Extravert

Extravert wordt vaak gebruikt voor iemand die gemakkelijk praat, graag tussen mensen is en zichtbaar aanwezig is. Dat beeld bevat herkenbare elementen, maar extraversie is breder dan alleen sociaal of spraakzaam zijn.

Binnen de persoonlijkheidspsychologie is extraversie een brede persoonlijkheidstrek die onder meer samenhangt met sociale gerichtheid, activiteit, assertiviteit, enthousiasme en gevoeligheid voor bepaalde vormen van beloning. Een extravert persoon kan zelfverzekerd zijn, maar ook onzeker. Iemand kan graag praten en tegelijkertijd bang zijn voor afwijzing. En veel behoefte aan mensen betekent niet automatisch dat iemand sociaal vaardig is.

1. Wat betekent extravert?

Extraversie is een van de grote dimensies waarmee verschillen in persoonlijkheid worden beschreven. Binnen bekende modellen zoals de Big Five wordt iemand niet simpelweg ingedeeld als extravert of introvert. Mensen bevinden zich ergens op een continuüm.

Aan de meer extraverte kant zien we gemiddeld vaker kenmerken zoals:

• gemakkelijk contact zoeken;
• relatief sterke sociale expressiviteit;
• enthousiasme en activiteit;
• assertiever optreden;
• plezier beleven aan stimulerende situaties;
• gerichtheid op mogelijke beloningen en positieve ervaringen.

Niet iedere extravert heeft al deze eigenschappen even sterk. Persoonlijkheid bestaat uit verschillende kenmerken die bovendien per situatie anders zichtbaar kunnen worden.

Geen vast persoonlijkheidstype

Het woord extravert kan gemakkelijk klinken alsof het een vast type mens beschrijft.

In werkelijkheid kan iemand hoog scoren op extraversie en tegelijkertijd rustig zijn tijdens een vergadering, graag alleen wandelen of behoefte hebben aan een avond zonder andere mensen.

Andersom kan een relatief introvert persoon tijdens zijn werk bijzonder expressief en sociaal zijn.

Persoonlijkheid beïnvloedt gedrag, maar schrijft het niet volledig voor.

2. Waar komt het begrip extravert vandaan?

De begrippen introversie en extraversie werden sterk bekend door Carl Gustav Jung. Hij gebruikte ze om verschillende psychologische oriëntaties te beschrijven. Bij extraversie lag volgens Jung relatief veel nadruk op de buitenwereld van mensen, gebeurtenissen en objecten.

De moderne persoonlijkheidspsychologie gebruikt extraversie anders.

Binnen de Big Five is het een brede dimensie waarop mensen in verschillende mate kunnen scoren. Daarbij gaat het niet om twee strikt gescheiden groepen mensen, maar om graduele verschillen.

Van Jung naar moderne persoonlijkheidspsychologie

Dat onderscheid is relevant omdat beide betekenissen nog steeds door elkaar worden gebruikt.

In populaire persoonlijkheidstests wordt soms gesproken alsof iemand ontdekt dat hij ‘een extravert’ is. Wetenschappelijk is het nauwkeuriger om te spreken over de mate waarin iemand extraverte kenmerken vertoont.

De meeste mensen bevinden zich namelijk niet helemaal aan één uiteinde van het spectrum.

3. Is extravert hetzelfde als sociaal zijn?

Niet helemaal.

Sociabiliteit is een belangrijk onderdeel van extraversie, maar extraversie omvat meer. Onderzoek heeft bijvoorbeeld een verband gevonden tussen extraversie en gevoeligheid voor beloning en positieve, activerende ervaringen.

Een extravert persoon kan sociale situaties aantrekkelijk vinden omdat daarin veel interessante prikkels voorkomen: gesprekken, humor, waardering, nieuwe contacten, gezamenlijke activiteiten of mogelijkheden om initiatief te nemen.

Maar extraversie is niet uitsluitend sociaal.

