Droomsignalen: Lichtbakens in de chaos van je dromen...

Je zit in een klaslokaal en door het raam zie je een tropisch strand waar walvissen voorbij zwemmen. Vreemd? Blijkbaar niet, want in de droom schrijf je rustig verder aan je opstel. Of je slaat Mike Tyson met één klap tegen de vlakte, je overleden opa staat achter de kassa in je winkel of je sushi besluit dat hij geen zin heeft om opgegeten te worden en loopt weg. En toch denk je niet: wacht eens even… ik droom.

Precies daarom zijn droomsignalen zo interessant. Het zijn vreemde, terugkerende of onmogelijke details waarmee je droom eigenlijk een enorm neonbord ophangt: DIT IS EEN DROOM. Zodra je ontdekt welke signalen in jouw eigen dromen steeds terugkomen, kunnen ze een prachtige ingang naar lucide dromen worden.

1. Wat zijn droomsignalen?

Een droomsignaal is iets in een droom dat afwijkt van je normale werkelijkheid en daardoor kan onthullen dat je droomt.

Sommige signalen zijn overduidelijk. Je vliegt zonder vliegtuig, een hond begint een filosofisch gesprek of je loopt door een muur alsof die van mist is gemaakt.

Andere zijn veel subtieler:

✧ Je bent weer in het huis waar je twintig jaar geleden woonde.
✧ Je praat met iemand die overleden is.
✧ Je hebt ineens je oude baan terug.
✧ Je voelt een angst die veel sterker is dan de situatie rechtvaardigt.

Een droomsignaal hoeft dus helemaal geen spectaculair droomsymbool te zijn. Ook een gedachte, emotie, lichamelijke sensatie of vreemde combinatie van omstandigheden kan je vertellen dat je droomt.

Het merkwaardige is alleen dat we dat vaak pas ná de droom zien.

Dan denk je:

Mijn huis stond midden in de oceaan. Waarom had ik niet door dat ik droomde?

Dat brengt ons bij het grote probleem van droomsignalen: ze zijn vaak glashelder zodra je wakker bent, maar midden in een droom accepteren we de vreemdste dingen zonder twijfel.

2. Waarom herkennen we droomsignalen vaak niet terwijl we dromen?

Omdat dromen ongelooflijk goed zijn in het normaal laten voelen van onzin.

• Je overleden vader zit naast je. Blijkbaar was hij toch niet dood.
• Je kunt ineens vliegen. Waarschijnlijk heb je eindelijk ontdekt hoe het moet.
• Je staat zonder enige reis in Athene. Kennelijk ben je op vakantie.

In plaats van onmiddellijk te denken dit kan niet kloppen, passen we het verhaal aan. Ons wereldmodel schuift gewoon mee met wat de droom presenteert.

Daarbij ontbreekt vaak precies die kritische stap die overdag zo vanzelfsprekend lijkt: even afstand nemen en jezelf afvragen wat er eigenlijk gebeurt. Je droom hoeft namelijk niet logisch te zijn. Hij hoeft alleen logisch genoeg te voelen.

• Een giraffe in je slaapkamer? Misschien van de buren.
• Je moeder blijkt koningin van België? Mooie promotie.
• Een pratende lantaarnpaal? Kennelijk zo’n avond.

Dat is tegelijkertijd frustrerend en fascinerend. Het droomsignaal staat recht voor je neus, maar zolang je alles accepteert, gebeurt er niets mee.

Daarom draait werken met droomsignalen uiteindelijk niet alleen om vreemde dingen herkennen. Je traint vooral het moment waarop je denkt:

Wacht eens. Klopt dit eigenlijk wel?

3. Wat is het verschil tussen een droomsignaal, droomthema en droomsymbool?

Deze begrippen lijken op elkaar, maar hebben een andere functie.

✦Een droomthema is een breder onderwerp dat vaker terugkomt, zoals school, reizen, achtervolging, werk, seks, familie of verdwalen.
✦ Een droomsymbool is een mens, dier, object, plaats of handeling waaraan je persoonlijke betekenis kunt geven binnen droomwerk.
✦ Een droomsignaal heeft een andere functie: het kan je laten beseffen dat je droomt.

ik droom.

