Hypnose: Hoe je oude patronen kunt transformeren tot beter denken en doen met deze eeuwenoude techniek?
Je neemt je voor om vanavond niet opnieuw gedachteloos iets uit de keukenkast te pakken. Het gaat prima, tot je op de bank zit, je favoriete serie begint en je tien minuten later merkt dat de zak chips alweer half leeg is. Of je hebt morgen een belangrijk tentamen. Je hebt het geleerd en kent de stof, maar in gedachten zie je jezelf al blokkeren. Er is nog niets gebeurd en toch reageert je lichaam alsof je er al middenin zit.
Maar wat gebeurt er wanneer je niet nóg harder probeert jezelf bewust te controleren, maar een andere ervaring creëert? En daar kan hypnose je bij helpen. Dus rijst de vraag:
1. Wat is hypnose eigenlijk?
Wie hypnose vooral kent van televisie, ziet misschien iemand voor zich die met zijn vingers knipt waarna een ander zijn naam vergeet, niet meer van zijn stoel kan opstaan of denkt dat een ui een appel is. Vermakelijk misschien, maar het geeft een vertekend beeld van wat hypnose eigenlijk is.
Hypnose werkt met gerichte aandacht, verwachting, suggestie en verbeeldingskracht. Die combinatie beïnvloedt je gedachten, emoties, perceptie, lichamelijke sensaties en gedrag. Je bent daarbij geen lege ontvanger waarin een hypnotiseur iets programmeert. Je reageert zelf op suggesties en ontwikkelt zo de ervaring die ontstaat.
Dat maakt bewustzijn belangrijk. Hypnose schakelt je bewustzijn niet simpelweg uit. Je aandacht verandert en bepaalde ervaringen kunnen sterker naar de voorgrond komen, terwijl andere tijdelijk minder belangrijk worden. En dat wordt eenvoudiger omdat je in trance bent.
Trance is minder vreemd dan het klinkt
Het woord trance klinkt geheimzinnig maar is gewoon een natuurlijke staat van zijn. Je kunt zo opgaan in een film dat je lichaam reageert op gevaar dat alleen op een scherm bestaat. Tijdens het lezen van die thriller kun je de kamer om je heen tijdelijk vergeten. Op een bekende fietsroute merk je ineens dat je al drie straten verder bent zonder iedere bocht bewust te hebben geregistreerd.
Dit laat iets belangrijks zien: onze aandacht is selectief.
Hypnose gebruikt dat vermogen doelgericht. Daarbij kunnen verschillende processen samenkomen:
● gerichte aandacht en focus;
● verwachtingen;
● suggestie;
● imaginatie en visualisatie;
● lichamelijke reacties;
● het tijdelijk opgaan in een ervaring.
De interessante vraag is daardoor niet hoe een hypnotiseur je bewustzijn uitschakelt, maar hoe aandacht zo kan veranderen dat een andere ervaring mogelijk wordt. En precies daarvoor wordt vaak een inductie gebruikt.
2. Hoe kom je in hypnose?
Een hypnosesessie begint vaak met een inductie. Daarmee wordt de aandacht steeds gerichter en krijgen gewone prikkels, gedachten en afleidingen tijdelijk minder nadruk.
Een hypnotiseur kan je vragen naar één punt te kijken, je ademhaling te volgen of een bepaalde lichamelijke sensatie op te merken. Andere inducties gebruiken tellen, herhaling, visualisatie, verhalen of taal die je aandacht steeds verder naar binnen trekt.
Daarna kan een verdieping volgen. Misschien stel je je voor dat je met een lift langzaam naar beneden gaat en dat iedere verdieping je aandacht sterker naar binnen brengt.
Die denkbeeldige lift bezit geen bijzondere kracht. Het interessante is wat het beeld doet met je aandacht, en verwachting.
Inducties kunnen daarom heel verschillend zijn:
◇ concentreren op één punt;
◇ de ademhaling of het lichaam volgen;
◇ een beeld of situatie voorstellen;
◇ luisteren naar ritme en herhaling;
◇ reageren op taal en suggestie.
De ene persoon reageert sterk op beelden, de andere op lichamelijke sensaties en weer een ander vooral op woorden. Er bestaat dus niet één magische deur naar hypnose. Daarom zijn suggesties belangrijk in hypnose.
want juist die suggestie vormt een van de belangrijkste sleutels om in hypnose te komen.
