Natuurlijk ritme

Natuurlijk ritme verwijst naar de voortdurende beweging en verandering in het leven. Die beweging is zichtbaar in de natuur en het lichaam, maar binnen TaoMind krijgt het begrip ook een filosofische betekenis: de werkelijkheid is altijd groter dan het wereldmodel waarmee we haar proberen te begrijpen.

Afstemmen op je natuurlijke ritme betekent daarom niet simpelweg doen waar je zin in hebt of kiezen voor wat gemakkelijk voelt. Het betekent aandachtig blijven voor wat zich werkelijk aandient, ook wanneer dat niet overeenkomt met wat je verwachtte, gepland had of voor mogelijk hield. Soms vraagt dat om rust, soms om handelen, soms om volhouden en soms om een richting te herzien.

1. Wat is natuurlijk ritme?

Een ritme is een terugkerende beweging, afwisseling of verandering. In de natuur zien we dat bijvoorbeeld in:

◆ dag en nacht;
◆ eb en vloed;
◆ de wisseling van seizoenen;
◆ ontstaan, groeien en verdwijnen.

Ook het menselijk lichaam kent allerlei biologische ritmes. Het bekendste voorbeeld is het circadiane ritme. Dit ongeveer 24 uur durende ritme speelt onder meer een rol bij slaap en waakzaamheid, hormoonafgifte en lichaamstemperatuur.

Natuurlijk ritme wordt binnen TaoMind breder gebruikt. Het verwijst niet naar één verborgen schema dat bepaalt wat je op ieder moment zou moeten doen, maar naar het besef dat leven voortdurend beweegt en dat wij die beweging nooit volledig kunnen voorspellen.

Meer dan energie en herstel

Je eigen energie maakt daar deel van uit. Mensen hebben niet voortdurend dezelfde behoefte aan activiteit, rust, concentratie, creativiteit of sociaal contact.

Maar natuurlijk ritme gaat verder dan luisteren naar vermoeidheid of energie. Ook omstandigheden veranderen. Er verschijnen mogelijkheden die je niet had voorzien, plannen lopen anders, relaties ontwikkelen zich en gebeurtenissen kunnen je leven een onverwachte richting geven.

Afstemmen betekent daarom steeds opnieuw waarnemen:

Welke beweging past bij dit moment?

2. Waarom is je wereldmodel belangrijk?

Iedereen ontwikkelt een wereldmodel: een geheel van kennis, ervaringen, verwachtingen, overtuigingen en interpretaties waarmee je probeert te begrijpen hoe jezelf, andere mensen en de wereld functioneren.

Zo'n wereldmodel is noodzakelijk. Zonder verwachtingen en eerdere ervaringen zouden we iedere situatie volledig opnieuw moeten leren begrijpen.

Tegelijkertijd heeft ieder wereldmodel grenzen. Je kunt bijvoorbeeld overtuigd raken van ideeën als:

◆ als ik succes wil, moet ik vooral harder werken;
◆ deze richting past bij mij en dus moet ik ermee doorgaan;
◆ als iets niet lukt, doe ik blijkbaar iets verkeerd;
◆ voor dit probleem bestaat maar één realistische oplossing.

Vanuit wat je al kent, kunnen zulke gedachten volkomen logisch lijken. Maar de werkelijkheid hoeft zich niet aan die verwachtingen te houden.

Een onverwachte ontmoeting kan iets veranderen. Een mislukking kan een andere mogelijkheid zichtbaar maken. Een periode waarin ogenschijnlijk weinig gebeurt, kan achteraf belangrijk blijken voor een volgende stap.

Natuurlijk ritme begint daarom ook bij het besef dat er meer kan zijn dan je op dit moment kunt zien.

3. Wat heeft natuurlijk ritme met Taoïsme te maken?

Natuurlijk ritme is geen klassiek taoïstisch begrip, maar er bestaan duidelijke inhoudelijke verwantschappen met het Taoïsme.

