100% verantwoordelijkheid

100% verantwoordelijkheid is een spiritueel principe dat vooral bekend is geworden door de moderne vorm van Ho’oponopono die wordt geassocieerd met Morrnah Nalamaku Simeona en haar leerling Ihaleakala Hew Len.

Het is een radicale gedachte.

Niet alleen wat je zelf doet, maar alles wat in jouw ervaring verschijnt, wordt binnen deze visie aanleiding om naar binnen te kijken. In plaats van onmiddellijk te vragen wat de ander moet veranderen, wordt de aandacht gericht op wat de situatie in jezelf oproept.

Daarbij is één onderscheid essentieel.

Verantwoordelijkheid is niet hetzelfde als schuld.

En buiten de spirituele leer van Ho’oponopono betekent verantwoordelijkheid evenmin dat jij letterlijk alles veroorzaakt wat jou of andere mensen overkomt.

1. Waar komt het idee van 100% verantwoordelijkheid vandaan?

Ho’oponopono heeft zijn wortels in de Hawaiiaanse cultuur en betekent in brede zin iets als rechtzetten, herstellen of weer in orde brengen.

Traditioneel Ho’oponopono was gericht op het herstellen van verstoorde relaties en harmonie, onder andere binnen families en gemeenschappen. Daarbij speelden erkenning, vergeving, gebed, het uitspreken van problemen en verzoening een rol.

De moderne vorm die veel mensen tegenwoordig kennen, is daar niet simpelweg identiek aan.

Morrnah Simeona en Self I-Dentity through Ho’oponopono

De Hawaiiaanse genezer Morrnah Nalamaku Simeona ontwikkelde in de twintigste eeuw een aangepaste, individuele vorm: Self I-Dentity through Ho’oponopono, vaak afgekort tot SITH.

Daarin werd Ho’oponopono veel sterker een innerlijk en spiritueel proces dat iemand zelfstandig kon toepassen.

Ihaleakala Hew Len studeerde bij Simeona en ontwikkelde en verspreidde deze benadering verder. Binnen zijn leer kreeg het principe van 100% verantwoordelijkheid een bijzonder radicale betekenis.

Hew Len stelde dat alles wat iemand ervaart binnen zijn of haar verantwoordelijkheid valt omdat het in diens ervaring verschijnt. Problemen worden binnen dit spirituele model verbonden met herinneringen of patronen die zich in het innerlijk herhalen.

Dat is een spirituele overtuiging binnen deze moderne vorm van Ho’oponopono. Het is geen wetenschappelijk aangetoond principe over de werking van de werkelijkheid.

2. Wat betekent 100% verantwoordelijkheid?

In de meest radicale interpretatie van Hew Len betekent 100% verantwoordelijkheid dat je verantwoordelijkheid neemt voor alles wat binnen je ervaring verschijnt.

Dat gaat verder dan de gebruikelijke betekenis van persoonlijke verantwoordelijkheid.

Normaal gesproken betekent verantwoordelijkheid bijvoorbeeld dat je verantwoordelijkheid draagt voor:

• je eigen keuzes;
• je eigen handelen;
• hoe je met andere mensen omgaat;
• wat je doet nadat iets is gebeurd;
• de gevolgen van gedrag waarop je daadwerkelijk invloed hebt.

Binnen Hew Lens spirituele visie wordt die grens veel verder opgerekt.

• Wanneer iemand je boos maakt, kijk je naar wat er in jezelf wordt geraakt.
• Wanneer je geconfronteerd wordt met het lijden van iemand anders, onderzoek je wat die ervaring in jou oproept.
• Wanneer zich een probleem voordoet, richt je je niet uitsluitend op de buitenwereld, maar ook op je eigen innerlijke reactie.

De centrale vraag wordt dan:

Wat gebeurt er in mij nu ik hiermee geconfronteerd word?

Die vraag kan bijzonder waardevol zijn.

