Chronische nachtmerries

Chronische nachtmerries zijn nachtmerries die gedurende langere tijd regelmatig blijven optreden en daardoor een aanhoudend probleem kunnen vormen. Ze kunnen de slaap verstoren, spanning rond het slapengaan veroorzaken en gevolgen hebben voor stemming, concentratie en functioneren overdag.

De term chronische nachtmerries wordt niet altijd als afzonderlijke diagnose gebruikt. Wanneer frequente nachtmerries duidelijke lijdensdruk of beperkingen veroorzaken, kan sprake zijn van een nachtmerriestoornis. Dat onderscheid is belangrijk: niet iedere periode met veel nachtmerries is automatisch een slaapstoornis.

1. Wanneer spreken we van chronische nachtmerries?

Bij chronische nachtmerries gaat het vooral om het langdurige patroon. Er bestaat geen eenvoudige grens waarbij een nachtmerrie na een bepaald aantal weken automatisch chronisch wordt.

Frequentie alleen zegt bovendien niet genoeg. Twee mensen kunnen even vaak nachtmerries hebben, terwijl de een daarna gewoon verder slaapt en de ander langdurig wakker blijft, het slapen gaat uitstellen of overdag uitgeput raakt.

Daarom wordt bij ernstige of hardnekkige nachtmerries onder andere gekeken naar:

◆ hoe vaak de nachtmerries voorkomen;
◆ hoe lang het patroon al bestaat;
◆ hoeveel slaapverstoring ze veroorzaken;
◆ hoeveel angst of stress ermee samenhangt;
◆ welke gevolgen er overdag zijn.

Juist de combinatie van duur, frequentie en belasting bepaalt hoe ernstig het probleem is.

2. Wat is het verschil tussen chronische en terugkerende nachtmerries?

Terugkerende nachtmerries en chronische nachtmerries overlappen, maar betekenen niet precies hetzelfde.

Bij terugkerende nachtmerries ligt de nadruk op herhaling. Dezelfde droom kan terugkomen, maar ook hetzelfde thema, dezelfde dreiging of dezelfde emotionele situatie.

Bij chronische nachtmerries ligt de nadruk op het langdurig voortbestaan van het nachtmerrieprobleem. De inhoud hoeft daarbij helemaal niet hetzelfde te blijven.

Iemand kan maandenlang verschillende nachtmerries hebben zonder dat één specifiek verhaal zich herhaalt. Andersom kan dezelfde nachtmerrie tijdens een tijdelijke stressperiode enkele keren terugkomen en daarna verdwijnen.

Terugkerend beschrijft dus vooral wat zich herhaalt. Chronisch beschrijft vooral hoe hardnekkig en langdurig het probleem is.

3. Waardoor kunnen chronische nachtmerries ontstaan?

Er bestaat geen universele oorzaak. Onderzoek beschrijft verschillende factoren die afzonderlijk of gezamenlijk kunnen bijdragen aan langdurige nachtmerries.

Stress en emotionele belasting kunnen een rol spelen, evenals traumatische ervaringen en PTSS. Daarnaast worden verbanden gevonden met angst, depressieve klachten, slapeloosheid en andere verstoringen van de slaap. Ook bepaalde medicijnen, middelengebruik en lichamelijke omstandigheden kunnen invloed hebben op dromen en nachtmerries.

Dat betekent niet dat iemand met chronische nachtmerries automatisch een trauma, angststoornis of depressie heeft. Samenhang is geen oorzaak. Nachtmerries komen voor binnen verschillende omstandigheden en kunnen ook optreden zonder duidelijk aanwijsbare psychische aandoening.

Een invloedrijk onderzoeksmodel noemt daarnaast hyperarousal en verstoorde fear extinction. Bij hyperarousal blijft het systeem voor waakzaamheid en dreiging relatief sterk geactiveerd. Fear extinction verwijst naar het leerproces waarbij een eerdere dreiging niet langer automatisch gevaar voorspelt.

Problemen binnen zulke processen zouden kunnen bijdragen aan het blijven terugkeren van bedreigende droomervaringen.

4. Hoe kunnen chronische nachtmerries zichzelf versterken?

Wanneer nachtmerries langdurig blijven bestaan, kan ook de slaap eromheen veranderen.

