Paranormaal

Paranormaal is een verzamelterm voor ervaringen, waarnemingen en vermeende vermogens die volgens degene die ze ervaart niet volledig met de gewone zintuigen of bekende verklaringen kunnen worden begrepen. Voorbeelden zijn helderziendheid, telepathie, voorkennis en het waarnemen van informatie zonder duidelijke zintuiglijke bron.

Zulke ervaringen komen in vrijwel alle tijden en culturen voor. Ze kunnen indrukwekkend, betekenisvol en soms zelfs levensveranderend worden beleefd.

Tegelijkertijd bestaat er een belangrijk onderscheid tussen de ervaring zelf en de verklaring ervan. Dat iemand iets buitengewoons ervaart, staat niet automatisch vast als bewijs dat daarbij daadwerkelijk informatie buiten de bekende zintuigen om is verkregen.

Juist dat spanningsveld maakt het paranormale interessant binnen een kennisbank over lucide dromen. Want ook dromen kunnen ervaringen voortbrengen die onmogelijk lijken, terwijl ze voor de dromer volkomen werkelijk zijn.

1. Wat betekent paranormaal?

Het woord paranormaal wordt gebruikt voor verschijnselen die buiten of naast datgene zouden liggen wat als normaal zintuiglijk en wetenschappelijk verklaarbaar wordt beschouwd.

Veelgenoemde voorbeelden zijn:

• telepathie: gedachten of informatie van een ander waarnemen zonder normale communicatie;
• helderziendheid: informatie waarnemen zonder een bekende zintuiglijke bron;
• precognitie: informatie over toekomstige gebeurtenissen verkrijgen;
• psychokinese: voorwerpen of processen door mentale invloed veranderen;
• contact met overledenen of andere niet-zichtbare entiteiten;
• buitenlichamelijke ervaringen.

Mensen die zeggen dergelijke informatie te kunnen waarnemen, worden afhankelijk van de aard van hun activiteiten bijvoorbeeld medium, paragnost of helderziende genoemd.

Deze begrippen worden in het dagelijks taalgebruik regelmatig door elkaar gebruikt, maar betekenen niet altijd precies hetzelfde.

2. Wat is parapsychologie?

Parapsychologie is het onderzoeksgebied waarin verschijnselen worden bestudeerd die als paranormaal worden aangeduid.

Daarbij wordt onder andere onderzoek gedaan naar telepathie, helderziendheid, precognitie en psychokinese. Voor zulke vermeende verschijnselen wordt ook de verzamelterm psi gebruikt.

Het bestaan van parapsychologisch onderzoek betekent echter niet dat paranormale vermogens daarmee wetenschappelijk bewezen zijn.

Ervaring en bewijs zijn verschillende dingen

Juist bij dit onderwerp is dat onderscheid belangrijk.

Mensen kunnen oprecht overtuigd zijn dat ze iets hebben meegemaakt waarvoor ze geen normale verklaring kennen. Wetenschappelijk onderzoek stelt vervolgens een andere vraag:

kan het verschijnsel onder gecontroleerde omstandigheden betrouwbaar worden aangetoond?

Voor paranormale vermogens zoals telepathie, helderziendheid en precognitie bestaat tot nu toe geen algemeen aanvaard, overtuigend en reproduceerbaar wetenschappelijk bewijs.

Dat sluit de menselijke ervaring niet uit. Het betekent dat de paranormale verklaring ervan niet als vastgesteld feit kan worden gepresenteerd.

3. Welke paranormale ervaringen worden beschreven?

Paranormale ervaringen worden op uiteenlopende manieren beschreven. Sommige benamingen lijken op normale menselijke vermogens, maar krijgen binnen paranormale tradities een uitgebreidere betekenis.

Helderzien, heldervoelen en helderhoren

Bij helderzien zegt iemand beelden of informatie waar te nemen zonder deze via het gewone gezichtsvermogen te ontvangen.

Helderhoren verwijst naar het ervaren van stemmen, geluiden of boodschappen zonder aanwijsbare externe geluidsbron.