Stel dat je regelmatig over school droomt terwijl je al twintig jaar van school bent. School is dan een terugkerend droomthema. Het gebouw, de leraar of een examen kan allerlei persoonlijke betekenis hebben.

Maar het feit dat jij als volwassen mens ineens weer wiskundeles zit te volgen, kan je droomsignaal worden.

Het verschil zit dus vooral in de vraag die je stelt.

Bij een droomthema vraag je:

Wat komt steeds terug?

Bij een droomsignaal:

Wat had mij kunnen laten beseffen dat ik droomde?

Met dat onderscheid in je achterhoofd kun je veel gerichter naar je eigen dromen gaan kijken.

4. Welke vier soorten droomsignalen zijn er?

Stephen LaBerge en zijn collega’s verdeelden dreamsigns in vier brede categorieën: inner awareness, action, form en context. In het Nederlands kun je die vertalen als innerlijk bewustzijn, actie, vorm en context.

Je hoeft tijdens een droom natuurlijk niet te denken:

Aha, categorie C. Vorm.

Dat zou de droom vermoedelijk alleen maar vreemder maken.

De indeling is vooral handig wanneer je achteraf je droomdagboek onderzoekt.

A. Innerlijk bewustzijn

Hier zit het vreemde in jouw gedachten, emoties, sensaties of waarneming.

Bijvoorbeeld:

✦ Je ziet ineens perfect terwijl je normaal een bril nodig hebt.
✦ Je voelt een enorme angst zonder duidelijke aanleiding.
✦ Je weet iets wat je onmogelijk kunt weten.
✦ Je denkt dat een deur open moet en hij springt onmiddellijk open.

Sommige mensen ontdekken dat juist een heel specifieke emotie steeds terugkomt. Dan kan zelfs dat gevoel uiteindelijk een persoonlijk droomsignaal worden.

B. Actie

Hier doet iemand of iets iets wat niet klopt.

❖ Je slaat Mike Tyson met één klap tegen de vlakte.
❖ Je sushi loopt van je bord weg.
❖ Een kapper leest bij iedere knip in zijn handleiding.
❖ Een lantaarnpaal vraagt hoe het met je levensmissie gaat.

Achteraf zijn zulke dromen vaak hilarisch.

Op het moment zelf denken we blijkbaar:

Ja hoor. Pratende lantaarnpaal. Niets aan de hand.

C. Vorm

Hier klopt het uiterlijk of de vorm van iets niet.

◇ Je bent ineens Johan Cruijff.
◇ Een dinosaurus verandert langzaam in een muis.
◇ Je moeder ziet er totaal anders uit.
◇ De kerk om de hoek past ineens in je hand.

Ook gebouwen, landschappen en je eigen droomlichaam kunnen veranderen.

Wanneer dat bij jou vaak gebeurt, kan vorm een sterke categorie worden om op te letten.

D. Context

Hier kan ieder afzonderlijk onderdeel normaal zijn, maar de combinatie klopt van geen kant.

▸ Je overleden oma werkt ineens bij jou op kantoor.
▸ Je huis staat op een wolk.
▸ Buiten je klaslokaal zwemmen walvissen voorbij.
▸ De bruiloft van je ex vindt plaats midden in een verlaten woestijn.

Contextsignalen zijn soms minder spectaculair dan vliegen of door muren lopen. Juist daarom zijn ze interessant. Oude huizen, mensen uit verschillende periodes van je leven en plaatsen waar je allang niet meer komt, kunnen krachtige persoonlijke signalen worden.

5. Hoe ontdek je jouw persoonlijke droomsignalen?

Hier begint het echte speurwerk.

Je hoeft niet te wachten tot er toevallig een neonbord in je droom verschijnt met:

JIJ DROOMT.

Je kunt vooraf onderzoeken welke patronen jouw eigen droomwereld steeds opnieuw gebruikt. Een droomdagboek is daarvoor bijzonder handig. Hoe meer dromen je verzamelt, hoe gemakkelijker je terugkerende droomsybolen herkent en signaleert.

