Nachtzweten

Zweten is een normaal onderdeel van de temperatuurregeling van het lichaam. Ook tijdens de slaap kan iemand transpireren, bijvoorbeeld wanneer de slaapkamer warm is, het dekbed te dik is of iemand koorts heeft. Nachtzweten wordt vooral een klacht wanneer iemand herhaaldelijk zo sterk transpireert dat nachtkleding of beddengoed nat wordt, zonder dat de slaapomgeving daarvoor een duidelijke verklaring geeft.

Nachtzweten is geen afzonderlijke ziekte, maar een symptoom dat verschillende oorzaken kan hebben. Hormonale veranderingen zijn een bekende verklaring, maar ook medicijnen, infecties, stofwisselingsproblemen, slaapstoornissen, alcohol en andere lichamelijke of psychologische factoren kunnen een rol spelen.

Soms wordt iemand bovendien zwetend wakker uit een nachtmerrie. Dat betekent echter niet automatisch dat sprake is van structureel nachtzweten.

1. Wat is nachtzweten?

Het lichaam probeert zijn temperatuur voortdurend binnen bepaalde grenzen te houden. Zweten helpt daarbij warmte af te voeren.

Daarom is niet iedere klamme nacht een vorm van problematisch nachtzweten. Tijdens warm weer, onder zwaar beddengoed of in een warme slaapkamer kan transpireren een normale reactie zijn.

Bij nachtzweten gaat het vooral om herhaald en opvallend transpireren tijdens de nacht dat niet voldoende door de omgevingstemperatuur kan worden verklaard. Sommige mensen worden zo bezweet wakker dat ze hun nachtkleding of beddengoed moeten verschonen.

Ook dan zegt het symptoom op zichzelf nog niet wat de oorzaak is.

2. Hoe regelt het lichaam de temperatuur tijdens de slaap?

De lichaamstemperatuur volgt net als het slaap-waakritme een dagelijks patroon. Richting de normale slaapperiode daalt de kerntemperatuur en gedurende de nacht blijft de temperatuurregulatie actief.

Zweten is een van de mechanismen waarmee het lichaam overtollige warmte kan afvoeren.

Verschillende processen kunnen deze temperatuurregulatie beïnvloeden. Denk aan koorts, Hormonen, medicijnen, alcohol en veranderingen in het autonome zenuwstelsel.

Ook de slaapomgeving blijft belangrijk. Een slecht geventileerde kamer, synthetische nachtkleding of te warm beddengoed kan voldoende zijn om iemand 's nachts flink te laten transpireren.

Daarom wordt bij nachtzweten eerst onderscheid gemaakt tussen een begrijpelijke reactie op warmte en onverklaard of terugkerend overmatig zweten.

3. Waardoor kan nachtzweten ontstaan?

Nachtzweten heeft veel mogelijke verklaringen. In de huisartsenpraktijk blijkt bij de meeste mensen met aanhoudend nachtzweten uiteindelijk geen ernstige onderliggende aandoening aanwezig.

Mogelijke factoren en aandoeningen zijn onder andere:

• overgang en andere hormonale veranderingen;
• koorts en bepaalde infecties;
• hyperthyreoïdie en andere endocriene aandoeningen;
• diabetes en episodes van een te lage bloedsuikerspiegel;
• alcoholgebruik;
• bepaalde medicijnen;
• angst- en paniekklachten;
• slaapstoornissen zoals obstructieve slaapapneu;
• hyperhidrose, waarbij iemand overmatig transpireert.

Ook bepaalde kwaadaardige aandoeningen, waaronder sommige lymfomen, kunnen met nachtzweten gepaard gaan. Nachtzweten alleen is echter geen aanwijzing dat iemand kanker heeft. Bij de beoordeling wordt juist gekeken naar het totaalbeeld en eventuele andere klachten.

Het is daarom belangrijk niet op basis van één symptoom zelf een diagnose te stellen.

4. Welke rol spelen hormonen en de overgang?

Nachtzweten is een bekend verschijnsel tijdens de perimenopauze en menopauze.

De hormonale veranderingen tijdens deze levensfase kunnen de temperatuurregulatie beïnvloeden. Daardoor kunnen vasomotorische symptomen ontstaan: vooral opvliegers en nachtzweten.

Een nachtelijke opvlieger kan iemand wakker maken en de slaap verstoren. Wanneer dit regelmatig gebeurt, kan ook slapeloosheid ontstaan of verergeren.

Niet iedere persoon in de overgang ervaart deze klachten even sterk. Frequentie en intensiteit kunnen aanzienlijk verschillen.

Ook buiten de overgang kunnen hormonale en endocriene processen invloed hebben op transpiratie. Nachtzweten moet daarom altijd in de context van leeftijd, gezondheid, andere symptomen en eventuele medicijnen worden bekeken.

5. Kunnen medicijnen en slaapstoornissen nachtzweten veroorzaken?

Verschillende medicijnen zijn in verband gebracht met overmatig zweten. Antidepressiva vormen daarvan een bekend voorbeeld.

Dat is relevant omdat iemand tegelijkertijd Depressie, angst, slaapproblemen én nachtzweten kan ervaren. Het is dan niet automatisch duidelijk welk verschijnsel waardoor wordt veroorzaakt.

Wie vermoedt dat nachtzweten na het beginnen of veranderen van medicatie is ontstaan, kan dit bespreken met een arts of apotheker. Voorgeschreven medicatie moet niet zelfstandig vanwege nachtzweten worden verminderd of gestopt.

Slaapapneu en nachtzweten

Ook obstructieve slaapapneu kan met nachtzweten samenhangen.

Bij slaapapneu wordt de ademhaling tijdens de slaap herhaaldelijk belemmerd. Dat kan gepaard gaan met ontwakingen en lichamelijke activatie.

Nachtzweten betekent niet dat iemand slaapapneu heeft. Wanneer het echter samengaat met bijvoorbeeld luid snurken, waargenomen ademstops, herhaald wakker worden met een gevoel van ademnood of opvallende slaperigheid overdag, kan beoordeling door een arts verstandig zijn.

Andere nachtelijke verschijnselen kunnen eveneens met transpiratie gepaard gaan. Bij Nachtangst kunnen bijvoorbeeld sterke lichamelijke reacties optreden, waaronder een snelle hartslag, versnelde ademhaling en hevig zweten.

6. Wat kun je zelf doen bij nachtzweten?

Wat helpt, hangt vooral af van de oorzaak.

Wanneer warmte een duidelijke rol speelt, kunnen eenvoudige aanpassingen van de slaapomgeving zinvol zijn. Denk aan een koelere slaapkamer, geschikt beddengoed, lichtere nachtkleding en voldoende ventilatie.

Ook kan het nuttig zijn om te letten op een eventueel patroon. Treedt het nachtzweten bijvoorbeeld vooral op na alcoholgebruik, tijdens bepaalde fasen van de menstruatiecyclus, na een verandering van medicatie of tegelijk met koorts of andere klachten?

Zo'n patroon kan relevante informatie opleveren wanneer de klachten met een arts worden besproken.

Bij aanhoudend nachtzweten is alleen het koeler maken van de slaapkamer echter niet altijd voldoende. Wanneer een medische aandoening, slaapstoornis of medicijn een rol speelt, richt de aanpak zich zo mogelijk op die onderliggende factor.

7. Wanneer is nachtzweten reden om naar de huisarts te gaan?

Een enkele nacht hevig zweten hoeft meestal geen reden tot bezorgdheid te zijn.

Het wordt belangrijker om medische beoordeling te overwegen wanneer nachtzweten zonder duidelijke verklaring regelmatig terugkeert, zeer hevig is of langere tijd blijft bestaan.

Ook bijkomende klachten kunnen relevant zijn, bijvoorbeeld:

• aanhoudende of terugkerende koorts;
• onverklaard gewichtsverlies;
• langdurige hoest;
• opvallende vermoeidheid of ziek gevoel;
• vergrote lymfeklieren;
• hartkloppingen of andere nieuwe lichamelijke klachten;
• verschijnselen die kunnen passen bij slaapapneu.

Dergelijke symptomen betekenen niet automatisch dat sprake is van een ernstige aandoening. Ze kunnen voor een arts wel aanleiding zijn om verder te kijken naar mogelijke verklaringen.

8. Welke relatie bestaat er tussen nachtzweten en nachtmerries?

Iemand kan na een heftige nachtmerrie wakker worden met een snelle hartslag, versnelde ademhaling en transpiratie.

Dat is niet vreemd. Nachtmerries kunnen gepaard gaan met activatie van het autonome zenuwstelsel. Onderzoek waarbij verschillende lichamelijke signalen tijdens de slaap werden gemeten, ondersteunt dat tijdens nachtmerries veranderingen in onder andere hartslag, ademhaling en autonome activatie kunnen optreden.

Zweten kan daarmee onderdeel zijn van de lichamelijke reactie rond een nachtmerrie.

Dat betekent echter niet dat iedereen die bezweet wakker wordt een nachtmerrie heeft gehad.

Wat veroorzaakt wat?

De relatie kan verschillende richtingen hebben.

Een intense nachtmerrie kan gepaard gaan met lichamelijke activatie en transpiratie. Een lichamelijke verstoring kan tegelijkertijd de slaap onderbreken. Daarnaast kan een derde factor beide verschijnselen beïnvloeden.

Denk bijvoorbeeld aan Stress, angst, koorts, hormonale veranderingen, alcohol, bepaalde medicijnen of een slaapstoornis.

Daarom geldt:

nachtmerrie + zweten = niet automatisch chronisch nachtzweten

en

nachtzweten + angstig ontwaken = niet automatisch een nachtmerrie.

Iemand die bij Nachtangst hevig transpireert, kan bijvoorbeeld nauwelijks herinnering hebben aan wat er tijdens de episode gebeurde. Bij een nachtmerrie wordt iemand doorgaans duidelijk wakker en kan de droom meestal beter worden herinnerd.

Ook een nachtelijke paniekaanval kan met zweten, hartkloppingen, benauwdheid en soms Hyperventilatie gepaard gaan.

Wanneer vooral terugkerende, goed herinnerde angstige dromen het probleem vormen en deze de slaap of het functioneren overdag ernstig beïnvloeden, kan eerder worden gekeken naar Terugkerende nachtmerries of een Nachtmerriestoornis.

9. Tenslotte

Nachtzweten is een symptoom met uiteenlopende mogelijke verklaringen. Soms is de oorzaak eenvoudig, zoals een warme slaapkamer of te zwaar beddengoed. In andere gevallen kunnen hormonale veranderingen, medicijnen, alcohol, infecties, stofwisselingsproblemen, slaapstoornissen of andere lichamelijke en psychologische factoren een rol spelen.

Vooral tijdens de overgang komen nachtelijke opvliegers en zweten veel voor en kunnen ze de slaap aanzienlijk verstoren.

Ook nachtmerries kunnen gepaard gaan met lichamelijke activatie en zweten. Toch mag bezweet wakker worden niet automatisch aan een nachtmerrie worden toegeschreven. Bij structureel nachtzweten is het belangrijker om naar het volledige klachtenpatroon en mogelijke andere verklaringen te kijken.

Wanneer nachtzweten hevig, langdurig of onverklaard is, of samengaat met andere opvallende klachten, kan een huisarts helpen om mogelijke oorzaken systematisch te beoordelen.