Bij heldervoelen gaat het bijvoorbeeld om het ervaren van informatie via gevoelens, lichamelijke gewaarwordingen of de vermeende energie van een persoon of plaats.

Ook helderweten en helderruiken worden binnen sommige spirituele en paranormale tradities onderscheiden.

Empathie is niet automatisch paranormaal

Empathie verdient daarbij een aparte vermelding. Het vermogen om emoties van anderen aan te voelen en te begrijpen is een normaal menselijk psychologisch verschijnsel.

Dat iemand sterk empathisch is, vormt op zichzelf dus geen bewijs voor een paranormaal vermogen.

4. Waarom kunnen ervaringen paranormaal aanvoelen?

Onze bewuste waarneming bevat meer dan alleen informatie waarover we bewust hebben nagedacht.

Het brein herkent voortdurend patronen, verwerkt eerdere ervaringen, vormt verwachtingen en combineert informatie. Daardoor kunnen gedachten of ingevingen soms plotseling verschijnen zonder dat duidelijk is waar ze vandaan komen.

We noemen dat bijvoorbeeld intuïtie.

Ook toeval speelt een rol. Van de vele gedachten, verwachtingen en dromen die iemand heeft, kunnen sommige later opvallend goed aansluiten bij iets wat werkelijk gebeurt.

Juist de treffende overeenkomsten blijven gemakkelijk in het geheugen hangen.

Dat betekent niet dat iedere paranormaal geïnterpreteerde ervaring daarmee volledig verklaard is. Het laat vooral zien waarom bij dit onderwerp meerdere verklaringsmogelijkheden naast de persoonlijke beleving moeten worden bekeken.

5. Wat hebben paranormale ervaringen met dromen te maken?

Dromen vormen een bijzondere omgeving voor ervaringen die gemakkelijk als paranormaal kunnen worden geïnterpreteerd.

Je droomt bijvoorbeeld over iemand die je jarenlang niet hebt gesproken. De volgende dag belt die persoon onverwacht.

Of je droomt over een gebeurtenis die later opvallend veel lijkt op iets wat werkelijk gebeurt.

Zo'n samenloop kan een diepe indruk maken.

De vraag of daarmee sprake is van een voorspellende droom is echter een tweede stap. Daarvoor moet worden uitgesloten dat toeval, herinnering, interpretatie, bestaande kennis of achteraf aangebrachte overeenkomsten een rol spelen.

De droomwereld kent andere grenzen

Binnen een droom zelf zijn paranormaal aandoende gebeurtenissen volkomen mogelijk.

Je kunt gedachten van een droomfiguur horen, zonder woorden communiceren, voorwerpen met telekinese verplaatsen of informatie ontvangen van iemand die niet aanwezig is.

Binnen de droomwereld hoeft dat niet voorzichtig te worden afgezwakt: in een lucide droom kun je zulke ervaringen werkelijk beleven.

De wetenschappelijke vraag ontstaat pas wanneer wordt beweerd dat de informatie of invloed vanuit de droom aantoonbaar buiten de droomwereld reikt.

6. Kun je paranormale ervaringen onderzoeken tijdens lucide dromen?

Lucide dromen bieden een fascinerende omgeving om zulke ervaringen bewust te verkennen.

Je weet immers dat je droomt en kunt vervolgens doelgericht experimenteren.

Je kunt een droomfiguur een vraag stellen waarvan je het antwoord zelf niet denkt te kennen. Je kunt proberen zonder woorden te communiceren. Je kunt iemand proberen te vinden die zich op dat moment ergens anders bevindt. Of je kunt kijken wat er gebeurt wanneer je verwacht dat een droomfiguur je gedachten kan lezen.

Daarbij kunnen verrassende ervaringen ontstaan.

Een droomfiguur kan iets zeggen wat je totaal niet zag aankomen. Een droomomgeving kan reageren op een gedachte die je nauwelijks bewust hebt gevormd.

Dat maakt de ervaring bijzonder, maar bewijst nog niet dat de informatie uit een paranormale bron afkomstig is.

De droom kan je verrassen zonder dat daarvoor een bovennatuurlijke verklaring nodig is.

