Synchroniciteit

Synchroniciteit is het samenvallen van gebeurtenissen die niet door een aantoonbare oorzaak-gevolgrelatie met elkaar verbonden zijn, maar voor degene die ze ervaart wél een opvallende gezamenlijke betekenis hebben.

Je denkt intens aan iemand die je jarenlang niet hebt gesproken en juist die persoon belt. Je worstelt al weken met een vraag en vindt onverwacht een boek waarin precies het thema wordt besproken dat je bezighoudt. Of een beeld uit een droom verschijnt kort daarna op een onverwachte manier in je dagelijks leven.

Zoiets kan toeval zijn.

Maar het kan tegelijkertijd zo betekenisvol aanvoelen dat het woord toeval voor de ervaring zelf tekort lijkt te schieten.

De Zwitserse psychiater Carl Gustav Jung gebruikte hiervoor het begrip synchroniciteit. Hij onderzocht de mogelijkheid dat sommige betekenisvolle toevalligheden niet alleen psychologisch interessant zijn, maar wijzen op een dieper verband tussen psyche en werkelijkheid.

Synchroniciteit begint waar twee gebeurtenissen elkaar niet aantoonbaar ontmoeten door oorzaak, maar voor degene die ze ervaart wel door betekenis.

1. Wat is synchroniciteit?

Jung omschreef synchroniciteit als een acausaal verbindend principe.

Acausaal betekent dat de samenhang niet verklaard wordt doordat gebeurtenis A gebeurtenis B veroorzaakt.

Stel dat je aan een oude vriend denkt en vijf minuten later een bericht van hem ontvangt.

Je gedachte heeft voor zover bekend niet veroorzaakt dat hij zijn telefoon pakte. Zijn bericht veroorzaakte evenmin met terugwerkende kracht jouw gedachte.

Toch kunnen beide gebeurtenissen voor jou opvallend bij elkaar horen.

Daarmee ontstaat het belangrijkste element van synchroniciteit:

betekenis.

Niet iedere toevalligheid is daarom automatisch synchroniciteit. Het begrip wordt vooral gebruikt wanneer een uiterlijke gebeurtenis opvallend correspondeert met een innerlijke psychische toestand of wanneer meerdere gebeurtenissen samen een betekenisvol patroon lijken te vormen.

2. Hoe ontwikkelde Carl Jung het begrip?

Jung hield zich al in de jaren twintig bezig met betekenisvolle toevalligheden. Rond 1930 gebruikte hij het woord synchroniciteit publiekelijk en in 1952 verscheen zijn belangrijke essay Synchronicity: An Acausal Connecting Principle.

Zijn belangstelling kwam onder andere voort uit zijn psychotherapeutische werk, dromen, archetypen en zijn interesse in filosofische en spirituele tradities.

Ook zijn contact met de natuurkundige Wolfgang Pauli speelde een belangrijke rol in de verdere ontwikkeling van zijn ideeën.

Jung wilde iets onderzoeken waarvoor zijn bestaande psychologische begrippen volgens hem onvoldoende waren.

Soms leek een innerlijk proces opvallend samen te vallen met een gebeurtenis in de buitenwereld.

Niet alsof het ene het andere veroorzaakte.

Maar alsof beide hetzelfde betekenisvolle patroon uitdrukten.

Psyche en werkelijkheid

Daarmee stelde Jung een veel grotere vraag:

Zijn psyche en materiële werkelijkheid werkelijk volledig van elkaar gescheiden?

Hij onderzocht de mogelijkheid dat achter beide een diepere ordening kon liggen.

Dat was een hypothese, geen wetenschappelijk aangetoond natuurprincipe.

Maar voor Jung was de ervaring van synchroniciteit belangrijk genoeg om de vraag serieus te onderzoeken.

3. Wat gebeurde er met Jungs beroemde scarabee?

Het bekendste voorbeeld komt uit Jungs eigen therapeutische praktijk.

