Dream re-entry

Soms word je midden in een droom of nachtmerrie wakker terwijl het verhaal voor je gevoel nog niet afgelopen is. Je vluchtte voor iemand, stond voor een gesloten deur, ontmoette een onbekende persoon of werd wakker precies op het moment dat je wilde ontdekken wat er verder zou gebeuren.

Dream re-entry is een vorm van droomwerk waarbij je bewust terugkeert naar zo'n droom. In plaats van de droom alleen te analyseren, probeer je de droomwereld opnieuw voor je geest te halen en van daaruit verder te onderzoeken.

De methode is vooral bekend geworden door Robert Moss, die dream re-entry als een belangrijk onderdeel van zijn Active Dreaming ontwikkelde. Binnen die benadering kan een droom worden voortgezet, kan een droomfiguur opnieuw worden ontmoet of kan worden onderzocht wat zich achter een angstaanjagend droombeeld bevindt.

Dream re-entry kan ook bij nachtmerries worden gebruikt. Het is echter belangrijk de methode niet te verwarren met wetenschappelijk beter onderzochte behandelingen zoals imagery rehearsal therapy. Dream re-entry is in de eerste plaats een droomwerkmethode en geen algemeen erkende behandeling voor een nachtmerriestoornis.

1. Wat is dream re-entry?

Bij dream re-entry breng je een eerder gedroomde situatie opnieuw tot leven in je verbeelding.

Je probeert niet alleen over de droom na te denken. Je richt je aandacht opnieuw op de omgeving, personen, geluiden, lichamelijke gewaarwordingen en emoties van de oorspronkelijke droom.

Vervolgens laat je de ervaring verdergaan.

Dat kan bijvoorbeeld betekenen dat je:

• opnieuw een kamer binnengaat;
• een droomfiguur een vraag stelt;
• terugkeert naar een plek waar je eerder bang werd;
• onderzoekt wat zich achter een deur bevindt;
• een afgebroken droom verder laat ontwikkelen;
• anders reageert op iets waarvoor je in de oorspronkelijke droom vluchtte.

Het belangrijke verschil met gewone droominterpretatie is dat je niet buiten de droom blijft staan om te bedenken wat alles betekent.

Je gaat als het ware opnieuw de ervaring binnen.

2. Waar komt dream re-entry vandaan?

Dream re-entry bestaat niet als één gestandaardiseerde psychologische methode met één bedenker. Verwante vormen van opnieuw binnengaan in dromen, imaginatie en innerlijke beelden zijn binnen verschillende droomwerktradities te vinden.

De naam is tegenwoordig sterk verbonden met Robert Moss.

Moss ontwikkelde Active Dreaming, waarin hij modern droomwerk combineert met elementen uit sjamanistische en spirituele tradities. In zijn boek Conscious Dreaming uit 1996 beschreef hij dream re-entry als onderdeel van zijn bredere manier van werken met dromen.

Binnen Active Dreaming wordt een herinnerd droombeeld gebruikt als ingang om bewust opnieuw de droomwereld te betreden.

Moss gaat daarbij verder dan een psychologische interpretatie van dromen. Binnen zijn eigen spirituele wereldbeeld kunnen dromen bijvoorbeeld toegang bieden tot andere werkelijkheden, spirituele gidsen, overledenen of informatie die niet via de gewone zintuigen is verkregen.

Dat zijn onderdelen van de spirituele filosofie van Active Dreaming. Ze zijn niet wetenschappelijk vastgesteld.

Dream re-entry kan daarom op verschillende niveaus worden bekeken: als imaginatieve techniek, als vorm van droomwerk en, binnen het wereldbeeld van Moss, als een vorm van spirituele droomreis.

3. Hoe werkt dream re-entry?

De precieze uitvoering verschilt per droomwerkmethode. Bij een eenvoudige vorm begin je met een droom die je voldoende goed herinnert.

Je kunt eerst opschrijven wat er gebeurde en vooral bepalen naar welk moment je wilt terugkeren.

Daarna sluit je je ogen en richt je de aandacht op een concreet element uit de droom. Dat kan een plaats, persoon, voorwerp, kleur, geluid of lichamelijk gevoel zijn.

A- Terug naar de droomomgeving

In plaats van onmiddellijk een verklaring te zoeken, probeer je eerst de oorspronkelijke omgeving opnieuw te ervaren.

Waar ben je?

Wat zie je?

Wie is aanwezig?

Wat gebeurt er in je lichaam?

Je hoeft daarbij niet ieder detail bewust te construeren. Binnen droomwerk wordt juist geprobeerd ruimte te laten voor beelden en ontwikkelingen die spontaan in de verbeelding ontstaan.

B- De droom verder laten gaan

Wanneer de droomomgeving weer levendig wordt, kan het verhaal worden voortgezet.

Stel dat je in een nachtmerrie voor een donker huis stond en wakker werd voordat je naar binnen ging.

Tijdens dream re-entry kun je terugkeren naar dat huis.