Een belangrijk begrip is ziran, dat vaak wordt vertaald als natuurlijkheid of vanzelf-zo-zijn. Het verwijst naar de eigen aard van dingen en naar processen die zich kunnen ontwikkelen zonder dat alles voortdurend van buitenaf wordt afgedwongen.

Ook Wu Wei speelt daarbij een rol. Wu Wei wordt soms uitgelegd als nietsdoen, maar verwijst eerder naar handelen zonder onnodig te forceren.

Dat betekent niet:

◆ geen doelen hebben;
◆ niet plannen;
◆ nooit doorzetten;
◆ wachten tot het leven alles voor je oplost.

De vraag is eerder of de kracht die je gebruikt nog past bij wat er werkelijk gebeurt.

Inspanning is niet hetzelfde als forceren

Vrijwel iedere ontwikkeling vraagt op bepaalde momenten inspanning. Een opleiding afronden, een onderneming opbouwen, herstellen na tegenslag of een moeilijk gesprek voeren kan veel energie kosten.

Moeite betekent daarom niet automatisch dat je tegen je natuurlijke ritme ingaat.

Bij inspanning gebruik je kracht voor een beweging die je bewust kiest. Forceren ontstaat wanneer je kracht blijft inzetten terwijl je nauwelijks meer kunt toestaan dat de richting verandert.

Soms is volhouden passend. Soms ontstaat er juist ruimte wanneer je stopt met duwen.

4. Is natuurlijk ritme hetzelfde als flow?

Nee. De begrippen kunnen elkaar raken, maar betekenen niet hetzelfde.

Flow is een psychologische toestand waarin iemand sterk opgaat in een activiteit. Aandacht en handelen vallen grotendeels samen, afleiding verdwijnt naar de achtergrond en het tijdsbesef kan veranderen.

Natuurlijk ritme is veel breder. Daarbinnen kunnen heel verschillende ervaringen een plaats hebben:

◆ activiteit én rust;
◆ inspanning én herstel;
◆ helderheid én onzekerheid;
◆ doorzetten én van richting veranderen.

Je kunt dus afgestemd zijn op je natuurlijke ritme zonder flow te ervaren. Ook verveling of een periode waarin je nog niet weet welke kant iets opgaat, kan onderdeel zijn van een groter veranderingsproces.

Natuurlijk ritme gaat daarom minder over voortdurend optimaal functioneren en meer over beweging en timing.

5. Kan je lichaam helpen bij het afstemmen?

Je lichaam levert voortdurend informatie. Denk bijvoorbeeld aan:

◆ vermoeidheid en energie;
◆ honger en verzadiging;
◆ spanning en ontspanning;
◆ pijn;
◆ ademhaling en hartslag.

Lichaamsbewustzijn kan helpen om zulke signalen eerder op te merken.

Toch is het te eenvoudig om te zeggen dat je lichaam altijd weet wat de juiste keuze is. Spanning kan bijvoorbeeld samenhangen met stress of angst, maar ook ontstaan omdat je iets belangrijks doet wat je spannend vindt.

Een gespannen gevoel betekent dus niet automatisch: dit is verkeerd.

En ontspanning betekent niet vanzelf: dit is goed.

Lichamelijke signalen zijn informatie. Wat die informatie betekent, hangt mede af van de situatie, je ervaringen en wat je verder waarneemt.

6. Welke rol spelen intuïtie en niet-weten?

Niet alles wordt onmiddellijk duidelijk wanneer je goed probeert waar te nemen.

Soms heb je een gevoel bij een situatie voordat je precies kunt uitleggen waar dat vandaan komt. Intuïtie kan voortkomen uit eerdere ervaringen, emoties en informatie die nog niet volledig bewust is verwerkt.

Dat maakt intuïtie niet onfeilbaar. Een intuïtieve indruk kan waardevolle informatie bevatten, maar kan ook worden beïnvloed door angst, verwachtingen of eerdere ervaringen.

Daarom hoeft intuïtie niet het laatste woord te krijgen. Ze mag wel meepraten.

En soms blijft het antwoord voorlopig uit.

