Introvert

Introvert wordt in het dagelijks taalgebruik vaak gebruikt voor iemand die stil, teruggetrokken of weinig sociaal is. Dat beeld is te beperkt. Introversie gaat niet simpelweg over hoeveel iemand praat of hoeveel vrienden iemand heeft, maar over een bredere persoonlijkheidstrek die onder andere samenhangt met de manier waarop iemand sociale prikkels, activiteit en stimulatie ervaart.

Een introvert persoon kan sociaal vaardig, zelfverzekerd en graag onder mensen zijn. Tegelijkertijd kan een extravert persoon verlegen of onzeker zijn. Introversie zegt daarom minder over wat iemand kan dan vaak wordt gedacht.

1. Wat betekent introvert?

Introversie is een begrip uit de persoonlijkheidspsychologie. Het wordt vaak geplaatst tegenover extraversie, maar moderne persoonlijkheidsmodellen beschouwen beide niet als twee strikt gescheiden persoonlijkheidstypen.

Ze vormen eerder een continuüm.

Aan het ene uiteinde bevinden zich mensen die relatief sterk introverte kenmerken hebben, aan het andere uiteinde mensen met relatief sterke extraverte kenmerken. Veel mensen bevinden zich ergens daartussen.

Kenmerken die vaker met introversie samenhangen zijn bijvoorbeeld:

• voorkeur voor minder intense sociale stimulatie;

• relatief rustig of gereserveerd gedrag;

• behoefte aan tijd alleen;

• voorkeur voor kleinere sociale settings;

• minder behoefte aan voortdurende externe activiteit;

• nadenken voordat iemand spreekt of handelt.

Dat zijn gemiddelden en tendensen, geen regels.

Een introvert persoon kan bijvoorbeeld uitstekend presenteren, leidinggeven, feesten bezoeken of met onbekenden praten. Persoonlijkheid bepaalt gedrag niet volledig.

Introvert is geen persoonlijkheidstype met vaste eigenschappen

Dat onderscheid is belangrijk.

Wanneer iemand zichzelf het etiket ‘introvert’ geeft, kan het gemakkelijk veranderen in een beperkende overtuiging:

‘Ik ben introvert, dus netwerken is niets voor mij.’

Of:

‘Ik ben introvert, dus ik kan niet voor groepen spreken.’

Daar wordt een persoonlijkheidskenmerk onderdeel van een veel groter zelfbeeld.

Introversie beschrijft een tendens. Het schrijft niet voor wat iemand kan leren, ontwikkelen of doen.

2. Waar komt het begrip introvert vandaan?

De begrippen introversie en extraversie werden sterk bekend door de Zwitserse psychiater Carl Gustav Jung. In zijn persoonlijkheidstheorie beschreef hij introversie als een oriëntatie waarbij psychische energie meer naar de innerlijke wereld is gericht, tegenover extraversie als sterkere gerichtheid op de buitenwereld.

De moderne psychologie gebruikt introversie anders.

Binnen hedendaagse persoonlijkheidsmodellen, zoals de Big Five, wordt meestal gesproken over de dimensie extraversie. Mensen kunnen daarop hoger of lager scoren. Een relatief lage score op extraversie wordt dan geassocieerd met meer introverte kenmerken.

Dat verschilt van het populaire idee dat iedereen óf introvert óf extravert is.

Jung en moderne psychologie zijn niet hetzelfde

Jungs oorspronkelijke theorie was veel breder en bevatte ook filosofische en psychologische ideeën die niet één op één overeenkomen met moderne persoonlijkheidswetenschap.

Toch is zijn invloed op onze taal groot gebleven.

Wanneer mensen tegenwoordig zeggen ‘ik ben introvert’, gebruiken ze dus een woord met een lange geschiedenis, terwijl de wetenschappelijke betekenis inmiddels genuanceerder is geworden.

3. Is introvert hetzelfde als verlegen?

Nee. Introversie en verlegenheid kunnen samen voorkomen, maar betekenen niet hetzelfde.

Verlegenheid gaat vooral over spanning, geremdheid of ongemak in sociale situaties. Introversie heeft meer te maken met persoonlijkheidskenmerken en voorkeuren rond stimulatie en sociale activiteit.

Daardoor zijn verschillende combinaties mogelijk:

• introvert en sociaal zelfverzekerd;

• introvert en verlegen;

• extravert en sociaal zelfverzekerd;

• extravert en verlegen.

Iemand kan dus graag met mensen omgaan en tegelijkertijd bang zijn voor hun oordeel. Andersom kan iemand weinig behoefte hebben aan grote groepen zonder daar enige angst bij te ervaren.