Een nachtmerrie zorgt dat je wakker wordt. Daarna kan iemand moeite hebben opnieuw in slaap te vallen. Wanneer dit regelmatig gebeurt, verslechtert de slaapkwaliteit. Na verloop van tijd kan bovendien angst voor het slapen ontstaan.

Zo kan een cirkel ontstaan:

➜ nachtmerrie
➜ wakker worden
➜ spanning rond slapen
➜ slechter slapen
➜ grotere belasting
➜ opnieuw een kwetsbare nacht

Daarom is het bij chronische nachtmerries te beperkt om uitsluitend naar de betekenis van afzonderlijke droombeelden te kijken. Ook slaapritme, slapeloosheid, spanning voor het slapen en andere slaapstoornissen kunnen relevant zijn.

5. Zijn chronische nachtmerries hetzelfde als een nachtmerriestoornis?

Niet automatisch.

Een nachtmerriestoornis is een klinisch omschreven slaapstoornis waarbij herhaaldelijk ernstige, goed herinnerde nachtmerries voorkomen en deze duidelijke lijdensdruk of beperkingen veroorzaken. Ook wordt gekeken of de klachten niet beter worden verklaard door bijvoorbeeld middelengebruik, medicatie of een andere medische of psychische aandoening.

Het verschil zit daarom niet alleen in het aantal nachtmerries. Vooral de invloed op het dagelijks leven is belangrijk.

Chronische nachtmerries kunnen bijvoorbeeld leiden tot:

◇ slaapvermijding;
◇ vermoeidheid;
◇ concentratieproblemen;
◇ spanning rond het slapengaan;
◇ problemen op school of werk;
◇ beperkingen in het sociale functioneren.

Wanneer zulke gevolgen duidelijk aanwezig zijn, kan professionele beoordeling belangrijk worden.

6. Wanneer is professionele hulp belangrijk?

Professionele hulp is vooral belangrijk wanneer nachtmerries langdurig blijven bestaan, veel spanning veroorzaken of slaap en dagelijks functioneren merkbaar verstoren.

Dat geldt eveneens wanneer de nachtmerries samenhangen met een traumatische ervaring, wanneer sterke angst voor slapen ontstaat of wanneer medicatie, lichamelijke klachten of een andere slaapstoornis mogelijk een rol spelen.

Een huisarts kan helpen beoordelen welke factoren onderzocht moeten worden en zo nodig verwijzen naar bijvoorbeeld een psycholoog, psychotherapeut of specialist in slaapgeneeskunde.

Professionele beoordeling is bij chronische nachtmerries belangrijk omdat niet alleen de droominhoud telt. Het gaat ook om slaap, psychische en lichamelijke gezondheid, mogelijke medicatie-effecten en de duur en ernst van het patroon.

7. Hoe worden chronische nachtmerries behandeld?

De behandeling hangt af van de achtergrond van de nachtmerries. Wanneer bijvoorbeeld PTSS of een andere aandoening meespeelt, kan behandeling daarvan onderdeel zijn van de aanpak. Ook bestaande slapeloosheid of andere slaapproblemen kunnen aandacht vragen.

Daarnaast bestaan behandelingen die rechtstreeks op nachtmerries zijn gericht. Imagery Rehearsal Therapy, meestal afgekort tot IRT, is een van de bekendste onderzochte methoden. Daarbij wordt een nachtmerriescenario tijdens het waken veranderd en wordt met de nieuwe versie gewerkt.

Droominterpretatie en droomwerk kunnen daarnaast helpen om persoonlijke betekenissen, emoties en terugkerende patronen te onderzoeken. Bij chronische nachtmerries vervangen zulke vormen van zelfonderzoek echter geen professionele beoordeling of behandeling wanneer de klachten ernstig of langdurig zijn.

8. Tenslotte

Chronische nachtmerries zijn meer dan een enkele nare droom die blijft hangen. Het gaat om een langdurig patroon waarin nachtmerries, slaapverstoring, spanning en functioneren overdag met elkaar verweven kunnen raken.

Juist omdat verschillende oorzaken en omstandigheden een rol kunnen spelen, verdienen hardnekkige nachtmerries professionele aandacht. Ze zijn behandelbaar en hoeven niet jarenlang als onvermijdelijk onderdeel van de nacht te worden geaccepteerd.