Uittreden

Uittreden, ook wel een buitenlichamelijke ervaring genoemd, is de ervaring dat je bewustzijn of je gevoel van ‘zelf’ zich buiten het fysieke lichaam bevindt. Je kunt bijvoorbeeld het gevoel hebben boven je bed te zweven, door je slaapkamer te bewegen of jezelf van buitenaf te bekijken.

Binnen spirituele tradities wordt zo'n ervaring vaak anders verklaard. Daar spreekt men bijvoorbeeld over een astraal lichaam, de ziel, astrale projectie en soms een zilverkoord dat het astrale en fysieke lichaam met elkaar zou verbinden.

De ervaring zelf kan buitengewoon overtuigend zijn. De verklaring ervan is echter onderwerp van discussie. Er is geen overtuigend wetenschappelijk bewijs dat tijdens een uittreding daadwerkelijk een ziel of astraal lichaam het fysieke lichaam verlaat.

Uittredingen zijn voor de Kennisbank Lucide Dromen vooral interessant vanwege hun raakvlakken met lucide dromen, slaapverlamming, hypnagogie, hypnopompie en valse ontwakingen.

1. Wat is uittreden?

Bij een uittreding ervaart iemand zichzelf alsof hij zich buiten zijn fysieke lichaam bevindt.

De ervaring kan verschillende vormen aannemen. Iemand kan bijvoorbeeld:

• boven het eigen lichaam lijken te zweven;
• zichzelf in bed zien liggen;
• door de slaapkamer of het huis bewegen;
• door muren, deuren of plafonds gaan;
• razendsnel op een andere plaats verschijnen;
• het gevoel hebben geen normaal lichaam meer te bezitten.

Voor degene die het ervaart kan dit net zo werkelijk aanvoelen als wakker zijn.

Dat maakt uittredingen fascinerend én verwarrend.

Uittreding en astrale projectie

De termen worden vaak door elkaar gebruikt, maar zijn niet helemaal hetzelfde.

Een buitenlichamelijke ervaring beschrijft in eerste instantie de ervaring: je ervaart jezelf buiten je lichaam.

Astrale projectie bevat al een spirituele verklaring: een niet-fysiek of astraal lichaam zou daadwerkelijk het fysieke lichaam verlaten en zich door een andere werkelijkheid kunnen bewegen.

De eerste beschrijft dus wat iemand ervaart. De tweede geeft daar een bepaalde verklaring aan.

2. Wat is het astrale lichaam?

Binnen verschillende esoterische en spirituele tradities wordt aangenomen dat de mens naast het fysieke lichaam een niet-stoffelijk lichaam bezit. Hiervoor worden begrippen gebruikt als astraal lichaam, energielichaam of ziel.

Tijdens een uittreding zou dit lichaam zich tijdelijk van het fysieke lichaam kunnen losmaken.

Ook het zilverkoord komt in dergelijke opvattingen voor. Dit wordt beschreven als een niet-fysieke verbinding tussen het astrale en stoffelijke lichaam.

Deze ideeën behoren tot spirituele en esoterische tradities. Het bestaan van een astraal lichaam of zilverkoord is niet wetenschappelijk aangetoond.

Dat onderscheid hoeft de ervaring zelf niet minder bijzonder te maken.

Je kunt werkelijk het gevoel hebben boven je lichaam te zweven zonder dat daarmee automatisch vaststaat wat zich precies buiten het lichaam bevindt.

3. Waarom komen uittredingen vaak rond de slaap voor?

Uittredingen worden regelmatig beschreven rondom het inslapen en ontwaken. Juist daar kunnen verschillende bewustzijnstoestanden in elkaar overlopen.

Tijdens hypnagogie beweegt het bewustzijn van wakker zijn naar slapen. Tijdens hypnopompie gebeurt het omgekeerde.

In deze overgangsgebieden kunnen levendige beelden, geluiden, bewegingssensaties en veranderingen in lichaamswaarneming ontstaan.

Ook slaapverlamming kan hierbij een rol spelen.

Tijdens REM-slaap wordt de activiteit van veel skeletspieren sterk onderdrukt. Soms wordt iemand zich bewust terwijl deze REM-gerelateerde spierverlamming nog aanwezig is. Je hebt dan het gevoel wakker te zijn, maar kunt tijdelijk niet of nauwelijks bewegen.

Daarbij kunnen zeer levendige droomachtige waarnemingen optreden.

Je ziet je slaapkamer.

Je hoort een geluid naast het bed.

Je voelt dat je omhoog wordt getrokken.

En vervolgens lijkt het alsof je uit je lichaam zweeft.

4. Wat is de relatie tussen uittreden en vals ontwaken?

Een uittreding kan ook raakvlakken hebben met een vals ontwaken.

Bij een vals ontwaken droom je dat je wakker bent geworden. Omdat de droomomgeving vaak sterk op je werkelijke slaapkamer lijkt, kan de ervaring bijzonder overtuigend zijn.

• Je opent je ogen.
• Je ziet je bed.
• De kamer lijkt normaal.
• Je denkt dat je wakker bent.
• Vervolgens zweef je omhoog en kijkt naar beneden.
• Daar ligt iemand in bed.
• Jijzelf.

Binnen een spirituele interpretatie kan zo'n ervaring als uittreding worden gezien. Vanuit een droomperspectief kan dezelfde ervaring worden begrepen als een bijzondere droom of vals ontwaken waarin het droomlichaam los van het waargenomen fysieke lichaam wordt ervaren.

5. Wat hebben uittreden en lucide dromen met elkaar te maken?

De grens tussen een buitenlichamelijke ervaring en een lucide droom kan subjectief bijzonder klein worden.

Bij beide kun je bewust aanwezig zijn in een wereld waarin de normale fysieke beperkingen verdwijnen.