Dit onderscheid voorkomt dat normaal persoonlijkheidsverschil onnodig als probleem wordt gezien.

4. Is introversie hetzelfde als sociale angst?

Ook sociale angst is iets anders.

Bij sociale angst staat angst voor negatieve beoordeling, afwijzing, vernedering of zichtbaar ongemak centraal. Bij ernstige of aanhoudende klachten kan sprake zijn van een sociale-angststoornis, maar niet iedere sociale spanning is een psychische stoornis.

Een introvert persoon kan daarentegen eenvoudig denken:

‘Ik kan prima naar dat feest, maar ik heb er vanavond geen behoefte aan.’

Dat is wezenlijk anders dan:

‘Ik wil graag gaan, maar ik durf niet omdat ik bang ben dat anderen mij raar vinden.’

Van buitenaf kan het gedrag hetzelfde lijken: beide personen blijven thuis. De psychologische reden is echter totaal verschillend.

Gedrag vertelt niet altijd wat eronder ligt

Dat is breder relevant binnen psychologie.

Hetzelfde gedrag kan voortkomen uit verschillende emoties, overtuigingen, behoeften en omstandigheden.

Daarom kun je uit iemands stilte niet automatisch concluderen dat die persoon onzeker is. Stilte kan voortkomen uit angst, maar ook uit concentratie, rust, observatie, vermoeidheid, persoonlijke voorkeur of simpelweg niets te zeggen hebben.

5. Hebben introverte mensen minder zelfvertrouwen?

Niet noodzakelijk.

Zelfvertrouwen heeft betrekking op het vertrouwen dat iemand heeft in zichzelf en zijn mogelijkheden. Introversie beschrijft een persoonlijkheidstendens.

Die twee kunnen elkaar beïnvloeden, maar zijn niet hetzelfde.

Een introverte manager kan volkomen zeker zijn van haar beslissingen. Een extraverte student kan tijdens ieder gesprek onzeker zijn over wat anderen van hem vinden.

Het probleem ontstaat wanneer introversie wordt geïnterpreteerd als tekortkoming.

Iemand die vaak hoort dat hij ‘meer uit zijn schulp moet komen’ kan bijvoorbeeld de overtuiging ontwikkelen dat rustig gedrag minderwaardig is. Daarmee kan een normaal persoonlijkheidsverschil uiteindelijk wel invloed krijgen op het zelfbeeld of de eigenwaarde.

Niet de introversie zelf, maar de betekenis die eraan wordt gegeven wordt dan belangrijk.

6. Hebben introverte mensen sneller behoefte aan rust?

Vaak wordt gezegd dat introverte mensen ‘opladen door alleen te zijn’ terwijl extraverte mensen ‘energie krijgen van andere mensen’.

Dat is een aansprekende metafoor, maar wetenschappelijk te eenvoudig.

Sociale interactie kost namelijk vrijwel iedereen mentale energie, zeker wanneer situaties intensief, onbekend of langdurig zijn. Tegelijkertijd kunnen zowel introverte als extraverte mensen plezier en verbondenheid ervaren tijdens sociale contacten.

Wel bestaan er verschillen in behoefte aan stimulatie en sociale activiteit.

Niet iedereen zoekt dezelfde hoeveelheid prikkels

De ene persoon geniet van een volle agenda met werk, afspraken en een druk weekend. Een ander vindt dezelfde hoeveelheid activiteit vermoeiend en functioneert beter wanneer momenten van rust worden afgewisseld met sociale contacten.

Dat betekent niet automatisch dat één van beiden psychologisch gezonder is.

Persoonlijkheid beïnvloedt mede welke omgeving prettig voelt.

Zelfkennis kan daarom belangrijker zijn dan proberen te voldoen aan een ideaalbeeld van hoe sociaal, spontaan of actief iemand zou moeten zijn.

7. Kun je introvert én sociaal zijn?

Zeker.

Sociaal zijn en extravert zijn worden vaak door elkaar gehaald.

Sociale vaardigheden zijn voor een belangrijk deel te leren. Luisteren, gesprekken voeren, grenzen aangeven, belangstelling tonen, presenteren en conflicten hanteren zijn geen exclusieve eigenschappen van extraverte mensen.

Een introvert persoon kan juist veel waarde hechten aan sociale verbinding, maar bijvoorbeeld:

• liever één-op-één afspreken dan in grote groepen;

• minder vaak sociale activiteiten plannen;

• meer tijd nodig hebben tussen afspraken;

• liever diepgaande dan veel oppervlakkige gesprekken voeren.

Dat zijn voorkeuren, geen universele kenmerken van iedere introvert.

