Er zijn momenten waarop je merkt dat je vastloopt in je eigen denken. Je zoekt naar een antwoord, probeert mogelijkheden tegen elkaar af te wegen of wilt begrijpen wat de beste volgende stap is. Hoe langer je nadenkt, hoe voller je hoofd wordt. Toch ontstaat een nieuw inzichtbijna nooit door nóg iets toe te voegen. Soms moet er juist iets verdwijnen.
Binnen TaoMind noemen we de open ruimte die dan ontstaat de mysterievolle ruimte. Het is de ruimte die overblijft wanneer je niet alles onmiddellijk invult met gedachten, verklaringen, verwachtingen en oplossingen. Die leegte is niet dood of betekenisloos. Ze kan juist vruchtbaar zijn. Want zolang nog niet alles is ingevuld, blijft er ruimte bestaan voor een gedachte, mogelijkheid of oplossing die je vooraf nog niet kende.
1. Wat is de mysterievolle ruimte?
De mysterievolle ruimte is geen fysieke plek waar je naartoe kunt gaan. Het is ook geen bijzondere bewustzijnstoestand die je door jarenlang oefenen moet zien te bereiken.
Ze ontstaat op heel gewone momenten:
◆ wanneer je een vraag nog even onbeantwoord laat;
◆ wanneer je tijdens een gesprek niet onmiddellijk reageert;
◆ wanneer je na lang nadenken stopt met zoeken naar de oplossing;
◆ wanneer je nog niet weet wat iets betekent en besluit dat ook niet meteen te hoeven weten.
Normaal proberen we zulke open momenten snel in te vullen. We denken verder, zoeken informatie, trekken conclusies of grijpen naar onze telefoon. Het onbekende wordt zo snel mogelijk weer bekend gemaakt.
De mysterievolle ruimte begint wanneer je dat even niet doet.
Daarmee ontstaat een merkwaardige situatie: je hebt nog geen antwoord, maar je hoeft ook niet onmiddellijk een antwoord te hebben.
Dat is belangrijk, omdat ons denken voornamelijk werkt met materiaal dat al beschikbaar is in ons wereldmodel. Herinneringen, kennis, ervaringen, overtuigingen, verwachtingen en ideeën vormen samen het gebied waarbinnen we zoeken.
Daar is niets mis mee. Zonder die kennis zouden we nauwelijks kunnen functioneren.
Maar soms ligt een nieuw antwoord niet precies waar je het oude antwoord zoekt.
Dan helpt het om iets leeg te laten.
Niet omdat deze leegte automatisch wijsheid produceert, maar omdat wat nog niet is ingevuld ruimte laat voor het onbekende. En die ruimte waar het onbekende, het nieuwe, het creatieve, het inspirerende zich manifesteert....
Dat is de mysterievolle ruimte.
2. Waarom is leegte niet hetzelfde als niets?
In het taoïsme vinden we een prachtige omkering van onze gewone manier van kijken.
We zijn geneigd vooral aandacht te geven aan wat aanwezig is. Bij een huis zien we de muren, het dak, de deuren en de ramen. Bij een wiel zien we de rand en de spaken. Bij een kom zien we het materiaal waarvan hij gemaakt is.
Maar juist wat niet gevuld is, maakt deze dingen bruikbaar:
◆ De kamer krijgt vorm door haar muren, maar kan worden gebruikt dankzij de ruimte ertussen.
◆ De kom heeft een zichtbare buitenkant, maar kan iets bevatten dankzij haar lege binnenkant.
◆ Het wiel bestaat uit een rand en spaken, maar kan draaien rond de lege ruimte in het midden.
Het zichtbare geeft structuur, maar de leegte geeft mogelijkheid.
Dat idee kunnen we ook op onszelf betrekken.
Onze dagen raken gemakkelijk gevuld met afspraken, social media, gesprekken, AI, gedachten, verplichtingen, plannen en prikkels. We weten wat we ergens van vinden, wat er moet gebeuren, wat verstandig is, wat iemand bedoelt en waar we naartoe willen. Zo raakt onze innerlijke wereld steeds voller
Maar wanneer alles voortdurend gevuld is, blijft weinig ruimte over voor het nieuwe. Kijk er eens op deze manier naar:
Het lege vat
Een leeg vat lijkt misschien minder waardevol dan een gevuld vat.
