De Film Inception

Inception is een sciencefiction-thriller uit 2010 van regisseur Christopher Nolan, met onder anderen Leonardo DiCaprio, Marion Cotillard, Joseph Gordon-Levitt, Tom Hardy en Elliot Page. De film werd beroemd door zijn spectaculaire verbeelding van dromen waarin mensen zich bewust kunnen bewegen, complete droomwerelden kunnen bouwen en zelfs dromen binnen andere dromen kunnen creëren.

De film won vier Oscars: voor cinematografie, visuele effecten, sound mixing en sound editing. (Oscars)

Voor iedereen die geïnteresseerd is in lucide dromen is Inception bijzonder fascinerend. Veel ideeën uit de film zijn pure sciencefiction, maar andere elementen doen sterk denken aan echte droomervaringen: droomcontrole, droomfiguren, droomtijd, droomomgevingen, valse ontwakingen en het vreemde moment waarop je je begint af te vragen of je eigenlijk wel wakker bent.

Juist die vermenging van werkelijkheid en fantasie maakt Inception zo'n interessante film over dromen.

1. Waar gaat Inception over?

Centraal staat Dom Cobb, gespeeld door Leonardo DiCaprio. Cobb beschikt in de film over een bijzondere vaardigheid: hij kan samen met anderen een gedeelde droomwereld binnengaan.

Daar gebruikt hij extractie voor: het stelen van informatie uit iemands geest tijdens een droom.

Maar zakenman Saito vraagt hem iets veel moeilijkers te doen. Geen gedachte weghalen, maar juist een nieuwe gedachte planten.

Dat wordt inception genoemd.

Het doelwit is Robert Fischer, erfgenaam van een enorm zakenimperium. Cobb moet diep genoeg in Fischers droomwereld doordringen om een idee te planten dat Fischer uiteindelijk als zijn eigen gedachte zal ervaren.

Daarvoor wordt niet één droom gecreëerd.

Het team bouwt dromen binnen dromen.

2. Welke rol spelen droomwerelden in Inception?

Een van de opvallendste overeenkomsten met lucide dromen is de vrijheid waarmee droomomgevingen worden vormgegeven.

In Inception bestaan daarvoor speciale droomarchitecten. Zij ontwerpen straten, gebouwen en complete landschappen waarin andere mensen vervolgens dromen.

Een beroemd voorbeeld is de scène waarin de stad Parijs letterlijk omklapt en straten boven elkaar komen te liggen.

In werkelijke lucide dromen heb je natuurlijk geen droomarchitect of machine nodig. Toch is het achterliggende idee herkenbaar.

Ook tijdens een lucide droom kan een droomomgeving veranderen. Gebouwen kunnen verschijnen, deuren kunnen naar onverwachte plaatsen leiden en de normale regels van ruimte en zwaartekracht hoeven niet langer te gelden.

Het grote verschil is dat Inception daar een sciencefictionwereld van maakt waarin meerdere mensen dezelfde geconstrueerde droom kunnen binnengaan.

3. Wat heeft Inception met droomcontrole te maken?

De personages in Inception weten regelmatig dat ze dromen en kunnen binnen die droom bewust handelen.

Dat lijkt sterk op luciditeit.

Toch gebruikt de film het begrip lucide dromen niet altijd zoals het binnen droomonderzoek wordt gebruikt. In werkelijkheid betekent een lucide droom in de kern dat je tijdens het dromen weet dat je droomt.

Droomcontrole is iets anders.

Van zwaartekracht tot droomarchitectuur

Inception maakt vooral van die droomcontrole iets spectaculairs.

Zwaartekracht verdwijnt. Ruimtes veranderen. Droomwerelden worden gebouwd en personages bewegen door verschillende droomlagen.

Daarmee raakt de film wel aan iets wat lucide dromers herkennen: wanneer je beseft dat je droomt, hoef je niet langer automatisch de gewone regels van de fysieke wereld te volgen.

Je kunt vliegen, teleporteren, door muren bewegen, droomfiguren oproepen of proberen de omgeving te veranderen.

De film trekt die vrijheid vervolgens veel verder door en bouwt er zijn eigen fantastische droomtechnologie omheen.

4. Wat zijn de droomfiguren en projecties in Inception?

De droomwereld wordt in de film bevolkt door zogenaamde projecties. Deze figuren worden voortgebracht door het onderbewustzijn van degene wiens droom wordt betreden.

Daarmee gebruikt Inception een idee dat interessant aansluit bij het begrip droomfiguur.

De belangrijkste droomfiguur voor Cobb is zijn overleden vrouw Mal.

Mal verschijnt steeds opnieuw en verstoort zijn plannen. Ze vertegenwoordigt daarbij niet simpelweg de echte Mal. Haar aanwezigheid is sterk verweven met Cobbs herinneringen, schuldgevoel, liefde en onvermogen om haar los te laten.

Dat maakt haar misschien wel een van de interessantste droomfiguren uit de film.

Cobb weet dat de echte Mal overleden is.

Hij weet dat deze Mal uit zijn eigen geest voortkomt.

En toch blijft ze emotionele macht over hem houden.

Daarmee raakt Inception aan een fascinerend kenmerk van dromen: weten dat iets niet werkelijk buiten jezelf bestaat, betekent niet dat de ervaring minder werkelijk hoeft te voelen.