3. Waarom is suggestie zo belangrijk?
Stel je voor dat je op blote voeten over een houten vloer loopt en ineens een scherpe splinter ziet.
Waarschijnlijk zet je je volgende stap voorzichtiger.
Er ligt op dit moment helemaal geen splinter meer voor je. Toch kunnen een paar woorden een voorstelling oproepen die invloed krijgt op wat je verwacht en hoe je lichaam zich voorbereidt.
Daar begint suggestie.
Een hypnotische suggestie geeft niet alleen informatie. Ze nodigt uit tot een ervaring. De woorden je hand wordt warmer worden interessant wanneer je daadwerkelijk iets van warmte begint op te merken.
Suggesties kunnen zich bijvoorbeeld richten op:
◆ warmte, kou, lichtheid of zwaarte;
◆ ontspanning of alertheid;
◆ geluiden die belangrijker of minder belangrijk worden;
◆ veranderingen in pijnbeleving;
◆ een andere reactie op een toekomstige situatie.
Het bijzondere zit dus niet alleen in de woorden, maar ook hoe de suggestie uitgesproken wordt.. Bijvoorbeeld een:
A- Directe suggestie
Een directe suggestie zegt vrij duidelijk wat er kan gebeuren:
Je hand wordt steeds warmer.
Dat kan goed werken wanneer iemand gemakkelijk op zo'n formulering reageert.
of
B- Indirecte suggestie
Een indirectere suggestie laat meer ruimte:
Misschien merk je straks dat de ene hand op een of andere manier anders begint aan te voelen dan de andere.
Bij Ericksoniaanse hypnose wordt veel met zulke indirecte vormen gewerkt. Metaforen, verhalen en dubbelzinnigheden kunnen ruimte creëren waarin iemand zelf een passende ervaring ontwikkelt.
Ook in het dagelijks leven geven we onszelf voortdurend kleine suggesties. Onze interne dialoog kan razendsnel zijn:
✦ Dit wordt niks.
✦ Daar gaan we weer.
✦ Ik kan dit niet.
✦ Rustig, eerst één stap.
Zo'n gedachte hoeft niet automatisch te bepalen wat er daarna gebeurt. Maar woorden kunnen wel aandacht, verwachting en gedrag een bepaalde richting op sturen.
En woorden worden nog krachtiger wanneer ze een beeld oproepen dat bijna voelbaar wordt.
4. Waarom kan verbeelding je ervaring veranderen?
Morgen heeft Noor, 21 jaar, haar laatste tentamen voordat ze aan haar afstudeerstage mag beginnen. Ze heeft weken geleerd en haar oefentoetsen gingen goed.
Toch ziet ze 's avonds in bed iets heel anders gebeuren.
Ze slaat het tentamen open. De eerste vraag is onbegrijpelijk. Haar hoofd wordt leeg. Iedereen om haar heen schrijft.
Zie je wel. Ik kan het niet.
Haar hartslag stijgt terwijl ze gewoon in haar slaapkamer ligt.
Dit is faalangst voordat er iets is mislukt want
Een rampscenario zien, is óók visualiseren
We associëren visualiseren vaak met positieve toekomstbeelden, maar Noor gebruikt haar verbeeldingskracht al volop. Alleen oefent ze onbedoeld steeds dezelfde mislukking.
Hypnose hoeft daar geen overdreven positief verhaal tegenover te zetten:
Ik ben volledig ontspannen. Ik weet ieder antwoord. Ik haal een tien.
Dat kan zo ver van haar ervaring afstaan dat het nauwelijks geloofwaardig voelt.
Een aangrenzende mogelijkheid is interessanter.
Noor stelt zich opnieuw voor dat ze de eerste vraag ziet. Ze weet het antwoord niet. Haar hartslag versnelt. Maar vervolgens leest ze de vraag nog eens, zet een klein streepje in de kantlijn en gaat eerst verder met vraag twee.
Dat is geen volmaakt handelende Noor.
Het is Noor mét spanning die toch verdergaat.
Haar wereldmodel bevat misschien de beperkende overtuiging: als ik blokkeer, is het voorbij. Eerdere ervaringen, verwachtingen, haar zelfbeeld en interne dialoog kunnen die overtuiging steeds opnieuw bevestigen.