Iemand kan ook enthousiast worden van competitie, avontuur, een nieuw project of een andere aantrekkelijke mogelijkheid.

Sociale behoefte en sociale vaardigheid zijn verschillend

Iemand die graag tussen mensen is, hoeft bovendien niet automatisch goed te zijn in sociale interactie.

Sociale vaardigheden omvatten bijvoorbeeld:

• luisteren;
• belangstelling tonen;
• rekening houden met anderen;
• grenzen herkennen;
• conflicten hanteren;
• non-verbale signalen begrijpen.

Een extravert persoon kan daarin zeer vaardig zijn, maar hoeft dat niet te zijn.

Veel praten is bijvoorbeeld niet hetzelfde als goed communiceren.

4. Hebben extraverte mensen meer zelfvertrouwen?

Niet noodzakelijk.

Extraversie en zelfvertrouwen kunnen met elkaar samenhangen, maar het zijn verschillende begrippen.

Een extravert persoon kan gemakkelijk een gesprek beginnen en tegelijkertijd onzeker zijn over wat anderen van hem vinden. Een introvert persoon kan weinig behoefte hebben om op de voorgrond te staan, terwijl hij volkomen overtuigd is van zijn eigen mogelijkheden.

Dit onderscheid is vooral belangrijk omdat zichtbaar gedrag gemakkelijk verkeerd wordt geïnterpreteerd.

Iemand die luid en gemakkelijk spreekt, wordt vaak als zelfverzekerd gezien. Iemand die stil is, kan juist onzeker lijken.

Geen van beide conclusies hoeft te kloppen.

Zichtbaarheid is geen zekerheid

Extravert gedrag kan voortkomen uit enthousiasme, behoefte aan contact of spontaniteit. Maar iemand kan ook veel praten om onzekerheid te maskeren of voortdurend bevestiging zoeken bij anderen.

Andersom kan stilte voortkomen uit zelfvertrouwen: iemand voelt eenvoudig geen behoefte om zichzelf voortdurend te laten horen.

Zelfvertrouwen kun je daarom niet betrouwbaar aflezen aan de hoeveelheid ruimte die iemand inneemt.

5. Welke rol speelt beloning bij extraversie?

Een interessante onderzoekslijn binnen de persoonlijkheidspsychologie kijkt naar extraversie en beloningsgevoeligheid.

Sommige studies suggereren dat extraverte mensen sterker kunnen reageren op situaties waarin aantrekkelijke beloningen of positieve mogelijkheden aanwezig zijn. Dat kunnen sociale beloningen zijn, zoals aandacht en verbondenheid, maar ook niet-sociale aantrekkelijke ervaringen.

Daarmee ontstaat een interessante verbinding met dopamine, dat betrokken is bij motivatie, leren en beloningsverwerking.

Dat betekent niet dat extraverte mensen simpelweg ‘meer dopamine hebben’. De relatie tussen persoonlijkheid, hersenprocessen en gedrag is daarvoor veel te complex.

Niet alleen mensen zijn aantrekkelijk

Het stereotype luidt:

introvert = naar binnen gericht
extravert = mensenmens

Maar dat doet geen recht aan de breedte van extraversie.

Ook activiteit, enthousiasme, toenadering en gevoeligheid voor aantrekkelijke mogelijkheden spelen mee. Onderzoekers discussiëren zelfs over de vraag welke kenmerken precies de kern van extraversie vormen.

Extraversie is dus meer dan alleen graag praten met andere mensen.

6. Zijn extraverte mensen gelukkiger?

Onderzoek vindt gemiddeld een verband tussen extraversie en meer positieve gevoelens. Maar daaruit volgt niet dat extravert zijn een voorwaarde voor geluk is.

Gemiddelde groepsverschillen vertellen weinig over het welzijn van één individu.

Een introvert persoon kan zeer tevreden zijn met een rustig leven met enkele hechte relaties. Een extravert persoon kan ondanks een actief sociaal leven ongelukkig of eenzaam zijn.