Een jonge vrouw met wie hij werkte vertelde hem over een droom waarin zij een gouden sieraad in de vorm van een scarabee kreeg.

Tijdens het vertellen hoorde Jung iets tegen het raam tikken.

Hij opende het raam en ving een kever die naar binnen probeerde te komen: een goudglanzende rozenkever, die enigszins op een scarabee lijkt.

Jung gaf het insect aan zijn patiënte.

De gebeurtenis kreeg binnen de therapie een bijzondere betekenis. Volgens Jung was de vrouw sterk rationeel ingesteld en hielp het opmerkelijke voorval om ruimte te maken voor een werkelijkheid die niet volledig binnen haar bestaande overtuigingen paste.

Waarom is dit synchroniciteit?

De droom veroorzaakte de komst van de kever niet.

Voor zover bekend veroorzaakte de kever evenmin de droom.

De verbinding zat in de betekenisvolle overeenkomst:

innerlijk verscheen het beeld van de scarabee en uiterlijk verscheen vrijwel gelijktijdig een overeenkomstig insect.

Voor Jung was juist die combinatie belangrijk.

Het ging niet alleen om een zeldzaam toeval.

Het toeval sloot aan bij het psychologische proces dat op dat moment gaande was.

4. Welke rol spelen archetypen bij synchroniciteit?

Jung verbond synchroniciteit uiteindelijk met zijn ideeën over archetypen en het collectief onbewuste.

Archetypen zijn binnen zijn psychologie fundamentele patronen die terugkeren in dromen, mythen, symboliek en menselijke ervaringen.

Denk aan thema's als:

• geboorte en dood;
• transformatie;
• de held;
• de schaduwkant;
• de wijze oude man of vrouw;
• verlies en wedergeboorte.

Bij sterke psychologische veranderingen kunnen zulke thema's volgens Jung bijzonder actief worden.

Een synchroniciteit kan dan worden ervaren alsof een innerlijk archetypisch proces tegelijkertijd zichtbaar wordt in de buitenwereld.

Dat is een van de redenen waarom synchroniciteiten vaak worden beschreven rond perioden van crisis, verlies, verliefdheid, verandering, ziekte of persoonlijke ontwikkeling.

5. Is synchroniciteit hetzelfde als toeval?

Dat hangt af van het perspectief.

Statistisch gezien gebeuren voortdurend toevalligheden.

We denken dagelijks aan vele mensen, onderwerpen en gebeurtenissen. De meeste gedachten worden niet gevolgd door iets bijzonders.

Maar wanneer je na tien jaar plotseling aan iemand denkt en die persoon dezelfde middag tegenkomt, onthoud je dat waarschijnlijk wel.

Ons brein is bovendien bijzonder goed in het herkennen van patronen.

Dat is nuttig, maar betekent ook dat mensen soms verbanden zien die objectief niet aangetoond kunnen worden.

Toeval en betekenis sluiten elkaar niet uit

Hier ontstaat een belangrijk onderscheid.

Een gebeurtenis kan vanuit statistisch of wetenschappelijk perspectief toevallig zijn en tegelijkertijd grote persoonlijke betekenis krijgen.

Stel dat je twijfelt of je een belangrijke verandering in je leven moet maken.

Je loopt een boekhandel binnen en ziet een boek met precies de woorden waarover je die ochtend nadacht.

Misschien is dat toeval.

Maar het boek kan je alsnog iets laten beseffen waardoor je anders naar je situatie kijkt.

De betekenis is dan werkelijk aanwezig in jouw ervaring, ook wanneer geen verborgen kracht achter het toeval kan worden aangetoond.

6. Is synchroniciteit een boodschap van het onbewuste?

Binnen een Jungiaanse interpretatie kan een synchroniciteit verbonden worden met processen die buiten het gewone bewuste denken plaatsvinden.

Maar het is te eenvoudig om te zeggen dat het onbewuste letterlijk de buitenwereld een boodschap laat produceren.

