Pre-luciditeit

Pre-luciditeit is een bijzondere toestand tijdens een droom waarin je begint te vermoeden dat je misschien droomt, maar het volledige besef ‘dit is een droom’ nog niet hebt bereikt. Er ontstaat twijfel. Iets klopt niet, een gebeurtenis lijkt onmogelijk of de droomwereld voelt nét vreemd genoeg om de vraag op te roepen: Ben ik soms aan het dromen?

Soms volgt daarna het heldere besef dat je droomt en wordt de droom lucide. Maar dat hoeft niet. Je kunt ook tot de overtuiging komen dat alles toch echt is en vervolgens gewoon verder dromen.

Pre-luciditeit bevindt zich daarmee op een fascinerende grens: de droom wordt bijna doorzien, maar houdt zijn werkelijkheid nog net overeind.

1. Wat is pre-luciditeit?

Bij pre-luciditeit begint een dromer kritisch naar de eigen droomervaring te kijken zonder daadwerkelijk te beseffen dat hij droomt.

De term pre-lucid dream werd in de twintigste eeuw gebruikt voor dromen waarin iemand zich daadwerkelijk afvraagt of hij droomt, maar niet noodzakelijk tot de juiste conclusie komt. Daarmee onderscheidt pre-luciditeit zich van alleen het opmerken dat er iets vreemds gebeurt.

Wanneer je bijvoorbeeld denkt:

Wat vreemd dat ik ineens weer op mijn oude school zit. Ik ben hier al jaren niet meer geweest.

ben je nog niet noodzakelijk pre-lucide.

Maar wanneer daar de gedachte uit ontstaat:

Wacht eens even... droom ik misschien?

komt de droom veel dichter bij pre-luciditeit. Je begint niet alleen de gebeurtenis, maar de werkelijkheid van de droom zelf ter discussie te stellen.

2. Wat is het verschil tussen pre-luciditeit en luciditeit?

Bij een lucide droom weet je tijdens het dromen dat je droomt. Bij pre-luciditeit is die zekerheid er nog niet.

Dat kan een klein verschil lijken, maar binnen de droom is het beslissend.

Stel dat je midden in Amsterdam staat en plotseling twee manen aan de hemel ziet. Je denkt:

Dat kan helemaal niet. Misschien droom ik.

Als vervolgens het besef ontstaat natuurlijk, dit is een droom, wordt de droom lucide.

Maar je kunt ook denken:

Vreemd. Blijkbaar is er vanavond een bijzonder astronomisch verschijnsel.

En vervolgens gewoon verderlopen.

Dat is juist het wonderlijke aan pre-luciditeit. De aanwijzing is er, de twijfel is er, maar de droom weet zichzelf toch nog overtuigend als werkelijkheid te presenteren.

3. Waardoor kan pre-luciditeit ontstaan?

Pre-luciditeit kan ontstaan wanneer iets in de droom niet overeenkomt met wat je uit het dagelijks leven kent. Een gebeurtenis of situatie wordt zo opvallend dat je de werkelijkheid ervan begint te betwijfelen.

Aanleidingen kunnen bijvoorbeeld zijn:

• een onmogelijke gebeurtenis;
• een bekende omgeving die plotseling anders is;
• een persoon die ergens onmogelijk aanwezig kan zijn;
• een opvallend droomsignaal;
• een plotselinge verandering van tijd of plaats;
• iets wat zich anders gedraagt dan je verwacht;
• het algemene gevoel dat een situatie vreemd of droomachtig is.

Een droomsignaal kan daardoor als het ware een klein scheurtje veroorzaken in de vanzelfsprekendheid van de droomwereld.

Soms verdwijnt dat scheurtje weer. Maar soms is het voldoende om uiteindelijk de hele droom te doorzien.

4. Kan een reality check leiden tot volledige luciditeit?

Een moment van twijfel kan aanleiding zijn voor een reality check: bewust onderzoeken of wat je ervaart bij de wakende werkelijkheid past of dat je misschien droomt.

Toch hoeft zelfs zo'n controle niet automatisch tot luciditeit te leiden. Dromen kunnen verrassend overtuigend zijn. Een dromer kan iets onmogelijks waarnemen en er vervolgens binnen de droom een volkomen aannemelijke verklaring voor bedenken.

Andersom kan één vreemde gebeurtenis plotseling voldoende zijn om alle twijfel weg te nemen:

Ik droom.

Juist die omslag kan bijzonder zijn. De straat, kamer of persoon voor je hoeft helemaal niet te veranderen. De droomwereld kan er een seconde later nog precies hetzelfde uitzien.

Wat verandert, is jouw besef van die wereld.

Je kijkt niet langer naar een werkelijkheid waarin iets vreemds gebeurt. Je beseft ineens dat de werkelijkheid die je ervaart een droom is.

5. Wordt pre-luciditeit altijd gevolgd door een lucide droom?

Nee. Hoewel het woord pre-luciditeit klinkt alsof volledige luciditeit automatisch de volgende stap is, hoeft dat helemaal niet te gebeuren.