Bovendien bestaan er verschillende vormen van welbevinden. Energie en enthousiasme zijn iets anders dan innerlijke rust, tevredenheid, zingeving of emotionele verbondenheid.

Meer stimulatie is niet automatisch beter

Een extravert persoon kan plezier beleven aan een omgeving met veel activiteit en contact. Maar ook extraverte mensen kunnen overprikkeld, gestrest of sociaal uitgeput raken.

Iedereen heeft rust en herstel nodig.

Het verschil zit eerder in de mate en omstandigheden waarin mensen bepaalde vormen van stimulatie aantrekkelijk vinden dan in een simpele tegenstelling tussen ‘energie krijgen van mensen’ en ‘energie verliezen aan mensen’.

7. Zijn extraverte mensen betere leiders?

Dit is een hardnekkig stereotype.

Extraverte eigenschappen kunnen in sommige leiderschapsrollen voordelen bieden. Gemakkelijk spreken, initiatief nemen, enthousiasme uitstralen en zichtbaar aanwezig zijn kunnen bijvoorbeeld helpen bij het motiveren van een groep.

Maar leiderschap vraagt veel meer.

Een goede leider moet mogelijk ook:

• luisteren;
• feedback verdragen;
• reflecteren;
• verschillende perspectieven meenemen;
• emoties reguleren;
• verantwoordelijkheid nemen;
• anderen ruimte geven.

Geen van deze vermogens behoort exclusief toe aan extraverte of introverte mensen.

Opvallen en leidinggeven zijn niet hetzelfde

Extraverte mensen kunnen in groepen eerder zichtbaar worden. Daardoor kunnen ze gemakkelijker als leiders worden gezien of een leiderschapsrol krijgen.

Maar zichtbaar leiderschap is niet noodzakelijk effectief leiderschap.

Een rustige leider kan uitstekend functioneren door goed te observeren en ruimte te geven. Een expressieve leider kan juist effectief zijn door enthousiasme en daadkracht over te brengen.

Persoonlijkheid beïnvloedt de stijl van leiderschap, maar bepaalt niet automatisch de kwaliteit ervan.

8. Kan extraversie ook nadelen hebben?

Geen enkele positie op het introversie-extraversiespectrum is uitsluitend positief of negatief.

Eigenschappen die in de ene situatie behulpzaam zijn, kunnen in een andere situatie minder goed uitpakken.

Sterke extraverte tendensen kunnen bijvoorbeeld soms samengaan met:

• te snel reageren;
• veel externe stimulatie zoeken;
• onvoldoende luisteren;
• moeilijker ruimte laten voor anderen;
• snel enthousiast worden zonder voldoende afweging;
• afhankelijk worden van voortdurende activiteit of bevestiging.

Dat betekent niet dat extraversie deze problemen veroorzaakt. Het zijn mogelijke keerzijden van eigenschappen die in andere omstandigheden juist waardevol kunnen zijn.

Een kwaliteit kan doorschieten

Assertiviteit kan veranderen in dominantie.

Spontaniteit kan impulsiviteit worden.

Enthousiasme kan ervoor zorgen dat risico's minder aandacht krijgen.

Sociale gerichtheid kan omslaan in een sterke behoefte aan goedkeuring.

Persoonlijke eigenschappen worden daarom pas begrijpelijk wanneer ook de context wordt meegenomen.

9. Kun je extravert én verlegen zijn?

Ja.

Verlegenheid heeft vooral betrekking op spanning of geremdheid in sociale situaties. Extraversie beschrijft een bredere persoonlijkheidstendens.

Daardoor kan iemand sterk verlangen naar sociale contacten en tegelijkertijd bang zijn om afgewezen of negatief beoordeeld te worden.

Dat kan een lastige combinatie zijn.

De behoefte zegt:

‘Ik wil erbij zijn.’

De angst zegt:

‘Straks vinden ze mij niet leuk.’