De nieuwe voorstelling voegt daar iets aan toe:
Ik kan blokkeren en daarna verdergaan.
Dat lijkt klein, maar het oude scenario is daardoor niet langer de enige mogelijkheid. En soms kan een hypnotische ervaring nog vreemder aanvoelen, omdat niet alleen een gedachte maar zelfs een lichamelijke reactie lijkt te veranderen.
5. Waarom voelt een hypnotische reactie soms alsof het echt gebeurt?
Strek je arm voor je uit en stel je voor dat er een tros heliumballonnen aan je pols wordt vastgemaakt.
Eerst vijf.
Dan tien.
Dan twintig.
Je weet dat er geen ballon te zien is. Toch kan bij sommige mensen de arm langzaam omhoog beginnen te bewegen. Bij anderen gebeurt nauwelijks iets.
Het fascinerende is niet alleen de beweging, maar vooral het gevoel dat erbij kan ontstaan:
Het lijkt alsof mijn arm vanzelf omhooggaat.
Binnen hypnose kunnen verschillende hypnotische fenomenen optreden:
■ ideomotorische bewegingen;
■ veranderingen in warmte, kou, tinteling of zwaarte;
■ catalepsie, waarbij een lichaamsdeel opvallend stil of stijf kan aanvoelen;
■ veranderingen in tijdsbeleving;
■ veranderingen in pijnbeleving;
■ in sommige situaties veranderingen in herinneren of vergeten.
Natuurlijk beweegt nog steeds je eigen lichaam. Maar de ervaring verschilt van bewust besluiten: nu til ik mijn arm tien centimeter omhoog.
Daarmee maakt hypnose iets zichtbaar wat in het gewone leven voortdurend gebeurt. Je loopt een trap af zonder iedere spier bewust aan te sturen. Je vangt soms een vallend voorwerp voordat je bewust hebt bedacht wat er gebeurt.
Niet alles wat je doet begint met een hoorbare bewuste opdracht.
Maar zodra je tijdens hypnose sterk ervaart dat iets min of meer vanzelf gebeurt, verschijnt vanzelf een spannende vraag: hoeveel controle heb je eigenlijk nog?
6. Verlies je tijdens hypnose de controle?
Dit is waarschijnlijk de bekendste angst rond hypnose. Mensen vrezen dat ze geheimen vertellen, opdrachten uitvoeren die ze normaal zouden weigeren of zelfs niet meer uit de hypnose kunnen komen.
Het populaire beeld van een hypnotiseur die volledige controle krijgt over een willoos persoon doet geen recht aan wat er gebeurt. Je blijft zelf onderdeel van het proces en reageert vanuit je eigen mogelijkheden, verwachtingen en grenzen.
Maar we hoeven ook niet naar het andere uiterste door te schieten.
Hypnose gebruikt beïnvloeding.
Een hypnotiseur richt aandacht, gebruikt taal, wekt verwachtingen en doet suggesties. Juist daarom zijn vertrouwen, ethiek en grenzen belangrijk.
Bij een zorgvuldige begeleiding hoort bijvoorbeeld:
○ duidelijkheid over het doel van de hypnose;
○ toestemming voor wat er gebeurt;
○ respect voor persoonlijke grenzen;
○ ruimte om een suggestie niet te volgen;
○ verantwoordelijkheid van degene die begeleidt.
Controle en het gevoel van controle zijn niet hetzelfde
Een hypnotische beweging kan minder bewust aangestuurd voelen zonder dat iemand anders je lichaam heeft overgenomen.
Dat verschil tussen controle en het gevoel van controle maakt sommige hypnotische ervaringen juist zo opmerkelijk. Je ontdekt dat een reactie van jou kan zijn zonder dat je haar stap voor stap bewust hebt geproduceerd.
Dat verschilt bovendien sterk van persoon tot persoon. Dezelfde woorden kunnen bij de ene persoon bijna niets oproepen en bij de andere een verrassend levendige ervaring.
7. Waarom reageert niet iedereen hetzelfde op hypnose?
De een kan onmiddellijk opgaan in een suggestie. Een ander blijft controleren of hij het wel goed doet. Sommige mensen reageren sterk op lichamelijke suggesties, terwijl anderen gemakkelijker meegaan in beelden, verhalen of taal.