Niet-weten betekent dan niet dat kennis onbelangrijk is. Het betekent erkennen dat je op dit moment nog niet over voldoende inzicht beschikt om alles vast te leggen.

Afstemmen ontstaat juist in het samenspel tussen:

◆ denken;
◆ voelen;
◆ waarnemen;
◆ handelen.

Geen van deze vier hoeft afzonderlijk te bepalen wat je volgende stap wordt. Soms ontstaat pas door te bewegen nieuwe informatie waarmee je opnieuw kunt kijken.

7. Waarom is natuurlijk ritme voor iedereen anders?

Er bestaat geen ideaal natuurlijk ritme dat iedereen zou moeten volgen.

Mensen verschillen lichamelijk, psychologisch en sociaal. Wat passend is, kan onder meer veranderen door:

◆ leeftijd en gezondheid;
◆ persoonlijkheid;
◆ werk en verantwoordelijkheden;
◆ gezin en relaties;
◆ leefomstandigheden;
◆ de levensfase waarin iemand zich bevindt.

Ook je eigen ritme verandert. Wat tijdens de ene levensfase goed bij je past, hoeft jaren later niet meer passend te zijn. Een intensieve periode kan tijdelijk veel inspanning vragen, terwijl een andere fase juist meer ruimte biedt voor herstel, bezinning of verandering.

De circle of life

Die voortdurende verandering zien we ook terug in de circle of life:

ontstaan → groeien → bloeien → afnemen → verdwijnen → opnieuw ontstaan

Die bewegingen zijn niet afzonderlijk goed of slecht. Ze horen bij grotere levensprocessen waarin iets kan beginnen, zich ontwikkelen en uiteindelijk weer plaatsmaken voor iets anders.

Niet iedere levensfase hoeft daarom dezelfde energie, richting of opbrengst te hebben.

8. Betekent afstemmen dat je het leven maar moet volgen?

Nee. Afstemmen is iets anders dan passief afwachten.

Je kunt plannen maken, doelen stellen, beslissingen nemen en ergens bewust naartoe werken. Natuurlijk ritme vraagt niet dat je je eigen invloed opgeeft.

Het vraagt wel dat je blijft kijken.

◆ Je kiest.
◆ Je handelt.
◆ Je ziet wat er gebeurt.
◆ Je stelt waar nodig bij.

Dat is geen eindeloos twijfelen. Je handelt met wat je op dat moment weet, terwijl je ruimte laat voor informatie die je nog niet had.

Soms betekent dat doorgaan. Soms bijsturen. Soms accepteren dat iets niet veranderd kan worden. En soms verschijnt juist daardoor een mogelijkheid die binnen je oorspronkelijke plan helemaal niet bestond.

Afstemmen geeft daarom geen garantie op de gemakkelijkste weg. Het houdt vooral de relatie tussen jouw richting en een veranderende werkelijkheid open.

9. Tenslotte

Natuurlijk ritme bevindt zich op het grensgebied tussen iets heel concreets en iets dat we nooit volledig kunnen vastleggen. Ons lichaam kent aantoonbare biologische ritmes en mensen verschillen in energie, behoefte aan herstel en momenten waarop bepaalde activiteiten gemakkelijker gaan. Tegelijkertijd gebruikt TaoMind natuurlijk ritme voor iets breders: het besef dat het leven altijd meer mogelijkheden, beweging en verandering bevat dan ons wereldmodel kan voorspellen.

Daarop afstemmen betekent niet dat je ontdekt hoe het leven werkelijk hoort te verlopen. Zodra natuurlijk ritme zelf een vast voorschrift wordt, hebben we er alweer een nieuw wereldmodel van gemaakt. Je kunt alleen blijven waarnemen, kiezen, handelen en opnieuw kijken. Soms bevestigt het leven de richting die je al zag. Soms verschijnt er iets wat je nooit had kunnen plannen. Misschien begint natuurlijk ritme juist bij de bereidheid om ook daarvoor ruimte te laten.