Toch bezit juist het lege vat een mogelijkheid die het volle vat niet meer heeft: het kan ontvangen.
Zo werkt het ook met onze overtuigingen.
- Wanneer je al precies weet wat iemand bedoelt, luister je anders naar wat diegene zegt.
- Wanneer je al weet hoe een probleem opgelost moet worden, vallen alternatieven minder snel op.
- Wanneer je al hebt besloten wie je bent, kunnen ervaringen die niet bij dat beeld passen gemakkelijk worden genegeerd.
Leegte betekent daarom binnen TaoMind niet dat je alles wat je weet moet vergeten.
Het betekent dat je niet zo vol hoeft te zitten met wat je al weet, dat er niets nieuws meer bij kan.
3. Waarom vullen we lege ruimte zo snel weer op?
We zijn niet bijzonder goed in leegte.
Een lege agenda vullen we. Tijdens een stilte in een gesprek zoeken we naar woorden. Wanneer we ergens op moeten wachten, pakken we onze telefoon. En wanneer we een belangrijk antwoord niet weten, gaan we vaak nog harder nadenken.
Dat is begrijpelijk.
Leegte kan ongemakkelijk zijn omdat ze weinig houvast biedt. Zodra je ergens een verklaring voor hebt, voelt het alsof je er meer grip op hebt.
Zo ontstaan razendsnel conclusies:
→ Daarom gebeurde dit.
→ Dit is wat hij bedoelde.
→ Dit is wat ik moet doen.
→ Zo zit ik blijkbaar in elkaar.
Misschien klopt het.
Maar misschien ook niet.
Het probleem is niet dat we betekenis geven aan onze ervaringen. Dat kunnen we nauwelijks vermijden en het helpt ons om ons leven te begrijpen.
Het interessante zit in de snelheid waarmee we iets invullen.
Soms sluiten we een vraag terwijl we haar nauwelijks hebben onderzocht.
We kennen dit bijvoorbeeld uit gesprekken. Iemand zegt iets en nog voordat diegene is uitgesproken, bereiden we ons antwoord voor. We horen de woorden, maar luisteren ondertussen vooral naar onze eigen reactie.
Dezelfde beweging vindt vanbinnen plaats:
◆ er verschijnt een gevoel en we geven het onmiddellijk een naam;
◆ er ontstaat twijfel en we willen haar oplossen;
◆ er gebeurt iets onverwachts en we zoeken meteen een verklaring.
Zo veranderen mogelijkheden razendsnel in conclusies.
De mysterievolle ruimte nodigt je niet uit om nooit meer conclusies te trekken.
Ze stelt een kleinere vraag:
Moet je deze ruimte nú al invullen?
4. Waarom heeft creativiteit leegte nodig?
Bij creativiteit denken we gemakkelijk aan een schrijver voor een lege pagina, een schilder voor een doek of een muzikant die een melodie zoekt.
Maar creativiteit is veel groter dan kunst.
Je gebruikt creativiteit bijvoorbeeld wanneer je:
→ een probleem op een onverwachte manier oplost;
→ in een vastgelopen gesprek ineens een andere vraag stelt;
→ ontdekt dat er naast mogelijkheid A en B ook nog een mogelijkheid C bestaat;
→ twee ideeën met elkaar verbindt die je eerder als losstaand zag;
→ na jaren op dezelfde manier te hebben gereageerd ineens iets anders doet.
Creativiteit is daarmee het vermogen om iets te laten ontstaan wat er in die vorm nog niet was.
En precies daarom heeft creativiteit ruimte nodig.
Wanneer alles vooraf is ingevuld, kan er vooral ontstaan wat je vooraf al had bedacht.
Een vergadering waarin de uitkomst eigenlijk al vaststaat, vraagt weinig creativiteit. Een gesprek waarin je al precies weet wat de ander bedoelt, laat weinig ruimte voor verrassing. Een probleem waarvoor maar één oplossing mag bestaan, nodigt nauwelijks uit tot werkelijk nieuw denken.
De mysterievolle ruimte doorbreekt dat.