Binnen onderzoek wordt voor een deel van deze verschillen het begrip hypnotische suggestibiliteit gebruikt. Dat betekent niet dat iemand goedgeloviger is of een zwakkere wil heeft. Het gaat om verschillen in de manier waarop mensen op hypnotische suggesties reageren.
Daarbij kunnen verschillende factoren meespelen:
◈ verwachting en motivatie;
◈ concentratie en absorptie;
◈ imaginatie en verbeeldingskracht;
◈ vertrouwen en rapport;
◈ eerdere ervaringen;
◈ de gebruikte techniek en formulering.
Daarom is de vraag kan ik gehypnotiseerd worden? soms minder interessant dan:
Waar reageer ik op?
Misschien heb je weinig aan een strandvisualisatie, maar reageert je lichaam sterk wanneer je heel precies aandacht geeft aan één hand. Misschien werken metaforen goed. Misschien moet je juist eerst begrijpen wat er gebeurt voordat je je eraan kunt overgeven.
Hypnose wordt daarmee minder een truc die wel of niet 'pakt' en meer een samenspel tussen hypnotiseur, gehypnotiseerde, context, aandacht en suggestie.
Dat samenspel brengt ons bij een begrip dat binnen hypnose al heel lang een bijna mysterieuze aantrekkingskracht heeft: het persoonlijk onbewuste.
8. Wat betekent het onbewuste binnen hypnose?
Binnen hypnose wordt vaak gesproken over het onbewuste. Dat kan nuttige taal zijn voor alles wat in ons gebeurt zonder dat we het voortdurend bewust aansturen.
Je begrijpt taal, herkent gezichten, ontwikkelt gewoonten en voert ingewikkelde bewegingen uit zonder iedere stap bewust te regelen. Ook emoties, associaties en lichamelijke reacties kunnen razendsnel ontstaan.
Dat geldt zowel voor behulpzame als minder behulpzame processen:
▪ een gewoonte die bijna vanzelf begint;
▪ angst die al opkomt voordat je bewust hebt nagedacht;
▪ vermijding;
▪ zelfsabotage;
▪ een lichamelijke reactie op een bekende prikkel.
Automatisch betekent dus niet automatisch goed of wijs.
Maar automatisch betekent evenmin voor altijd
Wanneer bewust zeggen hou hiermee op weinig effect heeft, kan het interessant worden om een andere ingang te gebruiken. Hypnose werkt dan niet alleen met rationeel denken, maar ook met beelden, associaties, verwachting, lichamelijke ervaring en aandacht.
Daar kan zelfobservatie uit ontstaan. Je merkt bijvoorbeeld dat een reactie die altijd één geheel leek, eigenlijk uit verschillende momenten bestaat: een prikkel, een gedachte, een beeld, spanning in je lichaam en vervolgens gedrag.
Waar eerst alleen zo ben ik nu eenmaal stond, verschijnen ineens nieuwe inzichten en delen waarmee je kunt werken.
En soms zit achter zo'n automatisch patroon een beperkende overtuiging die al zo vertrouwd is geworden dat zij nauwelijks nog als overtuiging wordt herkend.
9. Kunnen hypnotische suggesties beperkende overtuigingen veranderen?
Henk, 58 jaar, heeft jarenlang voor zijn vrouw gekookt. Na haar overlijden eet hij meestal een boterham of warmt iets op.
Wanneer zijn dochter voorstelt om weer eens uitgebreid te koken, zegt hij:
Dat heeft voor mij alleen geen zin.
Je kunt daartegenin gaan.
Natuurlijk heeft dat wel zin.
Maar daarmee verander je zijn ervaring waarschijnlijk niet.
" Dat heeft voor mij alleen geen zin." bevat misschien veel meer dan een mening over koken. Hier komen rouw, gewoonte, identiteit, herinneringen en een beperkende overtuiging samen: uitgebreid koken doe je voor twee mensen.
Hypnose kan niet alleen met de woorden werken, maar met de ervaring erachter.
Henk stelt zich zijn keuken voor. Hij ruikt ui in de pan, hoort het mes op de snijplank en ziet zichzelf een van zijn oude gerechten maken.
Niet voor zijn vrouw.
Niet voor iemand anders.
Voor zichzelf.
Die voorstelling hoeft zijn rouw niet op te lossen. Ze kan wel een nieuwe mogelijkheid toevoegen:
Misschien is zorgen voor mezelf óók een reden.