Een pre-lucide droom kan verschillende kanten opgaan:

• de twijfel verdwijnt en de gewone droom gaat verder;
• je besluit ten onrechte dat je wakker bent;
• de vraag blijft ergens op de achtergrond aanwezig;
• een nieuwe gebeurtenis leidt je aandacht af;
• je ontdekt dat je daadwerkelijk droomt en wordt lucide.

Daardoor kunnen pre-lucide dromen achteraf bijna komisch aandoen. Misschien vloog er een olifant door de woonkamer, woonde je overleden opa ineens bij je in huis of kon je met één sprong op het dak belanden — en toch leek de verklaring die je droom ervoor bedacht op dat moment volkomen logisch.

Dat laat zien hoe gemakkelijk we de werkelijkheid van een droom accepteren zolang we erin zitten.

6. Wat is de relatie tussen pre-luciditeit en vals ontwaken?

Pre-luciditeit kan ook ontstaan tijdens een vals ontwaken: een droom waarin je denkt wakker te zijn geworden terwijl je in werkelijkheid nog droomt.

Dat kan bijzonder overtuigend zijn. Je wordt wakker in je eigen slaapkamer, stapt uit bed en begint aan je dag. Alles lijkt vertrouwd.

Totdat er iets niet klopt.

De wekker ziet er vreemd uit. Een deur zit aan de verkeerde kant. Buiten is het midden in de nacht terwijl je zeker weet dat de ochtend al begonnen moet zijn. Je kijkt nog eens om je heen en denkt:

Ben ik eigenlijk wel wakker?

Dat kan een pre-lucide toestand worden. Wanneer vervolgens het besef ontstaat dat het ontwaken zelf onderdeel van de droom is, kan het valse ontwaken overgaan in een lucide droom.

Het bijzondere is dat de droom hier niet alleen een plaats of gebeurtenis nabootst, maar zelfs het wakker worden zelf overtuigend kan laten aanvoelen.

7. Is pre-luciditeit hetzelfde als een lage mate van luciditeit?

Niet helemaal. Pre-luciditeit en een beperkte vorm van luciditeit liggen dicht bij elkaar, maar er is een belangrijk verschil.

Bij pre-luciditeit ontbreekt de beslissende herkenning nog:

Misschien droom ik.

Bij luciditeit is die herkenning er wel:

Ik droom.

Daarna kan de helderheid van een lucide droom nog sterk verschillen. Je kunt bijvoorbeeld heel goed weten dat je droomt, maar nauwelijks nadenken over wat je wilt doen. In een andere lucide droom herinner je je precies je lucide droomintentie en heb je een duidelijk besef van jezelf en je omgeving.

Pre-luciditeit betekent dus niet simpelweg dat je een beetje lucide bent. Het is vooral de twijfel die vooraf kan gaan aan het daadwerkelijke doorzien van de droom.

8. Waarom is pre-luciditeit zo bijzonder?

Pre-luciditeit laat zien hoe overtuigend een droomwereld kan zijn.

Je kunt iets zien waarvan je in het dagelijks leven onmiddellijk zou weten dat het onmogelijk is. Je kunt er kritisch naar kijken. Je kunt jezelf zelfs letterlijk afvragen of je droomt — en tóch besluiten dat je wakker bent.

Maar soms valt het kwartje wel.

Een vreemde deur, een onverwachte persoon, een onmogelijke sprong of simpelweg het gevoel dat er iets niet klopt kan voldoende zijn.

En dan verandert er iets fundamenteels.

De gebouwen hoeven niet te verdwijnen. De lucht hoeft niet van kleur te veranderen. De droomfiguren kunnen rustig doorgaan met waar ze mee bezig waren.

De droomwereld verandert niet noodzakelijk. Jij verandert.

Je beseft waar je bent.

En vanaf dat moment kan een wereld die enkele seconden geleden nog aanvoelde als de gewone werkelijkheid ineens een wereld worden waarin je kunt vliegen, creëren, onderzoeken of simpelweg verwonderd om je heen kunt kijken.

9. Tenslotte

Pre-luciditeit bevindt zich op de grens tussen gewoon dromen en bewust weten dat je droomt. Je begint de werkelijkheid van de droom in twijfel te trekken, maar hebt haar nog niet volledig doorzien.

Soms verdwijnt die twijfel en neemt de droom je opnieuw mee. Soms weet de droom zelfs het meest onmogelijke nog aannemelijk te maken. Maar soms ontstaat dat bijzondere omslagpunt waarop twijfel ineens verandert in zekerheid:

dit is een droom.

Juist dat maakt pre-luciditeit zo fascinerend. Er hoeft niets aan de wereld om je heen te veranderen. Het wonderlijke zit in dat ene moment waarop je naar precies dezelfde droomwereld kijkt — en haar ineens voor het eerst herkent als droom.