Introversie hoeft niet overwonnen te worden

Persoonlijke groei betekent daarom niet automatisch extraverter worden.

Soms is groei juist leren herkennen welke eigenschappen werkelijk bij je passen en welke beperkingen je jezelf bent gaan opleggen omdat je jezelf ‘introvert’ noemt.

Dat onderscheid raakt aan zelfacceptatie én ontwikkeling.

Je hoeft niet iemand anders te worden om nieuwe vaardigheden te ontwikkelen.

8. Kan introversie veranderen?

Persoonlijkheidskenmerken zijn relatief stabiel, maar niet volledig onveranderlijk.

Mensen ontwikkelen zich gedurende hun leven. Leeftijd, ervaringen, sociale rollen, relaties, werk en bewuste gedragsverandering kunnen invloed hebben op hoe persoonlijkheidskenmerken tot uiting komen.

Bovendien is gedrag veel flexibeler dan persoonlijkheid.

Een introvert persoon kan bijvoorbeeld leren:

• gemakkelijker contact met onbekenden te maken;

• voor grote groepen te spreken;

• leiding te geven;

• assertiever te communiceren;

• sociale spanning beter te hanteren.

Daarmee hoeft de onderliggende persoonlijkheid niet volledig te veranderen.

Gedrag is groter dan een etiket

Dit is een belangrijk verschil tussen zelfkennis en zelfbeperking.

Zelfkennis zegt:

‘Ik merk dat ik na veel sociale activiteit behoefte heb aan rust.’

Een beperkende overtuiging kan daarvan maken:

‘Omdat ik introvert ben, kan ik geen baan kiezen waarin ik veel met mensen moet omgaan.’

De eerste uitspraak beschrijft een ervaring.

De tweede voorspelt vanuit het bestaande wereldmodel wat onmogelijk zou zijn.

Persoonlijkheid beïnvloedt wat gemakkelijk of prettig voelt, maar bepaalt niet volledig welke mogelijkheden iemand heeft.

9. Wat betekent introversie voor het zelfbeeld?

Persoonlijkheidsbegrippen helpen mensen zichzelf te begrijpen. Dat kan prettig zijn. Een woord als introvert kan ineens verklaren waarom iemand zich nooit herkende in de verwachting voortdurend sociaal, luid of zichtbaar te moeten zijn.

Maar etiketten hebben ook een keerzijde.

Wanneer ‘introvert’ onderdeel wordt van een star zelfbeeld, kunnen allerlei losse eigenschappen eraan worden gekoppeld:

‘Ik ben niet spontaan.’

‘Ik ben slecht in presenteren.’

‘Ik ben geen leider.’

‘Ik hou niet van mensen.’

Geen van die conclusies volgt automatisch uit introversie.

Daarom is het belangrijk onderscheid te maken tussen een persoonlijkheidskenmerk en een identiteit.

Je bent altijd meer dan de categorie waarmee je een deel van jezelf beschrijft.

10. Tenslotte

Introvert zijn betekent niet dat iemand verlegen, onzeker, antisociaal of sociaal onvaardig is. Introversie is een persoonlijkheidstendens die onder andere samenhangt met verschillen in sociale activiteit, stimulatie en de manier waarop mensen zich in verschillende omgevingen gedragen.

De grens tussen introvert en extravert is bovendien niet hard. Mensen bevinden zich op een continuüm en kunnen afhankelijk van situatie en levensfase verschillend gedrag laten zien.

Het begrip wordt vooral waardevol wanneer het bijdraagt aan zelfkennis.

Het wordt beperkend wanneer het een verklaring wordt voor alles wat iemand denkt niet te kunnen.

Je persoonlijkheid vormt een deel van het wereldmodel waarmee je naar jezelf kijkt. Maar het wereldmodel is niet de volledige werkelijkheid van wie je bent of wat je kunt ontwikkelen.

Daarom hoeft de belangrijkste vraag uiteindelijk niet te zijn:

‘Ben ik introvert?’

Interessanter is soms:

‘Welke eigenschappen herken ik in mezelf, welke behoeften horen werkelijk bij mij en welke grenzen heb ik ooit aan het woord introvert verbonden?’

Daar ontstaat ruimte tussen jezelf begrijpen en jezelf vastleggen.

SEO-titel: Wat is introvert? | Kennisbank Psychologie | Helder Dromen

Meta description: Wat betekent introvert? Lees wat introversie is, hoe het verschilt van verlegenheid en sociale angst en waarom introvert zijn niets zegt over je zelfvertrouwen, sociale vaardigheden of mogelijkheden.