Je kunt vliegen.

Door muren bewegen.

Je onmiddellijk naar een andere locatie verplaatsen.

Of een lichaam ervaren dat zich totaal anders gedraagt dan je fysieke lichaam.

Het grote verschil zit vaak in de interpretatie van de ervaring.

Bij een lucide droom weet je:

ik droom.

Bij een als werkelijk geïnterpreteerde uittreding kan iemand juist denken:

ik ben wakker en heb mijn lichaam verlaten.

Daarom kunnen twee mensen een sterk vergelijkbare ervaring hebben en daar achteraf heel verschillende verklaringen aan geven.

6. Kun je vanuit een uittreding lucide worden?

Een ervaring die als uittreding begint, kan overgaan in een lucide droom wanneer je herkent dat je je in een droomtoestand bevindt.

Dat kan bijvoorbeeld gebeuren tijdens slaapverlamming of een vals ontwaken.

Je denkt dat je wakker bent.

Je probeert op te staan, maar merkt dat je lichaam vreemd aanvoelt. Vervolgens rol je als het ware uit bed zonder de vloer normaal te raken.

Op dat moment kun je een reality check uitvoeren of op een ander droomsignaal letten.

Wanneer je vervolgens beseft dat je droomt, verandert de ervaring.

De slaapkamer hoeft niet langer de slaapkamer te blijven.

Je kunt door het raam vliegen.

Door de muur lopen.

Of de deur openen en verwachten dat er aan de andere kant een totaal andere droomwereld ligt.

7. Kunnen uittredingen ook tijdens meditatie voorkomen?

Buitenlichamelijke sensaties worden niet uitsluitend rondom slaap beschreven. Ook tijdens meditatie, diepe ontspanning en andere veranderde bewustzijnstoestanden kunnen mensen veranderingen in lichaamsbeleving ervaren.

Iemand kan bijvoorbeeld het gevoel krijgen:

• veel groter of kleiner te worden;
• geen duidelijke lichaamsgrenzen meer te hebben;
• te zweven;
• zich op een andere plaats te bevinden;
• het lichaam van buitenaf waar te nemen.

Binnen contemplatieve of spirituele tradities kunnen dergelijke ervaringen een eigen betekenis krijgen.

Wetenschappelijk gezien is het belangrijk om de ervaring van het verlaten van het lichaam te onderscheiden van de conclusie dat het bewustzijn daadwerkelijk onafhankelijk van het lichaam naar een andere plaats is gereisd.

8. Kun je tijdens een uittreding informatie op afstand waarnemen?

Een bijzondere paranormale interpretatie ontstaat wanneer iemand tijdens een vermeende uittreding naar een andere locatie denkt te reizen en daar informatie waarneemt.

Je maakt je bijvoorbeeld zorgen om iemand, ervaart tijdens meditatie dat je naar diens woning reist en ziet daar een bepaalde situatie.

Wanneer later enkele details lijken te kloppen, kan dat worden geïnterpreteerd als bewijs dat het bewustzijn werkelijk op die plaats aanwezig was.

Voor zulke waarneming op afstand bestaat echter geen overtuigend en reproduceerbaar wetenschappelijk bewijs.

Daarom kan niet als feit worden gesteld dat je tijdens bewust uittreden werkelijk naar iemand toe kunt reizen en daar betrouwbare informatie kunt verzamelen.

De ervaring kan indrukwekkend zijn.

De paranormale verklaring is daarmee nog niet bewezen.

9. Waarom kunnen uittredingen zo werkelijk aanvoelen?

Misschien is dit wel het fascinerendste onderdeel.

Ons normale gevoel dat ik hier in dit lichaam zit lijkt zo vanzelfsprekend dat we nauwelijks beseffen dat ook dit een ervaring is die door de hersenen voortdurend wordt opgebouwd uit informatie over zicht, evenwicht, aanraking, beweging en lichaamspositie.

Wanneer die informatie tijdens slaap of een veranderde bewustzijnstoestand anders wordt gecombineerd, kan ook het ervaren standpunt van het zelf veranderen.

Dan lijkt ‘jij’ ineens niet meer in het lichaam te zitten.

Maar erboven.

Ernaast.

Of ergens anders.

Dat maakt een buitenlichamelijke ervaring niet ingebeeld in de betekenis van onbelangrijk of niet ervaren.

Integendeel: juist omdat ons gevoel van aanwezigheid zo fundamenteel is, kan het moment waarop dat verandert buitengewoon indrukwekkend zijn.

10. Tenslotte

Uittreden is de ervaring dat het bewustzijn of het zelf zich buiten het fysieke lichaam bevindt. Spirituele tradities verklaren dit onder andere vanuit het astrale lichaam, de ziel, astrale projectie en het zilverkoord. Wetenschappelijk is niet aangetoond dat tijdens zo'n ervaring daadwerkelijk een niet-fysiek lichaam het fysieke lichaam verlaat.

Wel is duidelijk dat mensen bijzonder overtuigende buitenlichamelijke ervaringen kunnen hebben.

Vooral de verbinding met lucide dromen maakt uittreden fascinerend.

Je ligt in bed.

Je voelt een vreemde beweging.

Dan zweef je omhoog.

Onder je zie je een lichaam liggen.

Een moment lang lijkt alles wat je over ruimte, lichaam en werkelijkheid wist verdwenen.

En dan kijk je naar je handen.

Ze zien er vreemd uit.

Je beseft:

dit is een droom.

Je draait je om.

Voor je bevindt zich de slaapkamerdeur.

Maar nu weet je dat die deur niet meer naar de gang hoeft te leiden.

Je opent hem.

En achter de drempel wacht een wereld die er een seconde geleden nog niet was.