Niet door krampachtig origineel te proberen zijn, maar door tijdelijk minder vast te leggen.
Creativiteit begint niet altijd met toevoegen
Dat is misschien het vreemde aan creativiteit.
We zoeken iets nieuws en denken daarom dat we méér moeten doen:
◆ meer informatie verzamelen;
◆ meer ideeën bedenken;
◆ meer verbanden leggen;
◆ meer proberen.
Dat kan uitstekend werken. Creativiteit heeft materiaal nodig.
Maar er komt soms een moment waarop toevoegen niets nieuws meer oplevert.
Dan kan de tegenovergestelde beweging belangrijk worden.
Stoppen. Weglopen. Slapen. Douchen. Uit het raam kijken. Een wandeling maken zonder het probleem voortdurend mee te nemen.
Niet omdat een wandeling magische antwoorden produceert, maar omdat je de bestaande gedachtegang tijdelijk niet verder voedt.
Er ontstaat ruimte.
En soms verschijnt daarin iets wat je niet vond zolang je er rechtstreeks naar zocht.
5. Wat heeft niet-weten met creativiteit te maken?
Niet-weten heeft geen goede reputatie.
Op school krijg je punten voor de antwoorden die je weet. Op je werk wordt vaak van je verwacht dat je oplossingen hebt. Wanneer iemand ons een vraag stelt, kan “ik weet het niet” bijna voelen alsof we tekortschieten.
Maar niet-weten heeft ook een andere kant.
Het is de toestand waarin een antwoord nog niet vaststaat.
Stel dat je ergens mee zit.
Je kent het probleem: A.
Je wilt naar een oplossing: B.
Alleen weet je nog niet hoe.
A → ? → B
We richten onze aandacht meestal op B. We willen dat vraagteken zo snel mogelijk verwijderen.
Maar juist dat vraagteken is interessant.
Daar bevindt zich de mysterievolle ruimte.
En zolang die ruimte openblijft, kunnen verschillende dingen gebeuren:
◆ misschien blijkt B uiteindelijk helemaal niet de oplossing;
◆ misschien verandert je begrip van A;
◆ misschien verschijnt er een mogelijkheid C;
◆ misschien ontdek je dat het probleem anders in elkaar zit dan je dacht.
Niet-weten is daarmee niet automatisch wijs. Soms weet je iets gewoon niet en moet je informatie verzamelen, iemand bellen of beter onderzoek doen.
Maar er bestaan ook vragen waarop je op dit moment simpelweg nog geen antwoord kunt hebben.
Dan heeft harder nadenken een grens.
Een open vraag leeft langer
Er is een groot verschil tussen:
Ik weet het antwoord niet en dat moet veranderen.
en:
Ik weet het antwoord nog niet.
Dat kleine woordje nog houdt iets open.
Je hoeft jezelf niet wijs te maken dat het antwoord vanzelf verschijnt. Je geeft alleen ruimte aan de mogelijkheid dat je huidige denken niet het enige materiaal is waarmee je uiteindelijk verder zult gaan.
Er kunnen nieuwe ervaringen komenzoals:
- Nieuwe informatie.
- Een ander gesprek.
- Een onverwachte ontmoeting.
- Een verband dat je eerder simpelweg niet zag.
De mysterievolle ruimte vraagt daarom niet om blind vertrouwen in het onbekende.
Ze vraagt om nieuwsgierigheid naar wat je nog niet weet.
6. Waarom verschijnt een idee soms wanneer je niet meer zoekt?
Bijna iedereen kent er wel een variant van.
Je probeert je een naam te herinneren.
Niets.
Je zoekt harder.
Nog steeds niets.
Tien minuten later ben je met iets totaal anders bezig en ineens is de naam er.
Hetzelfde kan gebeuren met grotere vragen. Opvallend vaak verschijnt een nieuw idee juist op momenten waarop je er niet bewust naar zoekt:
◆ tijdens een wandeling;
◆ onder de douche;
◆ tijdens het koken;
◆ vlak voordat je in slaap valt;
◆ wanneer je na lang nadenken iets anders gaat doen.
Een zin verschijnt. Een verband wordt duidelijk. Een oplossing waar je eerder niet op kwam, lijkt ineens voor de hand te liggen.