Dat is een aangrenzende mogelijkheid.
Een beperkende overtuiging hoeft dus niet altijd door discussie te verdwijnen. Soms wordt ze minder absoluut doordat er een ervaring bijkomt die niet volledig binnen het oude verhaal past.
En dat werkt bij iedereen anders,
Juist het zoeken naar wat bij deze ene persoon kan werken, werd een belangrijk kenmerk van het werk van Milton Erickson.
10. Waarom werd Milton Erickson zo belangrijk?
Milton H. Erickson was een Amerikaanse psychiater en een van de invloedrijkste figuren binnen de moderne klinische hypnose.
Hypnose wordt binnen hypnotherapie therapeutisch gebruikt bij uiteenlopende doelen. Daarbij kan worden gewerkt met emoties, lichamelijke sensaties, gedrag, gewoonten, toekomstvoorstellingen en overtuigingen. Hypnotherapie is daardoor geen uniforme behandeling: de aanpak hangt af van het probleem, de persoon en de opleiding en werkwijze van de begeleider.
Erickson stond bekend om zijn flexibele manier van werken. Hij gebruikte verhalen, metaforen, indirecte suggesties en nauwkeurige observatie. In plaats van iedereen door dezelfde techniek te leiden, keek hij naar wat iemand zelf meebracht.
Een belangrijk begrip daarbij is utilization: gebruiken wat er al is.
Stel dat iemand zegt:
Ik kan me niet concentreren, want ik hoor ieder geluid.
Je kunt proberen alle geluiden buiten te sluiten.
Maar je kunt ze ook gebruiken.
➜ een auto buiten wordt een teken om opnieuw naar binnen te keren;
➜ het geluid van de verwarming wordt onderdeel van de ontspanning;
➜ een deur in de gang herinnert je eraan je aandacht opnieuw te richten.
Wat eerst een obstakel leek, wordt materiaal voor de ervaring.
Dat idee is breder interessant dan hypnose alleen. Niet alles wat verandering in de weg lijkt te staan hoeft eerst te verdwijnen. Soms kun je juist met het aanwezige materiaal werken.
Die flexibiliteit heeft echter ook een grens. Vooral wanneer hypnose zich richt op herinneringen moeten ervaring en historische werkelijkheid zorgvuldig uit elkaar worden gehouden.
11. Kan hypnose vergeten herinneringen terughalen?
Onder hypnose kunnen herinneringen bijzonder levendig worden. Beelden, emoties, geuren en details kunnen verschijnen die iemand lange tijd niet bewust heeft ervaren.
Maar levendigheid is niet hetzelfde als historische nauwkeurigheid.
Ons geheugen is geen archief waarin gebeurtenissen als ongewijzigde videobestanden liggen opgeslagen. Herinneren is een actief proces. Verwachtingen, latere informatie, imaginatie en suggestieve vragen kunnen invloed hebben op wat iemand zich herinnert.
Daarom vraagt regressie grote voorzichtigheid.
Bij het werken met herinneringen zijn een paar verschillen belangrijk:
✓ iets kan levensecht voelen zonder aantoonbaar letterlijk zo te zijn gebeurd;
✓ een beeld kan persoonlijke betekenis hebben zonder historisch bewijs te vormen;
✓ vertrouwen in een herinnering maakt haar niet automatisch nauwkeuriger;
✓ suggestieve vragen kunnen herinneringen beïnvloeden.
Dat maakt een ervaring niet waardeloos. Een beeld kan veel zeggen over hoe iemand een gebeurtenis, relatie of periode nú beleeft. Maar het is onverstandig om een tijdens hypnose verschenen herinnering zonder onafhankelijke bevestiging als feit te behandelen.
Hypnose kan dus naar het verleden kijken, maar hoeft daar helemaal niet te blijven. Dezelfde verbeeldingskracht kan ook de andere kant op worden gericht: naar iets wat nog niet is gebeurd.
12. Kun je met hypnose een nieuwe toekomst oefenen?
Daan, 39 jaar, heeft na een ernstig verkeersongeluk jarenlang niet gereden. Nu wil hij opnieuw rijles nemen.
Hij is niet het meest bang voor hard rijden of druk verkeer.
Hij is bang dat hij bij een fout volledig bevriest.