7. Zijn buitenlichamelijke ervaringen hetzelfde als lucide dromen?

Een ander raakvlak ligt bij uittredingen of buitenlichamelijke ervaringen. Daarbij ervaart iemand dat het bewustzijn of het zelf zich buiten het fysieke lichaam bevindt.

Zo'n ervaring kan uitzonderlijk overtuigend zijn.

Ook rond slaapverlamming, hypnagogie, hypnopompie en lucide dromen kunnen ervaringen ontstaan waarbij iemand het gevoel heeft zich los van het fysieke lichaam te bewegen.

Vanuit sommige spirituele tradities wordt dit geïnterpreteerd als een daadwerkelijke uittreding of astrale reis. Vanuit slaaponderzoek en neurowetenschap worden buitenlichamelijke ervaringen onderzocht als bijzondere veranderingen in lichaamswaarneming en zelfervaring.

Daarmee bestaan verschillende interpretatiekaders voor een ervaring die voor degene die haar beleeft buitengewoon werkelijk kan zijn.

8. Kunnen regressie en vorige levens paranormaal worden genoemd?

Ook verhalen over vorige levens worden regelmatig met het paranormale verbonden.

Mensen kunnen tijdens dromen, hypnose, regressie of andere veranderde bewustzijnstoestanden scènes ervaren die voelen alsof ze uit een ander leven afkomstig zijn.

Die ervaring kan zeer gedetailleerd zijn.

Dat betekent echter niet dat zo'n herinnering automatisch een feitelijke herinnering aan een vorig leven is. Het menselijke geheugen is reconstructief en kan onder invloed van verwachtingen, suggesties, verhalen en verbeelding overtuigende ervaringen produceren.

Daarom moet vooral bij regressie voorzichtig worden omgegaan met de gedachte dat wat tijdens zo'n sessie verschijnt noodzakelijk een historische herinnering is.

De persoonlijke betekenis van een ervaring en de historische werkelijkheid ervan zijn twee verschillende vragen.

9. Waarom zijn een open en kritische houding beide belangrijk?

Paranormale ervaringen bevinden zich op een interessant grensgebied tussen bewustzijn, waarneming, overtuiging, cultuur, psychologie en persoonlijke betekenis.

Een uitsluitend afwijzende houding doet weinig recht aan hoe werkelijk en belangrijk zulke ervaringen voor mensen kunnen zijn.

Alles onmiddellijk als bovennatuurlijk verklaren levert het tegenovergestelde probleem op.

Vooral wanneer paranormale verklaringen worden gebruikt bij ziekte, psychische problemen of belangrijke levensbeslissingen is onderscheid belangrijk. Een medium of paragnost is geen vervanging voor medische of psychologische deskundigheid.

Bij dromen kan dezelfde open nieuwsgierigheid bestaan.

Je hoeft een vreemde ervaring niet onmiddellijk weg te verklaren.

Maar je hoeft haar ook niet onmiddellijk bovennatuurlijk te maken.

Soms is niet weten wat iets precies betekent juist de interessantste positie.

10. Tenslotte

Paranormaal is een verzamelbegrip voor ervaringen en vermeende vermogens die buiten de bekende zintuiglijke waarneming zouden vallen. Helderziendheid, telepathie, precognitie en buitenlichamelijke ervaringen behoren tot de bekendste voorbeelden.

Mensen kunnen zulke ervaringen intens en overtuigend beleven. Voor het bestaan van paranormale vermogens als objectief aantoonbaar verschijnsel bestaat echter geen algemeen aanvaard wetenschappelijk bewijs.

Lucide dromen maken die grens bijzonder interessant.

In een lucide droom kun je een droomfiguur zonder woorden verstaan.

Je kunt met je gedachten een voorwerp laten zweven.

Je kunt door een spiegel stappen en aan de andere kant iemand ontmoeten die je een antwoord geeft waarop je zelf nooit denkt te zijn gekomen.

Binnen de droom is het onmogelijk geworden tot ervaring.

Na het ontwaken blijft vervolgens een andere vraag over:

wat heb ik eigenlijk ervaren?

Juist tussen verwondering en kritisch onderzoek hoeft die vraag niet onmiddellijk te worden opgelost.