wat heeft enthousiasme met flow te maken?

Enthousiasme en flow zijn niet hetzelfde.

Enthousiasme is een gevoel van geestdrift, interesse en bezieling. Flow is een toestand waarin iemand zo sterk opgaat in een activiteit dat tijd en omgeving tijdelijk minder belangrijk lijken.

Maar enthousiasme kan wel een ingang naar flow zijn.

Wanneer iets je werkelijk interesseert:

• houd je je aandacht er gemakkelijker bij;
• ben je nieuwsgieriger;
• voelt inspanning minder snel als verplichting;
• wil je jezelf verder ontwikkelen;
• blijf je gemakkelijker betrokken wanneer iets moeilijk wordt.

Daardoor kan een natuurlijk ritme ontstaan waarin doen en willen dichter bij elkaar komen.

Dat is iets anders dan jezelf voortdurend moeten motiveren.

7. Kun je leren enthousiaster te zijn?

Je kunt enthousiasme niet eenvoudig bevelen.

Vanaf morgen ben ik enthousiast.

Zo werkt het meestal niet.

Wel kun je onderzoeken welke omstandigheden jouw enthousiasme onderdrukken en welke omstandigheden het juist ruimte geven.

Soms betekent dat meer aandacht geven aan iets wat je werkelijk interesseert.

Soms betekent het vaker nee zeggen, zodat er energie overblijft voor wat je belangrijk vindt.

En soms gaat het juist om je gedrag.

Hoe zit het met ‘fake it until you make it’?

Hier ontstaat een interessante tegenstelling.

Aan de ene kant zeggen we:

Blijf authentiek en doe je niet enthousiaster voor dan je bent.

Aan de andere kant bestaat het bekende principe:

Fake it until you make it.

Die twee hoeven elkaar niet volledig tegen te spreken.

Het hangt ervan af wat je precies faket.

Stel dat je werkelijk enthousiast bent over een idee, maar tijdens een presentatie nauwelijks iets daarvan laat zien omdat je onzeker bent.

Je kunt dan bewust iets rechterop gaan staan, duidelijker spreken, mensen aankijken en meer energie in je stem leggen.

In het begin voelt dat misschien onnatuurlijk.

Maar je doet niet alsof je enthousiast bent.

Je oefent met gedrag dat beter laat zien wat er vanbinnen al aanwezig is.

Dat is een belangrijk verschil.

Gedrag kan een aangrenzende mogelijkheid zijn

Fake it until you make it kan ook betekenen dat je tijdelijk gedrag uitprobeert dat past bij iemand die je nog niet helemaal durft te zijn.

Niet:

Ik ben ineens een totaal ander mens.

Maar:

Hoe zou ik dit gesprek voeren als ik iets meer vertrouwen had?

Je kunt dat gedrag vervolgens daadwerkelijk proberen.

Misschien ontdek je dat het helemaal niet bij je past.

Maar misschien ontstaat een nieuwe ervaring:

Hé, ik kan dit dus wel.

Dan verandert er iets.

Een nieuwe ervaring kan een beperkende overtuiging verzwakken, waardoor je zelfbeeld en wereldmodel ruimer worden.

Dat is iets heel anders dan toneelspelen.

Oprecht enthousiasme hoef je niet te faken. Soms moet je alleen nog leren het ruimte te geven.

8. Hoe kun je enthousiasme meer ruimte geven?

Het doel hoeft dus niet te zijn om enthousiaster over te komen.

Interessanter is hoe werkelijk enthousiasme meer ruimte kan krijgen.

Dat kan bijvoorbeeld door:

• volledige aandacht te geven aan wat je doet;
• vaker nee te zeggen tegen wat structureel energie wegneemt;
• nieuwsgierig te blijven naar nieuwe mogelijkheden;
• belangstelling te tonen voor het enthousiasme van anderen;
• te vertellen waarom iets belangrijk voor je is;
• plezier niet als onbelangrijk af te doen;
• dankbaarheid te voelen voor wat er wél is;
• jezelf toe te staan ergens volledig voor te gaan.

Ook hier hoeft niets geforceerd te worden.

Niet alles verdient je enthousiasme.

Soms is een gebrek aan enthousiasme juist waardevolle informatie.

9. Wat vertelt enthousiasme over jezelf?

Waar je enthousiast van wordt, kan veel zeggen over wie je bent.