Een perfecte visualisatie waarin hij moeiteloos door de stad rijdt, helpt hem daarom misschien weinig. Interessanter is precies het moment waarvoor hij bang is.
De motor slaat af bij een verkeerslicht.
Er toetert iemand.
Daan voelt de schrik.
En dan?
In de hypnose zet hij de auto opnieuw in zijn vrij, start de motor en rijdt verder.
Geen perfecte rit.
Wel een andere afloop.
Bij een progressie wordt zo een mogelijke toekomstige ervaring verkend. De voorstelling voorspelt de toekomst niet. Ze maakt een mogelijkheid ervaarbaar die binnen het oude scenario nauwelijks bestond.
Dat kan heel praktisch worden:
△ een gesprek voeren terwijl je spanning voelt;
△ een presentatie beginnen terwijl je hart sneller klopt;
△ na een fout herstellen in plaats van opgeven;
△ een grens stellen waar je normaal automatisch toegeeft;
△ een oude gewoonte herkennen voordat je haar uitvoert.
Hier raken visualisatie, verwachting, mentale flexibiliteit en zelfeffectiviteit elkaar. Je oefent niet noodzakelijk een wereld waarin alles goed gaat, maar een wereld waarin je anders kunt reageren wanneer iets moeilijk wordt.
Dat maakt hypnos een effectief en interessant middel voor persoonlijke groei.
13. Waarvoor kun je hypnose gebruiken?
Hypnose wordt gebruikt binnen medische zorg, therapie, persoonlijke ontwikkeling en zelfhypnose. De kwaliteit van het bewijs verschilt per toepassing, maar vooral rond pijn en medische procedures is hypnose behoorlijk uitgebreid onderzocht. Ook voor angst en stress zijn toepassingen onderzocht, al maakt het veel uit om welke vorm van angst, welke context en welke aanpak het gaat.
Buiten de kliniek gebruiken mensen hypnose bijvoorbeeld om aandacht te trainen, gewoonten te onderzoeken of zich op een toekomstige situatie voor te bereiden.
Een compacte landkaart ziet er ongeveer zo uit:
✧ pijnbeleving en ondersteuning rond medische procedures;
✧ angst en spanning in specifieke situaties;
✧ stress en ontspanning;
✧ gewoonten en gedragsverandering;
✧ focus en concentratie;
✧ zelfregulatie;
✧ persoonlijke ontwikkeling en het oefenen van nieuwe reacties.
Dat betekent niet dat hypnose voor al deze gebieden even sterk werkt of altijd de beste keuze is. Een gewoonte veranderen is iets anders dan werken met trauma, een fobie, depressie, PTSS of langdurige lichamelijke klachten. Soms past hypnose als aanvullende methode, soms is andere therapie of medische zorg belangrijker.
De kracht van hypnose wordt juist duidelijker wanneer we niet doen alsof één methode alles kan oplossen.
14. Waar liggen de grenzen van hypnose?
Hypnose kan krachtig zijn omdat aandacht, verwachting, verbeelding en suggestie onze ervaring daadwerkelijk kunnen beïnvloeden. Maar juist daarom is het belangrijk om helder te blijven over wat hypnose wel en niet kan.
Hypnose maakt je niet almachtig en een hypnotiseur krijgt geen magische toegang tot een verborgen waarheid in jou.
Een paar grenzen zijn daarom belangrijk:
❖ een hypnotische ervaring is niet automatisch een historisch feit;
❖ innerlijke verandering lost een onveilige of ongezonde buitenwereld niet vanzelf op;
❖ niet iedereen reageert hetzelfde op dezelfde suggestie;
❖ hypnose vervangt geen noodzakelijke medische of psychologische behandeling;
❖ beïnvloeding vraagt om toestemming, zorgvuldigheid en ethiek.
Iemand die structureel wordt overvraagd heeft bijvoorbeeld niet alleen ontspanning nodig. Iemand in een onveilige relatie hoeft niet vooral te leren die situatie rustiger te beleven. Soms zijn grenzen stellen, bescherming, praktische verandering of professionele hulp nodig.
Ook wetenschappelijk gezien is het beeld genuanceerd. Er is serieus onderzoek naar hypnose en voor sommige toepassingen zijn positieve effecten gevonden, maar resultaten verschillen per toepassing, persoon en onderzoek.
De belangrijkste proef begint uiteindelijk buiten de hypnose zelf: wat gebeurt er wanneer je weer opstaat en je gewone leven verdergaat?