Jung ging juist op zoek naar een niet-causale verklaring.

Het innerlijke beeld veroorzaakt de uiterlijke gebeurtenis niet noodzakelijk.

Beide lijken binnen zijn hypothese een overeenkomstig betekenispatroon uit te drukken.

Psychologisch kunnen synchronistische ervaringen ondertussen waardevol zijn omdat ze iemand laten stilstaan bij wat hem werkelijk bezighoudt.

Waarom raakt juist dit toeval mij?

Waarom valt juist dit symbool mij op?

Wat betekent deze ontmoeting voor mij?

Daar kan synchroniciteit een ingang worden naar zelfkennis, ongeacht welke uiteindelijke verklaring iemand ervoor kiest.

7. Kan synchroniciteit ook spiritueel worden begrepen?

Ja.

En hier gaat de spirituele interpretatie verder dan de psychologische.

Binnen een spiritueel wereldbeeld kan synchroniciteit worden ervaren als aanwijzing dat mens en werkelijkheid dieper met elkaar verbonden zijn dan het rationele denken normaal veronderstelt.

Een onverwachte ontmoeting kan dan voelen alsof zij niet zomaar plaatsvond.

Een terugkerend symbool kan worden ervaren als richting.

Een toevallige gebeurtenis kan precies verschijnen op een moment waarop iemand er innerlijk ontvankelijk voor is.

Sommige mensen spreken daarbij over het universum, bewustzijn, Tao, God of een bron.

Dat is geen wetenschappelijk vastgestelde verklaring voor synchroniciteit.

Maar het behoort wel tot de filosofische en spirituele betekenis die het begrip heeft gekregen.

Jung liet het mysterie bewust open

Jung zelf was geïnteresseerd in de mogelijkheid van een diepere eenheid tussen psyche en materie. Hij liet zich daarbij onder andere inspireren door Chinese filosofie en de I Ching.

Daarom zou het te beperkt zijn om synchroniciteit uitsluitend te reduceren tot:

Je brein ziet toevallig patronen.

Dat is één mogelijke verklaring voor bepaalde ervaringen.

Jungs hypothese stelt een andere vraag:

Wat als betekenis soms iets zichtbaar maakt over de verhouding tussen psyche en werkelijkheid die we nog niet volledig begrijpen?

Die mogelijkheid is niet bewezen.

Maar precies daar begint het filosofische en mystieke karakter van synchroniciteit.

8. Wat kan er misgaan bij het zoeken naar synchroniciteit?

Wanneer iemand openstaat voor synchroniciteit, kan vrijwel iedere gebeurtenis uiteindelijk als teken worden geïnterpreteerd.

Daarmee ontstaat een risico.

• Je ziet 11:11 op een klok.
• Een vogel vliegt voorbij.
• Een bepaald woord verschijnt drie keer.
• Iemand belt onverwachts.

Als iedere gebeurtenis automatisch een boodschap van het universum wordt, verdwijnt kritisch denken.

Ook confirmation bias kan een rol spelen: we merken gebeurtenissen die onze overtuiging bevestigen gemakkelijker op en vergeten wat er niet bij past.

Openstaan voor betekenis hoeft daarom niet te betekenen dat iedere toevalligheid een boodschap bevat.

Rationeel denken en synchroniciteit hoeven geen tegenstanders te zijn.

Je kunt geraakt worden door een gebeurtenis én onderzoeken welke betekenis je er zelf aan geeft.

9. Welke rol kan synchroniciteit spelen bij persoonlijk meesterschap?

Synchroniciteit wordt vaak bijzonder betekenisvol wanneer iemand zich op een overgang bevindt.

Het bestaande wereldmodel begint te bewegen.

Een oude overtuiging past niet meer.

Er ontstaat een vraag waarop nog geen duidelijk antwoord bestaat.

Juist dan kan een onverwachte gebeurtenis iets zichtbaar maken wat daarvoor buiten beeld bleef.