De veel verdergaande conclusie dat je daarom ook verantwoordelijk bent voor het ontstaan van alles wat je waarneemt, behoort echter tot de spirituele leer en kan niet als algemeen psychologisch of wetenschappelijk feit worden gepresenteerd.

3. Waarom is verantwoordelijkheid niet hetzelfde als schuld?

Dit is waarschijnlijk het belangrijkste onderscheid binnen dit onderwerp.

Je kunt verantwoordelijkheid nemen voor je reactie op een gebeurtenis zonder verantwoordelijk te zijn voor het ontstaan van die gebeurtenis.

• Wanneer iemand door een ander wordt mishandeld, ligt de verantwoordelijkheid voor de mishandeling bij degene die haar pleegt.
• Wanneer iemand ernstig ziek wordt, betekent dit niet dat die persoon zijn ziekte door verkeerde gedachten heeft veroorzaakt.
• Wanneer ergens oorlog, misbruik, discriminatie of ander onrecht plaatsvindt, volgt daar niet uit dat degene die ermee wordt geconfronteerd dit innerlijk heeft gecreëerd.

Een radicale interpretatie van 100% verantwoordelijkheid kan gevaarlijk worden wanneer deze verschillen verdwijnen.

Dan kan verantwoordelijkheid veranderen in victim blaming:

Als het in jouw werkelijkheid voorkomt, zul jij het wel veroorzaakt hebben.

Dat is niet een conclusie die vanuit psychologie, geneeskunde of wetenschap kan worden gerechtvaardigd.

Waar blijft verantwoordelijkheid dan wel bestaan?

Ook wanneer je iets niet hebt veroorzaakt, kun je soms invloed hebben op wat je daarna doet.

• Je kunt hulp zoeken.
• Een grens stellen.
• Protesteren.
• Vergeven of juist besluiten dat vergeving op dit moment niet mogelijk is.
• Een situatie verlaten.
• Je eigen emoties onderzoeken.
• Of accepteren dat sommige omstandigheden buiten je controle liggen.

Persoonlijke verantwoordelijkheid begint daarom niet bij de overtuiging dat je alles veroorzaakt.

Ze begint bij het onderzoeken van je werkelijke handelingsruimte.

4. Wat betekent reinigen binnen Ho’oponopono?

Binnen Self I-Dentity through Ho’oponopono wordt gesproken over cleaning of reinigen.

De moderne SITH-leer gaat ervan uit dat problemen verbonden zijn met herinneringen die zich in het onderbewuste herhalen. Door het Ho’oponopono-proces wordt geprobeerd deze herinneringen los te laten en terug te keren naar een toestand waarin inspiratie vanuit het goddelijke weer ruimte krijgt.

Dat is een spiritueel model.

Psychologisch kan het idee van reinigen ook anders worden begrepen: stilstaan bij wat een situatie in jezelf activeert en onderzoeken welke herinneringen, emoties, verwachtingen of beperkende overtuigingen daarin meespelen.

Die twee verklaringen hoeven niet hetzelfde te zijn.

Binnen SITH krijgt reinigen een spirituele betekenis.

Binnen psychologie zouden andere begrippen worden gebruikt om emotionele verwerking, bewustwording en verandering te beschrijven.

5. Welke betekenis hebben de vier bekende zinnen?

Ho’oponopono wordt tegenwoordig vaak geassocieerd met vier korte uitspraken:

1. Het spijt me.
2. Vergeef me.
3. Dank je wel.
4. Ik hou van je.

Deze populaire vorm moet niet zonder meer worden voorgesteld als de oorspronkelijke eeuwenoude Hawaiiaanse methode.

De vier zinnen zijn verbonden geraakt met de moderne Self I-Dentity through Ho’oponopono-praktijk. Bovendien bestaat de volledige SITH-methode volgens de organisaties die Simeona's leer voortzetten uit veel meer dan alleen deze vier uitspraken, waaronder gebeden, meditaties en andere vormen van cleaning.