5. Waarom zijn dromen binnen dromen zo belangrijk?

Het team daalt steeds verder af.

Eerst is er een droom.

Binnen die droom wordt opnieuw gedroomd.

En daarbinnen ontstaat nóg een droom.

Iedere laag heeft zijn eigen droomomgeving en verloop van de tijd. Gebeurtenissen in de ene laag beïnvloeden bovendien wat er in een diepere droom gebeurt.

De film maakt daar spectaculaire scènes van.

Wanneer een bus op het eerste droomniveau van een brug valt, verdwijnt op een dieper niveau bijvoorbeeld de zwaartekracht.

Kan een droom in een droom werkelijk bestaan?

Mensen kunnen dromen dat ze wakker worden of dat ze vanuit de ene droom in een andere terechtkomen. Vooral een vals ontwaken kan daardoor overtuigend aanvoelen als een extra laag van werkelijkheid.

De strak georganiseerde droomlagen uit Inception, waarin verschillende mensen gezamenlijk door zorgvuldig ontworpen niveaus reizen, behoren echter tot de fictieve wereld van de film.

Nolan gebruikt het idee vooral om een intrigerende vraag steeds groter te maken:

Hoe weet je zeker dat je uiteindelijk werkelijk wakker bent geworden?

6. Wat is het voorgeborchte?

De diepste droomwereld uit Inception wordt limbo genoemd, in het Nederlands vaak vertaald als het voorgeborchte.

Het is een grenzeloze droomwereld waarin iemand zijn besef van de werkelijkheid kan verliezen.

Cobb en Mal hebben er volgens het verhaal tientallen jaren in subjectieve droomtijd doorgebracht. Hun ervaring werd uiteindelijk zo overtuigend dat Mal na het ontwaken niet meer kon geloven dat de wakende wereld werkelijk de werkelijkheid was.

Hier gaat Inception duidelijk over in sciencefiction.

Toch gebruikt Nolan daarvoor een herkenbaar droomverschijnsel: tijd kan in dromen vreemd worden ervaren. Een droom kan een veel langere geschiedenis lijken te bevatten dan de werkelijke tijd waarin iemand heeft geslapen.

De film vergroot dat idee enorm uit.

Hoe dieper de droomlaag, hoe sterker de tijd wordt uitgerekt.

7. Waarom zijn totems belangrijk in Inception?

Omdat werkelijkheid en droom steeds moeilijker uit elkaar te houden zijn, gebruiken de personages totems.

Dat zijn persoonlijke voorwerpen met eigenschappen die alleen de eigenaar precies kent.

Cobb gebruikt een kleine tol.

Wanneer hij droomt, kan de tol blijven draaien. In de werkelijkheid zou hij uiteindelijk moeten omvallen.

Het idee doet denken aan een reality check bij leren lucide dromen: bewust controleren of je droomt.

Maar een totem uit Inception is geen echte wetenschappelijk onderbouwde methode waarmee je feilloos kunt vaststellen of je wakker bent. Het is vooral een slimme vondst binnen de regels van de film.

En juist Cobbs tol krijgt uiteindelijk een veel grotere betekenis.

Hij wordt het symbool van zijn twijfel.

8. Waarom is het einde van Inception zo beroemd?

Na de geslaagde missie keert Cobb terug naar zijn kinderen.

Voor de laatste keer laat hij zijn tol draaien.

Daarna ziet hij zijn kinderen en loopt hij naar hen toe.

De camera blijft bij de tol.

Hij draait.

En draait.

Dan begint hij heel even te wankelen.

En voordat we kunnen zien of hij daadwerkelijk omvalt, wordt het beeld zwart.

Christopher Nolan geeft de kijker daarmee niet het antwoord waarop de hele film lijkt af te stevenen.

Droomt Cobb?

Is hij wakker?

Misschien wordt uiteindelijk iets anders belangrijker: Cobb kijkt zelf niet meer naar de tol. Voor het eerst kiest hij ervoor niet langer voortdurend te controleren.

Dat open einde sluit perfect aan bij het centrale spel van Inception.

De film laat ons bijna tweeënhalf uur twijfelen aan iedere werkelijkheid — en weigert vervolgens bij de uitgang het licht aan te doen.

9. Tenslotte

Inception is geen wetenschappelijke uitleg van lucide dromen. Gedeelde dromen, extractie van bedrijfsgeheimen, zorgvuldig opgebouwde droomlagen en het planten van ideeën zoals de film dat voorstelt, behoren tot sciencefiction.

Maar onder die fictie liggen opvallend herkenbare droomthema's.

Bewust worden tijdens een droom. Droomcontrole. Droomfiguren die een eigen wil lijken te hebben. Veranderende droomomgevingen. Droomtijd. Reality checks. Valse werkelijkheden. En vooral de merkwaardige overtuigingskracht waarmee een droom zichzelf als werkelijkheid kan presenteren.

Daarom blijft Inception zo fascinerend voor mensen die geïnteresseerd zijn in lucide dromen.

Misschien is de beroemdste vraag uit de film uiteindelijk niet of Cobbs tol valt.

Het is een veel oudere vraag die iedere lucide dromer op een onverwacht moment kan stellen:

Droom ik?