Er bestaan verschillende manieren om zulke ervaringen te verklaren. Ons denken stopt niet noodzakelijk met verwerken zodra onze bewuste aandacht zich op iets anders richt. Afstand kan bovendien helpen om vaste gedachtepatronen minder dominant te maken.
Maar daarmee is de ervaring zelf nog steeds bijzonder.
Niet al ons denken gebeurt op commando.
Je kunt voorwaarden creëren waarin ideeën gemakkelijker kunnen ontstaan, maar je kunt niet bepalen welk idee om 15.17 uur moet verschijnen.
En juist daar verdient het woord mysterievol zijn plaats.
Niet omdat we van creativiteit iets bovennatuurlijks hoeven te maken.
Maar omdat het ontstaan van iets nieuws zich niet volledig laat afdwingen.
Je kunt lezen. Oefenen. Onderzoeken. Ervaren. Vragen stellen. Je kunt je geest vullen met materiaal.
En vervolgens kan er een moment komen waarop je juist moet stoppen met vullen.
Wat daarna ontstaat, is niet volledig voorspelbaar.
Dat maakt leegte vruchtbaar.
7. Hoe geef je de mysterievolle ruimte meer plaats?
Van de mysterievolle ruimte hoef je geen ingewikkelde oefening te maken.
Sterker nog: zodra je fanatiek probeert om iedere dag voldoende mysterievolle ruimte te produceren, heb je haar alweer aardig volgepland.
Begin daarom klein:
◆ laat een vraag eens een nacht onbeantwoord;
◆ maak een wandeling zonder telefoon, podcast of ander gezelschap voor je aandacht;
◆ laat tijdens een gesprek een korte stilte bestaan voordat je antwoordt;
◆ schrijf een probleem op en leg het daarna bewust weg;
◆ laat af en toe een stukje van je agenda leeg zonder vooraf te bepalen waarvoor je die tijd gaat gebruiken;
◆ merk op wanneer je onmiddellijk een verklaring geeft aan iets wat je eigenlijk nog niet begrijpt.
Het doel daarvan is niet om zo weinig mogelijk te denken.
Denken is fantastisch gereedschap.
Het gaat erom dat je leert herkennen wanneer denken iets onderzoekt en wanneer het alleen maar rondjes blijft draaien binnen wat je al kent.
Op zo'n moment kun je jezelf een andere vraag stellen:
Mag ik dit even niet weten?
Niet voor altijd.
Misschien zelfs maar tien minuten.
Maar in die tien minuten hoef je geen oplossing te produceren. Je hoeft niets te bewijzen. Je hoeft de lege ruimte niet te vullen.
Laat het vat soms leeg
Je kunt daarbij terugdenken aan het lege vat.
Een vat is niet gemaakt om altijd leeg te blijven. Dan zou het nauwelijks nut hebben.
Het wordt gevuld.
Het wordt geleegd.
En daarna kan het opnieuw iets ontvangen.
Zo hoeft ook de mysterievolle ruimte geen permanente toestand te worden.
Je denkt, kiest, creëert en handelt.
Je vult je leven.
En af en toe laat je weer iets open.
Juist die beweging voorkomt dat je alleen maar blijft herhalen wat er al in het vat zat.
8. Tenslotte
We denken bij creativiteit gemakkelijk aan het moment waarop het idee verschijnt. De oplossing. De ingeving. De onverwachte verbinding. Maar misschien begint creativiteit soms al eerder, in een veel minder spectaculair moment: wanneer je besluit een lege ruimte nog even niet te vullen. Je weet het antwoord niet. Je hoeft het nog niet te weten. Daardoor blijft iets open wat anders misschien al gesloten was.
Binnen TaoMind noemen we die openheid de mysterievolle ruimte. Ze is mysterievol omdat je niet vooraf weet wat erin zal ontstaan en vruchtbaar omdat juist daardoor iets nieuws mogelijk blijft. Je kunt haar niet dwingen om antwoorden te geven. Je kunt alleen af en toe ophouden haar voortdurend te vullen. Leegte is niet de plek waar niets is. Het is de ruimte waarin je creativiteit vrij spel krijgt.