De woorden kunnen binnen de spirituele praktijk staan voor bewegingen als berouw, vergeving, dankbaarheid en liefde.

Hun betekenis ligt dan niet alleen in het mechanisch herhalen ervan.

Het gaat om de innerlijke verhouding tot wat wordt ervaren.

6. Wat bedoelde Hew Len met 100% verantwoordelijkheid?

Hew Len trok het principe bijzonder ver door.

Binnen zijn wereldbeeld bestaat het probleem uiteindelijk niet los van degene die het probleem ervaart. Hij beschreef de werkelijkheid vanuit herinneringen die zich in het innerlijk herhalen en stelde daar inspiratie tegenover. Het Ho’oponopono-proces moest die herinneringen als het ware reinigen zodat ruimte ontstond voor het goddelijke.

Dat maakt zijn opvatting veel radicaler dan:

Ik ben verantwoordelijk voor mijn eigen gedrag.

Zijn positie komt eerder neer op:

Als iets in mijn ervaring verschijnt, neem ik daarvoor innerlijk verantwoordelijkheid.

Een spirituele keuze, geen objectief feit

Binnen een mystieke levenshouding kan dat een krachtige betekenis krijgen.

Het voorkomt dat alle aandacht automatisch naar de fouten van anderen gaat. Iedere ervaring kan aanleiding worden tot zelfonderzoek.

Maar het blijft belangrijk onderscheid te maken tussen:

• wat je veroorzaakt;
• wat je beïnvloedt;
• wat je ervaart;
• en wat je ermee doet.

Die vier dingen zijn niet hetzelfde.

7. Wat heeft verbondenheid ermee te maken?

Achter 100% verantwoordelijkheid ligt een mystieke visie op verbondenheid.

Het individu wordt daarin niet beschouwd als een volledig losstaand wezen.

Wat de ander raakt, kan jou raken.

Wat jij doet, heeft gevolgen voor anderen.

Relaties veranderen beide mensen.

Je maakt deel uit van grotere sociale, natuurlijke en mogelijk spirituele verbanden.

Binnen Ho’oponopono wordt die verbondenheid nog verder geïnterpreteerd. Het goddelijke en het individuele innerlijk spelen daarin een centrale rol.

Vanuit zo'n spiritueel wereldmodel kan reinigen in jezelf betekenis hebben voor het grotere geheel.

Dat is een geloofs- en ervaringsperspectief. Wetenschappelijk kunnen we allerlei vormen van menselijke onderlinge beïnvloeding onderzoeken, maar daarmee is niet bewezen dat een innerlijk reinigingsproces op afstand gebeurtenissen of andere mensen verandert.

8. Is ieder probleem een mogelijkheid om te groeien?

Niet noodzakelijk.

Dit vraagt eveneens nuance.

Een moeilijke ervaring kan leiden tot zelfkennis, veerkracht, verandering of een nieuw perspectief.

Maar daaruit volgt niet dat ieder trauma, verlies of onrecht noodzakelijk heeft plaatsgevonden zodat iemand ervan kon leren.

Zo'n interpretatie kan achteraf betekenisvol zijn voor degene die haar zelf maakt.

Ze moet niet aan anderen worden opgelegd.

Binnen persoonlijk meesterschap kan een bruikbaardere vraag daarom zijn:

Wat kan ik, gegeven wat er gebeurd is, hiermee doen?

Dat laat ruimte voor verdriet, boosheid, onrecht en machteloosheid én voor de mogelijkheid dat later iets nieuws ontstaat.

Acceptatie betekent daarbij niet dat je goedkeurt wat er is gebeurd.

Het betekent dat je erkent wat er op dit moment werkelijk is, zodat je van daaruit kunt bepalen wat mogelijk is.