15. Wat neem je uit hypnose mee naar je gewone leven?
Na de inductie, de trance , suggesties, beelden en veranderde ervaringen komt uiteindelijk het belangrijkste moment.
Je opent je ogen.
De sessie is voorbij.
En je gewone leven wacht nog precies waar je het hebt achtergelaten.
Een manier waarop hypnose bewust een brug naar dat gewone leven kan maken, is de posthypnotische suggestie. Daarbij wordt tijdens de hypnose een suggestie verbonden aan een situatie die later kan optreden.
Stel dat iemand iedere avond bijna automatisch iets zoets pakt zodra de keuken is opgeruimd. Een posthypnotische suggestie hoeft niet te zijn:
Ik eet nooit meer iets zoets.
Ze kan veel kleiner zijn:
Wanneer ik na het opruimen naar de kast wil lopen, stop ik eerst even en drink ik een glas water.
Daarmee ontstaat:
bekende situatie → herkenbaar signaal → korte onderbreking → opnieuw kunnen kiezen
Misschien pakt iemand daarna alsnog iets zoets. Maar er is iets veranderd: tussen de prikkel en de automatische handeling verscheen een moment dat er eerder nauwelijks was.
Dat brengt ons terug bij Noor.
Twee weken later zit ze opnieuw in een toetszaal. Ze slaat haar tentamen open.
Vraag één.
Ze weet het antwoord niet onmiddellijk.
Haar hartslag stijgt.
O nee.
Het oude patroon is er nog.
Maar nu herkent ze het moment. Ze zet een klein streepje bij de vraag en gaat door naar nummer twee.
De faalangst is niet verdwenen. Noor is niet plotseling een ander mens. Maar de oude keten:
spanning → blokkeren → paniek → alles gaat mis
is niet langer de enige mogelijkheid.
Er bestaat nu ook:
spanning → blokkeren → herkennen → andere handeling → verdergaan
Daar verschijnt persoonlijke kracht in een heel concrete vorm. Niet doordat Noor ineens alles onder controle heeft, maar doordat ze ervaart dat ze invloed kan hebben op wat er ná de automatische reactie gebeurt.
Hetzelfde principe zagen we bij Henk en Daan. Een nieuwe ervaring hoeft het oude niet onmiddellijk uit te wissen. Je voegt alleen iets toe wat eerder nog niet beschikbaar was.
Wanneer zulke ervaringen zich herhalen, kan ook je wereldmodel langzaam veranderen. Niet doordat je jezelf voortdurend vertelt dat je veranderd bent, maar doordat je steeds meer echte ervaringen verzamelt die niet meer bij het oude verhaal passen.
Daar kan hypnose uiteindelijk iets bijzonders openen: het moment waarop wat altijd vanzelfsprekend leek, voor het eerst niet meer de enige route blijkt te zijn.
16. Tenslotte
Wat kan er gebeuren wanneer je niet nóg harder probeert hetzelfde patroon bewust te controleren, maar een andere ervaring creëert? Hypnose laat zien dat verandering niet alleen via rationeel denken hoeft te verlopen. Aandacht, suggestie, verbeeldingskracht, verwachting en lichamelijke ervaring kunnen samen iets laten ontstaan wat je niet alleen bedenkt, maar daadwerkelijk anders beleeft.
Misschien ligt daar de bijzondere kracht van hypnose. Het oude hoeft niet eerst volledig te verdwijnen. Soms begint verandering wanneer er midden in een vertrouwde reactie één onverwacht moment verschijnt waarin je iets anders ervaart, denkt of doet. Vanaf dat moment openenen zich meerdere wegen....
Bronnen
- American Psychological Association, actuele overzichtsliteratuur over klinische hypnose
- Elkins e.a., definitie en kenmerken van hypnose
- Acunzo & Terhune, onderzoek naar hypnotische suggestibiliteit
- Jones e.a., systematische review en meta-analyse naar hypnose en klinische pijn
- Valentine e.a., meta-analyse naar hypnose en angst
- Kihlstrom, onderzoek naar hypnose, geheugen en herinnering
- Otgaar e.a., onderzoek naar geïnduceerde overtuigingen en valse herinneringen
- Milton H. Erickson Foundation, utilization en Ericksons therapeutische werkwijze