Het kan samenhangen met:

• persoonlijke waarden;
• interesses;
• talenten;
• verlangens;
• creativiteit;
• zingeving;
• toekomstbeelden.

Stel dat iemand jarenlang denkt dat carrière, zekerheid en status het belangrijkste zijn, maar eigenlijk alleen werkelijk enthousiast wordt wanneer zij muziek maakt.

Dat betekent niet automatisch dat ze morgen haar baan moet opzeggen.

Maar het vertelt wel iets.

Misschien bevat haar huidige wereldmodel nauwelijks ruimte voor haar creatieve kant.

Een aangrenzende mogelijkheid hoeft dan niet meteen te zijn:

Ik word professioneel muzikant.

Het kan veel kleiner beginnen:

Wat gebeurt er wanneer ik iedere week opnieuw ruimte maak voor muziek?

Enthousiasme kan zo wijzen naar een mogelijkheid die al aanwezig is, maar nog onvoldoende wordt geleefd.

10. Wat is de spirituele betekenis van enthousiasme?

Hier krijgt de oorspronkelijke betekenis van het woord opnieuw betekenis.

Enthousiasme betekende ooit zoiets als bezield of goddelijk geïnspireerd zijn.

Binnen een spirituele visie kan enthousiasme daarom worden ervaren als meer dan motivatie.

Soms voelt iets alsof je ernaartoe wordt getrokken.

Je hoeft jezelf niet voortdurend te overtuigen. Er is nieuwsgierigheid, energie en een gevoel van richting.

De één noemt dat inspiratie.

Een ander intuïtie.

Weer iemand anders ervaart het als levensenergie, bezieling of contact met iets dat groter is dan het gewone denken.

Dat zijn spirituele interpretaties en geen wetenschappelijk vastgestelde verklaringen.

Maar als menselijke ervaring kunnen ze wel degelijk betekenisvol zijn.

Enthousiasme als innerlijk kompas

Binnen persoonlijk meesterschap kan enthousiasme daarom als een soort kompas functioneren.

Niet als een onfeilbare stem die altijd gevolgd moet worden.

Wel als informatie:

• Hier gebeurt iets met mij.
• Hier voel ik energie.
• Hier wil mijn aandacht naartoe.

Misschien ligt daar een mogelijkheid die nader onderzocht wil worden.

11. Kun je enthousiasme altijd vertrouwen?

Nee.

Ook dat hoort bij persoonlijk meesterschap.

Een fantastisch nieuw idee kan na een week behoorlijk onpraktisch blijken.

Een verliefdheid kan alle waarschuwingssignalen tijdelijk naar de achtergrond drukken.

Een groep enthousiaste mensen kan elkaar steeds verder meeslepen.

En soms raken we vooral enthousiast over het beeld van iets: succes, erkenning, geld, status of de persoon die we denken te worden.

Daarom is het zinvol enthousiasme te verbinden met andere kwaliteiten:

• zelfkennis;
• persoonlijke waarden;
• rationeel denken;
• geduld;
• mentale flexibiliteit;
• zelfregulatie.

Enthousiasme hoeft niet afgeremd te worden omdat het enthousiasme is.

Maar het mag wel onderzocht worden.

Waar komt deze energie vandaan — en waar brengt zij mij naartoe?

12. Tenslotte

Enthousiasme hoeft geen spektakel te zijn.

Je hoeft niet luid te praten, wild te gebaren of voortdurend te laten zien hoeveel energie je hebt.

Sommige mensen bruisen zichtbaar.

Andere mensen worden juist geconcentreerder en stiller wanneer iets hen diep raakt.

Beide kunnen oprecht enthousiast zijn.

Daarom is de interessantste vraag misschien niet:

Hoe kan ik enthousiaster overkomen?

Maar:

Waar word ik werkelijk enthousiast van?

Het antwoord kan iets vertellen over je waarden, interesses, creativiteit, inspiratie en natuurlijke ritme.

En soms moet je daarna een beetje fake it until you make it gebruiken: niet door enthousiasme te veinzen, maar door alvast het gedrag uit te proberen dat hoort bij een mogelijkheid die je nog spannend vindt.

Dan wordt enthousiasme meer dan een prettig gevoel.

Het kan een beweging worden van inspiratie naar actie, van een beperkende overtuiging naar een aangrenzende mogelijkheid en van een bestaand wereldmodel naar een ruimer beeld van wie je kunt zijn.