9. Hoe past 100% verantwoordelijkheid binnen persoonlijk meesterschap?

Binnen persoonlijk meesterschap krijgt 100% verantwoordelijkheid vooral waarde wanneer we het niet verwarren met 100% controle.

Je hebt geen 100% controle over het leven.

Andere mensen hebben hun eigen autonomie.

Je lichaam heeft grenzen.

Toeval bestaat.

Maatschappelijke omstandigheden hebben invloed.

Andere mensen kunnen keuzes maken die jij niet kunt voorkomen.

Toch kun je proberen zo volledig mogelijk verantwoordelijkheid te nemen voor het gedeelte dat daadwerkelijk van jou is.

• Je aandacht.
• Je keuzes.
• Je gedrag.
• Je interpretaties.
• Je grenzen.
• Je bereidheid tot zelfreflectie.

En soms je vermogen om los te laten wat je niet kunt veranderen.

Daarmee wordt verantwoordelijkheid geen claim dat jij de werkelijkheid bestuurt, maar een manier om je eigen positie binnen die werkelijkheid serieus te nemen.

10. Wat blijft er over van de mystieke betekenis?

Veel.

De nuance hoeft de spiritualiteit niet uit het begrip te halen.

Binnen de mystieke interpretatie van 100% verantwoordelijkheid kun je iedere ontmoeting met het leven beschouwen als een uitnodiging om ook naar binnen te kijken.

• Waarom raakt dit mij?
• Wat wordt hier in mij zichtbaar?
• Waar houd ik nog iets vast?
• Wat vraagt om vergeving?
• Wat kan ik loslaten?
• Waar kan liefde een andere beweging openen?

Daarmee ontstaat een vorm van verantwoordelijkheid die minder draait om controle en meer om bewustzijn.

Je hoeft niet te geloven dat je letterlijk alles hebt gecreëerd om te ervaren dat alles wat jou werkelijk raakt ook iets in jou kan aanraken.

En je hoeft de buitenwereld niet te ontkennen om innerlijk werk serieus te nemen.

Dat maakt de spirituele gedachte misschien minder absoluut, maar niet noodzakelijk minder diepgaand.

11. Tenslotte

100% verantwoordelijkheid is een radicaal spiritueel principe dat vooral bekend is geworden door de moderne ontwikkeling van Ho’oponopono via Morrnah Nalamaku Simeona en Ihaleakala Hew Len.

Binnen die visie wordt iemand uitgenodigd om bij alles wat in zijn ervaring verschijnt ook naar binnen te kijken.

Daar ligt een krachtige gedachte in.

Niet automatisch:

Wie heeft hier schuld?

Maar:

Wat gebeurt er in mij, en wat kan ik daarmee doen?

Tegelijkertijd moet de grens helder blijven.

Je bent niet automatisch de oorzaak van ziekte, geweld, verlies, het gedrag van andere mensen of alles wat zich in de wereld afspeelt.

Verantwoordelijkheid voor je eigen aandeel is iets anders dan verantwoordelijkheid voor het bestaan van iedere gebeurtenis.

Misschien ligt de bruikbaarste paradox van 100% verantwoordelijkheid daarom juist hier:

Je hoeft niet te geloven dat je alles beheerst om verantwoordelijkheid te nemen voor hoe bewust je aanwezig bent bij wat het leven je brengt.

Binnen Ho’oponopono kan daar nog een mystieke dimensie bijkomen: het vertrouwen dat innerlijk reinigen, vergeving, dankbaarheid en liefde niet alleen iets veranderen in je eigen beleving, maar deel uitmaken van een grotere verbondenheid.

Of die verbondenheid letterlijk zo werkt, kan niet wetenschappelijk worden vastgesteld.

Maar als spirituele levenshouding kan 100% verantwoordelijkheid wel een indringende vraag stellen:

Niet: hoe krijg ik de wereld zover dat zij wordt zoals ik wil?

Maar: wat vraagt deze ontmoeting met de wereld van mij?