Van buitenaf kan zo iemand soms opvallend sociaal lijken en op andere momenten juist sociale situaties vermijden.

Hetzelfde geldt voor sociale angst. Extraversie beschermt iemand niet automatisch tegen angst, onzekerheid of faalangst.

10. Kan extraversie veranderen?

Persoonlijkheid is relatief stabiel, maar niet volledig onveranderlijk.

Mensen ontwikkelen zich gedurende hun leven. Nieuwe rollen, relaties, werk, ervaringen en bewuste gedragsverandering kunnen invloed hebben op de manier waarop persoonlijkheidskenmerken tot uiting komen.

Bovendien kan gedrag veranderen zonder dat de onderliggende persoonlijkheid volledig verandert.

Een extravert persoon kan bijvoorbeeld leren:

1. beter te luisteren;
2. meer tijd voor zelfreflectie te nemen;
3. niet iedere stilte onmiddellijk op te vullen;
4. impulsen eerst te onderzoeken;
5. bewust momenten van rust te kiezen.

Dat maakt iemand niet ineens introvert.

Het vergroot vooral het gedragsrepertoire.

Persoonlijkheid is geen excuus

Net zoals ‘ik ben introvert’ een beperkende overtuiging kan worden, kan ook ‘ik ben nu eenmaal extravert’ gebruikt worden om gedrag vast te zetten.

• ‘Ik praat nu eenmaal veel.’
• ‘Ik handel altijd spontaan.’
• ‘Ik heb mensen nodig.’
• ‘Ik denk pas nadat ik iets heb gezegd.’

Een persoonlijkheidskenmerk kan gedrag helpen verklaren, maar hoeft het niet te rechtvaardigen.

Zelfkennis wordt pas werkelijk interessant wanneer een verklaring niet automatisch een grens wordt.

11. Wat betekent extraversie voor het zelfbeeld?

Een begrip als extravert kan herkenning geven. Misschien begrijpt iemand hierdoor beter waarom hij graag nieuwe mensen ontmoet, snel enthousiast wordt of zich prettig voelt in een actieve omgeving.

Maar een etiket kan ook het wereldmodel vernauwen.

Wanneer iemand zichzelf eenmaal als ‘de extravert’ ziet, kunnen eigenschappen die daar niet bij lijken te passen worden genegeerd. Behoefte aan stilte kan dan vreemd voelen. Onzekerheid lijkt niet bij het zelfbeeld te passen. Alleen willen zijn wordt misschien geïnterpreteerd als iets wat niet hoort.

Daar ontstaat hetzelfde risico als bij introversie: een beschrijving verandert in een identiteit.

Je persoonlijkheid vertelt iets over patronen die relatief vaak bij je voorkomen.

Ze vertelt niet alles over wie je bent.

12. Tenslotte

Extravert zijn betekent meer dan veel praten of graag tussen mensen zijn. Extraversie is een brede persoonlijkheidstrek die onder andere samenhangt met sociale gerichtheid, activiteit, expressiviteit, assertiviteit en de manier waarop aantrekkelijke mogelijkheden en beloningen worden ervaren.

Het is geen bewijs van zelfvertrouwen, sociale vaardigheid, geluk of leiderschap.

Evenmin is extraversie iets wat iemand moet afleren.

Het wordt vooral interessant als onderdeel van zelfkennis. Welke situaties trekken je aan? Wanneer zoek je stimulatie? Hoeveel ruimte neem je in? Wanneer helpt je spontaniteit en wanneer zou meer reflectie waardevol zijn?

Daarmee verandert de vraag van:

‘Ben ik extravert?’

naar een bredere vraag:

‘Hoe werkt extraversie bij mij?’

Dat verschil voorkomt dat een persoonlijkheidskenmerk verandert in een vaststaand zelfbeeld. Introvert en extravert zijn geen twee soorten mensen. Het zijn begrippen waarmee we een deel van de grote variatie in menselijke persoonlijkheid proberen te begrijpen.