Niet noodzakelijk omdat het leven je objectief een instructie stuurt, maar omdat de gebeurtenis een mogelijkheid opent.

Een toevallige ontmoeting kan bijvoorbeeld een nieuwe richting laten zien.

Een zin in een boek kan een beperkende overtuiging doorbreken.

Een terugkerend symbool kan iemand bewust maken van een thema dat al langer onder de oppervlakte aanwezig was.

Synchroniciteit kan zo een aangrenzende mogelijkheid zichtbaar maken, maar ook een veel grotere onverwachte opening veroorzaken.

Synchroniciteit en het kwantummodel

Binnen het kwantummodel van Helder Dromen past synchroniciteit bij de gedachte dat je huidige wereldmodel niet alle mogelijkheden bevat die de werkelijkheid kan bieden.

Je hoeft daarbij niet te beweren dat je een gebeurtenis zelf hebt gemanifesteerd.

Misschien heb je haar niet veroorzaakt.

Misschien had je haar nooit kunnen voorspellen.

Maar ze verschijnt en verandert wat je vanaf dat moment voor mogelijk houdt.

Daarin ligt een interessante verbinding met vertrouwen.

Je geeft richting aan je leven, maar accepteert tegelijkertijd dat niet alles vooraf bedacht of gecontroleerd kan worden.

10. Moet je synchroniciteit volgen?

Niet automatisch.

Een betekenisvolle toevalligheid kan inspirerend zijn zonder een opdracht te worden.

Dat onderscheid is belangrijk.

Je kunt een ontmoeting als bijzonder ervaren zonder onmiddellijk te concluderen dat deze persoon je levenspartner moet worden.

Je kunt drie keer hetzelfde onderwerp tegenkomen zonder dat het universum daarmee noodzakelijk een beslissing voor je heeft genomen.

Synchroniciteit kan eerder een uitnodiging zijn tot onderzoek:

Waarom raakt dit mij?

Wat zie ik hierin?

Welke mogelijkheid wordt hierdoor zichtbaar?

Past die mogelijkheid bij mijn waarden, intuïtie en werkelijkheid?

Daar ontmoeten synchroniciteit, zelfreflectie en rationeel denken elkaar.

11. Tenslotte

Synchroniciteit bevindt zich op een fascinerende grens tussen psychologie, filosofie en spiritualiteit.

Carl Jung gebruikte het begrip voor betekenisvolle toevalligheden waarbij een innerlijke psychische toestand en een uiterlijke gebeurtenis met elkaar corresponderen zonder aantoonbare causale verbinding.

Zijn hypothese van een acausaal verbindend principe is niet wetenschappelijk aangetoond.

Maar daarmee verdwijnt het verschijnsel van de betekenisvolle toevalligheid niet.

Mensen blijven momenten meemaken waarop binnen- en buitenwereld op een bijna onwaarschijnlijke manier bij elkaar lijken te komen.

Je kunt zo'n moment statistisch toeval noemen.

Je kunt onderzoeken welke patronen je eigen brein erin herkent.

Je kunt het Jungiaans interpreteren als synchroniciteit.

Of je kunt er spiritueel een glimp in ervaren van een diepere verbondenheid tussen jezelf en een bron of werkelijkheid die groter is dan jijzelf.

Die verklaringen zijn niet hetzelfde en hoeven niet kunstmatig tot één waarheid te worden gemaakt.

Misschien hoeft een synchronistisch moment uiteindelijk ook niet volledig verklaard te worden om betekenis te hebben.

Het kan voldoende zijn dat je even stopt.

Kijkt.

Je laat raken.

En jezelf afvraagt waarom juist deze gebeurtenis, juist op dit moment, iets in jou in beweging brengt.

Synchroniciteit hoeft niet te bewijzen dat alles met een reden gebeurt. Misschien is haar grootste kracht dat een onverwacht toeval soms precies genoeg betekenis krijgt om je wereldmodel even open te breken.

SEO-titel:

Meta description: