Karma

Karma is een begrip uit verschillende Indiase religieuze en filosofische tradities, waaronder het hindoeïsme, boeddhisme en jaïnisme. Het Sanskrietwoord karma betekent in de basis handeling, daad of werk.

In het Westen wordt karma vaak samengevat als:

Wat je doet, krijg je uiteindelijk terug.

Dat raakt iets van het oorspronkelijke idee, maar is te eenvoudig.

Karma gaat niet alleen over goede en slechte gevolgen. Het gaat over de relatie tussen handelen, intentie, gevolgen en de manier waarop handelingen doorwerken in jezelf en je bestaan.

Binnen tradities waarin wedergeboorte centraal staat, kan die werking bovendien verder reiken dan één leven.

Karma is daarom minder een kosmisch puntensysteem dan een manier om na te denken over handelen, verantwoordelijkheid en de gevolgen van wat we in beweging zetten.

1. Wat betekent karma?

Karma betekent letterlijk zoiets als handeling, daad of activiteit.

Het begrip ontwikkelde zich binnen verschillende Indiase tradities tot een veel omvangrijker filosofisch en spiritueel principe.

Daarbij bestaat niet één universele karmaleer.

Hindoeïstische scholen verschillen onderling en ook het boeddhisme en jaïnisme geven een eigen betekenis aan karma.

Toch bestaat er een gemeenschappelijke gedachte:

wat een mens doet, staat niet volledig los van wat daarna ontstaat.

Handelingen kunnen gevolgen hebben voor jezelf, voor andere mensen en — binnen religieuze karmaleer — voor de verdere loop van het bestaan.

Karma is niet hetzelfde als het gevolg

Dit onderscheid uit het oorspronkelijke begrip is belangrijk.

Karma verwijst primair naar handelen.

De gevolgen die daaruit voortkomen worden binnen verschillende tradities anders benoemd en uitgewerkt.

Daarom is de populaire uitspraak “dat is zijn karma” wanneer iemand iets vervelends overkomt eigenlijk een sterke vereenvoudiging van een veel rijkere traditie.

2. Hoe werkt karma?

Een bekende populaire uitleg luidt:

Goede daden leveren goede gevolgen op en slechte daden slechte gevolgen.

Ook dat is als eerste kennismaking begrijpelijk, maar karma werkt traditioneel niet zo mechanisch als een beloningsautomaat.

Je geeft vandaag tien euro aan een goed doel en ontvangt volgende maand niet automatisch twintig euro van het universum terug.

En iemand die een ander slecht behandelt, krijgt niet noodzakelijk binnen enkele dagen precies hetzelfde terug.

Karma is geen onmiddellijke kosmische boekhouding.

Handelen heeft gevolgen

Er zit wel een herkenbaar menselijk principe onder.

Wat je herhaaldelijk doet, beïnvloedt mede:

• je gewoonten;
• je relaties;
• je karakter;
• hoe anderen op je reageren;
• de situaties die je mede creëert;
• de persoon die je geleidelijk wordt.

Iemand die voortdurend liegt, verandert bijvoorbeeld niet alleen de wereld buiten zichzelf. Het liegen kan ook onderdeel worden van zijn eigen gedragspatroon.

Iemand die regelmatig compassie oefent, ontwikkelt eveneens een bepaald patroon.

In die zin laat handelen sporen na.

Binnen de karmische tradities krijgt dat principe een diepere religieuze en spirituele betekenis.

3. Waarom is intentie zo belangrijk bij karma?

Vooral binnen het boeddhisme is intentie essentieel voor het begrijpen van karma.

Niet iedere gebeurtenis die iemand veroorzaakt heeft dezelfde karmische betekenis.

Stel dat je tijdens het wandelen per ongeluk op een insect stapt.

Dat verschilt fundamenteel van bewust een dier doden.

De uiterlijke gebeurtenis kan overeenkomsten hebben, maar de intentie is totaal anders.

Lichaam, spraak en geest

Binnen boeddhistische tradities wordt daarom vaak onderscheid gemaakt tussen handelen via:

1. lichaam;
2. spraak;
3. geest.

Wat we doen en zeggen hangt samen met onze mentale toestand en intenties.

Hebzucht, haat en onwetendheid krijgen binnen de boeddhistische karmaleer bijvoorbeeld een andere betekenis dan compassie, vrijgevigheid en wijsheid.

Dat maakt karma veel subtieler dan:

positief denken trekt positieve dingen aan.

Het gaat eerder om de kwaliteit van de intentie waaruit handelen voortkomt.

4. Bestaat er positief en negatief karma?

In populaire taal wordt vaak gesproken over goed karma en slecht karma.

Dat kan als eenvoudige aanduiding worden gebruikt, maar ook hier verschillen de tradities.

Handelingen die voortkomen uit bijvoorbeeld compassie, vrijgevigheid en wijsheid worden doorgaans anders gewaardeerd dan handelingen die voortkomen uit haat, hebzucht, bedrog of het bewust beschadigen van anderen.

Maar karma is niet simpelweg een bankrekening waarop goede en slechte punten tegen elkaar kunnen worden weggestreept.

Je kunt niet bewust iemand beschadigen en vervolgens denken:

Dan doe ik morgen drie goede daden en staan we weer quitte.

Geen universele rekensom

Handelingen kunnen ieder hun eigen gevolgen hebben.

Dat maakt verantwoordelijkheid belangrijker dan schuldpunten verzamelen.

Je kunt niet altijd ongedaan maken wat gebeurd is.

Je kunt wel verantwoordelijkheid nemen voor wat je vervolgens doet.

Daar ontstaat een verbinding met persoonlijk meesterschap.

5. Is karma een systeem van straf en beloning?

Nee, in ieder geval niet in de eenvoudige betekenis van een hogere macht die voortdurend punten uitdeelt.

Karma kan beter worden begrepen als een principe van handeling en gevolg binnen religieuze en filosofische wereldbeelden.

Dat verschil is belangrijk.

Wanneer karma wordt voorgesteld als straf, ontstaat gemakkelijk een gevaarlijke conclusie:

Als iemand iets ergs overkomt, zal diegene dat wel verdiend hebben.

Dat volgt niet zomaar uit karmaleer en kan bovendien leiden tot een gebrek aan compassie.

Niet ieder ongeluk is je eigen schuld

Ziekte, geweld, verlies, armoede, ongelukken en andere vormen van lijden mogen daarom niet gemakkelijk worden verklaard met:

Dat is jouw karma.

Mensen leven binnen biologische, sociale, economische en natuurlijke omstandigheden waarop zij lang niet altijd controle hebben.

Persoonlijke verantwoordelijkheid betekent niet dat je persoonlijk verantwoordelijk bent voor alles wat je overkomt.

Verantwoordelijkheid begint vooral bij wat je doet met de ruimte die je daadwerkelijk hebt.

6. Wat heeft karma met bewustzijn te maken?

Hier ontstaat een interessante verbinding met persoonlijke groei.

Veel gedrag verloopt automatisch.

We reageren vanuit gewoonten, emoties, overtuigingen en eerdere ervaringen zonder iedere reactie bewust te kiezen.

Een wereldmodel kan bijvoorbeeld een beperkende overtuiging bevatten als:

Als iemand mij aanvalt, moet ik altijd terugslaan.

Daardoor kan telkens hetzelfde patroon ontstaan.

Gebeurtenis → boosheid → aanval → conflict.

Bewustzijn creëert een kleine opening.

Wat gebeurt hier eigenlijk?

Waarom reageer ik steeds zo?

Moet ik deze reactie opnieuw volgen?

Een aangrenzende mogelijkheid

Daar kan een aangrenzende mogelijkheid ontstaan.

Niet:

Vanaf vandaag word ik nooit meer boos.

Maar bijvoorbeeld:

Deze keer wacht ik tien seconden voordat ik reageer.

Dat lijkt klein.

Maar juist zo kan een ander patroon beginnen.

In karmische taal zou je kunnen zeggen dat iemand stopt met het voortdurend voortzetten van dezelfde keten van handelen.

Psychologisch kun je zeggen dat iemand nieuw gedrag ontwikkelt.

Het zijn verschillende verklaringsmodellen voor een menselijke ervaring die herkenbaar is: wat je vandaag anders doet, kan invloed hebben op wat morgen ontstaat.

7. Kun je negatief karma loslaten?

Binnen verschillende spirituele tradities bestaan praktijken om met onheilzaam karma om te gaan.

Denk bijvoorbeeld aan:

• meditatie;
• ethisch handelen;
• compassie;
• vergeving;
• zelfreflectie;
• het herstellen van veroorzaakt leed;
• bewustwording van intenties;
• het niet opnieuw uitvoeren van schadelijk gedrag.

Het doel is daarbij niet noodzakelijk het magisch wissen van een kosmisch dossier.

Veel belangrijker is het doorbreken van de keten.

Stoppen met herhalen

Stel dat iemand jarenlang mensen manipuleert uit angst om verlaten te worden.

Bewustwording verandert het verleden niet.

Ook excuses wissen de gevolgen niet automatisch uit.

Maar de persoon kan wel herkennen wat hij doet, verantwoordelijkheid nemen, schade proberen te herstellen en ander gedrag ontwikkelen.

Daarmee ontstaat iets wezenlijks:

het verleden kan niet ongedaan worden gemaakt, maar hoeft ook niet eindeloos opnieuw te worden uitgevoerd.

Dat principe past zowel binnen persoonlijke groei als binnen verschillende spirituele interpretaties van karma.

8. Strekt karma zich uit over meerdere levens?

Binnen veel traditionele karmaleren is karma verbonden met wedergeboorte.

Handelingen kunnen volgens deze religieuze en spirituele opvattingen gevolgen hebben die niet volledig binnen het huidige leven tot uitdrukking komen.

Dat is een essentieel onderdeel van veel traditionele ideeën over karma en mag daarom niet uit de uitleg worden weggehaald.

Tegelijk is wedergeboorte geen wetenschappelijk vastgesteld gegeven.

Spirituele overtuiging en wetenschap

Wetenschap kan onderzoeken hoe gedrag gevolgen heeft voor gezondheid, relaties, psychologie en samenleving.

Ze kan ook onderzoeken hoe gewoonten ontstaan en hoe gedrag wordt aangeleerd en veranderd.

Maar wetenschap heeft niet aangetoond dat karmische gevolgen vanuit een vorig leven worden meegenomen naar een volgend leven.

Daarmee bestaan hier twee verschillende perspectieven.

Binnen religieuze en spirituele tradities kan karma meerdere levens omvatten.

Vanuit een wetenschappelijk perspectief is zo'n mechanisme niet aangetoond.

Die twee hoeven niet kunstmatig met elkaar in overeenstemming te worden gebracht.

9. Wat heeft karma met persoonlijke groei te maken?

Los van de vraag of iemand in wedergeboorte of een kosmische karmische werking gelooft, bevat het begrip karma een interessant uitgangspunt voor persoonlijke groei:

handelingen doen ertoe.

Wie je bent wordt niet uitsluitend bepaald door wat je denkt of gelooft.

Het blijkt ook uit wat je daadwerkelijk doet.

Een overtuiging kan veranderen.

Een gewoonte kan veranderen.

Een reactie kan veranderen.

Een relatie kan veranderen wanneer iemand zich anders gaat gedragen.

En nieuwe ervaringen kunnen vervolgens het wereldmodel weer verrijken.

Zo ontstaat een beweging:

een andere intentie leidt tot ander gedrag, ander gedrag creëert nieuwe ervaringen en nieuwe ervaringen kunnen weer invloed hebben op overtuigingen en toekomstige keuzes.

Dat is geen bewijs voor karma als bovennatuurlijke wet.

Het laat wel zien waarom het principe van handelen en gevolg zo krachtig kan zijn binnen persoonlijk meesterschap.

10. Betekent karma dat je 100% verantwoordelijk bent voor je leven?

Nee.

Dat onderscheid is essentieel.

Je hebt invloed op je keuzes, maar niet op alles wat bestaat.

Je bepaalt niet volledig:

• waar je geboren wordt;
• welke genetische aanleg je meekrijgt;
• wat andere mensen doen;
• welke ongelukken plaatsvinden;
• welke maatschappelijke omstandigheden ontstaan;
• welke ziekte of verlies je treft.

Het idee van karma mag daarom niet veranderen in de overtuiging dat iedereen zijn volledige werkelijkheid zelf veroorzaakt.

Verantwoordelijkheid zonder almacht

Persoonlijk meesterschap vraagt iets anders.

Niet:

Alles wat mij overkomt heb ik zelf gecreëerd.

Maar:

Binnen wat mij overkomt, welke mogelijkheden heb ik om bewust te handelen?

Dat is een veel menselijker vorm van verantwoordelijkheid.

Je hoeft niet de oorzaak van iedere situatie te zijn om invloed te hebben op wat je vervolgens doet.

11. Wat is de spirituele betekenis van karma?

Binnen een spiritueel wereldbeeld kan karma veel verder gaan dan de zichtbare gevolgen van gedrag.

Het kan verwijzen naar een diepere samenhang tussen intentie, bewustzijn, handelen en de ontwikkeling van een mens of bewustzijn door één of meerdere levens heen.

Daarbij ontstaat een beeld waarin niets wat we doen volledig geïsoleerd staat.

• Een gedachte kan een intentie voeden.
• Een intentie kan een handeling worden.
• Een handeling kan gevolgen krijgen.

Die gevolgen kunnen weer nieuwe omstandigheden en keuzes creëren.

Zo ontstaan ketens.

Verbondenheid

Karma kan daarom ook worden gezien als een spirituele uitdrukking van verbondenheid.

Wat je doet raakt niet alleen jezelf.

Het kan je partner beïnvloeden.

Je kinderen.

Collega's.

Onbekenden.

En soms mensen die je nooit zult ontmoeten.

Dat hoeft niet eens bovennatuurlijk te zijn om indrukwekkend te zijn.

Binnen een spirituele visie kan die verbondenheid vervolgens worden uitgebreid naar een groter geheel waarin bewustzijn en leven zich over langere tijd ontwikkelen.

Dat is een geloofs- en levensbeschouwelijke interpretatie, geen wetenschappelijk vastgesteld natuurprincipe.

12. Tenslotte

Karma is veel rijker dan:

Wie goed doet, goed ontmoet.

Het oorspronkelijke begrip draait om handelen en de manier waarop handelingen gevolgen krijgen.

Binnen hindoeïsme, boeddhisme en jaïnisme bestaan daar verschillende en veel diepere filosofische verklaringen voor. In veel van die tradities is karma bovendien verbonden met wedergeboorte.

Voor persoonlijk meesterschap is vooral één gedachte bijzonder bruikbaar:

wat je doet, zet iets in beweging.

Niet alles wat jou overkomt is jouw verantwoordelijkheid.

Niet iedere tegenslag is karma.

Niet iedere ziekte is veroorzaakt door verkeerd denken.

En een goede daad garandeert geen beloning van het universum.

Maar je woorden, keuzes, intenties en handelingen kunnen wel degelijk gevolgen hebben.

Voor anderen.

Voor relaties.

Voor je gewoonten.

Voor je wereldmodel.

En voor de persoon die je door herhaald handelen wordt.

Daarmee krijgt karma een andere betekenis dan kosmische straf of beloning.

Het wordt een uitnodiging om bewuster te kijken naar de beweging die je zelf in gang zet.

Je kunt niet ieder gevolg bepalen.

Je kunt het verleden niet ongedaan maken.

Maar op ieder moment waarop je werkelijk een keuze hebt, ontstaat ook de mogelijkheid om een oude keten niet automatisch voort te zetten.

Misschien ligt daar een van de krachtigste betekenissen van karma: niet dat je krijgt wat je verdient, maar dat wat je doet ertoe doet.