Misschien besluit je naar binnen te gaan. Misschien verschijnt er iemand. Misschien ontdek je dat je helemaal niet naar binnen wilt. Of misschien verandert het huis terwijl je ernaar kijkt.

Het gaat niet noodzakelijk om het bedenken van een prettig einde. Het gaat om het opnieuw aangaan van een relatie met de droom en ontdekken wat er gebeurt wanneer je aanwezig blijft.

C- In gesprek met een droomfiguur

Een andere mogelijkheid is het opnieuw ontmoeten van een persoon, dier of ander wezen uit de droom.

In je verbeelding kun je bijvoorbeeld vragen:

Waarom ben je hier?

Wat wil je van mij?

Waar ben ik bang voor?

Wat gebeurt er als ik niet meer wegloop?

De antwoorden die vervolgens ontstaan kunnen worden onderzocht als producten van de eigen verbeelding en persoonlijke associaties. Binnen spirituele vormen van droomwerk kunnen zulke ontmoetingen anders worden geïnterpreteerd.

4. Wat is het verschil tussen dream re-entry en lucide dromen?

Dream re-entry en lucide dromen lijken op elkaar, maar zijn niet hetzelfde.

Bij een lucide droom weet je tijdens de slaap dat je droomt. Je bevindt je dus daadwerkelijk in een droom terwijl het bewustzijn ontstaat dat de ervaring een droom is.

Dream re-entry zoals gebruikt binnen Active Dreaming kan juist plaatsvinden terwijl je wakker bent. Je brengt een eerder gedroomde omgeving opnieuw tot leven en betreedt deze bewust via je verbeelding.

Er bestaat verwarrend genoeg ook een andere techniek die in onderzoek naar lucide dromen dream re-entry wordt genoemd. Daarbij probeert iemand na kort wakker te zijn geworden rechtstreeks opnieuw een droom binnen te gaan terwijl het bewustzijn behouden blijft.

Dat is eigenlijk een andere toepassing van dezelfde term.

Voor onze Kennisbank Nachtmerries bedoelen we met dream re-entry de droomwerkmethode waarbij iemand bewust terugkeert naar een eerder ervaren droom of nachtmerrie.

5. Wat is het verschil tussen dream re-entry en imagery rehearsal therapy?

Dit onderscheid is nog belangrijker.

Bij imagery rehearsal therapy (IRT) wordt een terugkerende nachtmerrie veranderd. De dromer maakt een nieuwe versie van het droomverhaal en oefent deze nieuwe voorstelling vervolgens regelmatig in wakende toestand.

Het doel is heel concreet: terugkerende nachtmerries verminderen.

Dream re-entry heeft een opener karakter.

Je hoeft vooraf niet te bepalen hoe de droom moet veranderen. Je kunt juist terugkeren naar het oorspronkelijke droombeeld en onderzoeken wat er gebeurt wanneer je opnieuw contact maakt met de droom.

Kort samengevat:

• bij dream re-entry onderzoek en vervolg je de droom;
• bij imagery rehearsal therapy verander en oefen je een nieuwe versie van de nachtmerrie.

Er kan in de praktijk enige overlap ontstaan. Tijdens dream re-entry kan een nachtmerrie immers spontaan veranderen. Maar daardoor worden het nog niet dezelfde methoden.

IRT heeft bovendien een veel sterkere wetenschappelijke basis als behandeling van terugkerende nachtmerries.

6. Hoe kan dream re-entry bij een nachtmerrie worden gebruikt?

Juist een nachtmerrie wordt vaak afgebroken op het moment waarop de angst het grootst is. Je schrikt wakker voordat je ontdekt wat er zou zijn gebeurd.

Dream re-entry biedt de mogelijkheid om naar dat moment terug te keren.

Stel dat je droomt dat je door een groot zwart dier wordt achtervolgd. Je rent door een bos, het dier komt dichterbij en op het moment dat het je bijna bereikt, word je wakker.

Je eerste reactie kan zijn:

"Gelukkig, het was maar een droom."

Bij dream re-entry ontstaat een andere mogelijkheid.

Wat gebeurt er wanneer je in je verbeelding teruggaat naar het bos?

Je hoeft het dier niet onmiddellijk te verslaan of in iets vriendelijks te veranderen. Misschien blijf je staan. Misschien kijk je ernaar. Misschien spreek je het aan. Misschien ontdek je iets wat in de oorspronkelijke nachtmerrie verborgen bleef.

Daarmee verandert je positie ten opzichte van de nachtmerrie. In plaats van uitsluitend degene te zijn die wakker schrikt en ontsnapt, word je iemand die nieuwsgierig kan onderzoeken wat er gebeurt.

Dat kan persoonlijk betekenisvol zijn.

Het betekent echter niet automatisch dat daarmee de psychologische oorzaak van de nachtmerrie is gevonden.

7. Kan dream re-entry helpen om de betekenis van een droom te ontdekken?

Dream re-entry past goed bij een uitgangspunt dat binnen veel vormen van droomwerk belangrijk is: context vóór symbool.

Een slang betekent niet voor iedereen hetzelfde. Een donker huis heeft geen universele betekenis. Ook een monster, overleden familielid of achtervolger kan niet betrouwbaar via een standaard droomwoordenboek worden vertaald.

Door terug te keren naar de droom kunnen juist persoonlijke associaties ontstaan.

Dat kan informatie geven over je angst, herinneringen, verlangens, relaties, beperkende overtuigingen of andere elementen van je wereldmodel.

Maar ook hier blijft voorzichtigheid belangrijk.

Wat tijdens dream re-entry verschijnt, is geen objectief bewijs over gebeurtenissen uit het verleden. Nieuwe beelden mogen bijvoorbeeld niet automatisch worden beschouwd als teruggevonden herinneringen aan een vergeten trauma.

Een innerlijk beeld kan psychologisch betekenisvol zijn zonder een historische gebeurtenis te bewijzen.

8. Is dream re-entry wetenschappelijk bewezen?

Hier ligt de belangrijkste beperking van de methode.

Voor dream re-entry als zelfstandige therapeutische behandeling van nachtmerries bestaat veel minder wetenschappelijk onderzoek dan voor behandelingen zoals imagery rehearsal therapy en bepaalde cognitief-gedragstherapeutische benaderingen.

Dat betekent niet dat iemand niets aan dream re-entry kan hebben.

Een imaginatieve terugkeer naar een droom kan bijvoorbeeld nieuwe associaties oproepen, de relatie tot een angstaanjagend droombeeld veranderen of iemand helpen een droom vanuit een ander perspectief te ervaren.

Maar zulke mogelijke effecten moeten worden onderscheiden van de sterkere claim dat dream re-entry bewezen een nachtmerriestoornis, PTSS of trauma behandelt.

Ook de spirituele verklaringen binnen Active Dreaming – bijvoorbeeld dat iemand tijdens dream re-entry daadwerkelijk een andere werkelijkheid betreedt – zijn niet empirisch aangetoond.

Wanneer is extra voorzichtigheid verstandig?

Bij een gewone nare droom kan zelfstandig droomwerk relatief onschuldig zijn. Bij ernstige terugkerende nachtmerries ligt dat anders.

Vooral wanneer nachtmerries samenhangen met PTSS, trauma, ernstige angst, depressie of een nachtmerriestoornis is het verstandig dream re-entry niet als vervanging van professionele behandeling te gebruiken.

Terugkeren naar zeer angstaanjagende beelden kan sterke emoties oproepen.

In zo'n situatie kunnen evidence-based behandelmethoden zoals imagery rehearsal therapy, exposuretherapie of EMDR, afhankelijk van de achterliggende problematiek, geschikter zijn en onder professionele begeleiding worden toegepast.

9. Tenslotte

Dream re-entry draait om een eenvoudig maar intrigerend idee: een droom hoeft niet voorbij te zijn omdat je wakker bent geworden.

Je kunt terugkeren.

Binnen het Active Dreaming van Robert Moss wordt die terugkeer onderdeel van een veel groter spiritueel wereldbeeld waarin dromen toegang kunnen geven tot gebieden die volgens hem verder gaan dan de individuele psyche.

Vanuit een psychologisch perspectief kunnen we voorzichtiger blijven. Dream re-entry kan worden gezien als een vorm van imaginatief droomwerk waarbij je opnieuw contact maakt met droombeelden, emoties en persoonlijke associaties en onderzoekt hoe een afgebroken droom zich verder kan ontwikkelen.

Voor nachtmerries kan juist dat interessant zijn.

Normaal gesproken eindigt de ontmoeting met het angstaanjagende beeld doordat je wakker schrikt. Bij dream re-entry ontstaat de mogelijkheid om terug te keren en te ontdekken wat er gebeurt wanneer je niet automatisch opnieuw uit die droomwereld verdwijnt.

Misschien verandert het droombeeld. Misschien verandert jouw reactie erop. Misschien ontstaat er een onverwachte associatie of betekenis.

En soms gebeurt er helemaal niets bijzonders.

Ook dat hoort bij droomwerk.

Dream re-entry is daarmee geen bewezen wondermiddel tegen nachtmerries en geen methode waarmee verborgen waarheden automatisch kunnen worden blootgelegd. Het is vooral een bijzondere manier om een droom niet onmiddellijk als afgesloten verhaal te behandelen, maar de verbeelding de mogelijkheid te geven het gesprek voort te zetten.

Bronnen

Moss, Robert. Conscious Dreaming: A Spiritual Path for Everyday Life.

Moss, Robert. Active Dreaming: Journeying Beyond Self-Limitation to a Life of Wild Freedom.

Moss, Robert. Dreaming the Soul Back Home.

Kaplan-Williams, Strephon. Dreamwork: Using Your Dreams as a Way to Self-Discovery and Personal Development.

Stumbrys, T., Erlacher, D., Schädlich, M. & Schredl, M. Induction of lucid dreams: A systematic review of evidence.