Pak het praktisch aan:

1. Schrijf gedurende een tijdje zoveel mogelijk dromen op.
2. Markeer alles wat vreemd, onmogelijk of opvallend is.
3. Kijk of het vooral om innerlijk bewustzijn, actie, vorm of context gaat.
4. Zoek naar terugkerende mensen, plaatsen, emoties en situaties.
5. Kies één of twee signalen die vaak genoeg voorkomen om ermee te oefenen.

Niet ieder vreemd detail is namelijk even bruikbaar.

Dat je één keer droomde over een paarse pinguïn die belastingadvies gaf, betekent niet dat je voortaan bij iedere pinguïn een realitycheck hoeft te doen.

Mag natuurlijk wel.

Sterke droomsignalen hebben meestal iets terugkerends, opvallends of emotioneels.

Misschien droom je iedere maand over je oude werk. Misschien gaat er in je nachtmerries bijna altijd een bepaald gevoel van dreiging aan het gevaar vooraf. Misschien mis je steeds een trein, vliegtuig of examen.

De verpakking verandert dan, maar het patroon blijft hetzelfde.

En precies daar begint jouw persoonlijke droomtaal zichtbaar te worden.

6. Hoe gebruik je een droomsignaal om lucide te worden?

Een droomsignaal krijgt pas echt waarde wanneer je er een nieuwe reactie aan koppelt.

Stel dat je opvallend vaak droomt over je oude school.

Dan wordt de verbinding:

school → klopt dit? → droom ik?

Kom je overdag langs een school, hoor je iemand over school praten of zie je een oude schoolfoto, dan kun je even stoppen en serieus onderzoeken waar je bent.

Niet gedachteloos.

Werkelijk.

Vraag jezelf bijvoorbeeld:

• Hoe ben ik hier gekomen?
• Wat deed ik hiervoor?
• Klopt deze omgeving?
• Zou dit een droom kunnen zijn?

Daarna kun je eventueel een realitycheck uitvoeren.

A. Gebruik je droomsignaal met MILD

Hetzelfde principe past uitstekend bij MILD.

Stel dat je vannacht droomde dat je weer in je ouderlijk huis woonde.

➤ Je wordt wakker,
➤  Herinnert je de droom.
➤ Speelt dezelfde scène opnieuw in gedachten af.
➤ Deze keer reageer je anders.
➤ Je kijkt om je heen en denkt: Wacht eens. Ik woon hier helemaal niet meer.
➤ Dit is mijn droomsignaal.
➤ Ik droom.

Meer hoeven we MILD hier eigenlijk niet uit te leggen. Het belangrijke punt is dat je de techniek voedt met materiaal uit je eigen dromen in plaats van een willekeurig bedacht signaal.

Dat maakt droomsignalen zo persoonlijk.

B. En wat als je het droomsignaal toch mist?

Dan heb je gewoon gedroomd.

Welkom bij de club.

Je kunt jarenlang met lucide dromen bezig zijn en toch door het plafond vliegen terwijl je denkt:

Hé, handig.

Soms ontstaat er wél een kort moment van twijfel. Je voelt dat iets niet klopt, maar je droomgeest verzint razendsnel een verklaring en je gaat weer verder alsof er niets aan de hand is.

Dat is geen mislukking. Juist dat kleine moment van twijfel laat zien waar je de volgende keer misschien nét iets langer bij kunt stilstaan.

Na het wakker worden kun je daarom kort terugkijken:

➜ Waar begon het te wringen?
➜ Welk detail was eigenlijk onmogelijk?
➜ Wat had mij hier kunnen laten beseffen dat ik droomde?

Zo wordt zelfs een gemist droomsignaal waardevol trainingsmateriaal.

7. Waarom emoties een sterk droomsignaal zijn...

We zoeken droomsignalen gemakkelijk in vreemde beelden, maar emoties kunnen veel constanter terugkomen dan een specifieke persoon of plaats.

Misschien voel je in dromen vaak:

✹ haast;
✹ boosheid;
✹ verliefdheid;
✹ eenzaamheid;
✹ een heel specifieke angst.

Wanneer zo’n emotie steeds terugkomt, kun je leren haar eveneens te herkennen.

Dat betekent niet dat je overdag bij iedere seconde angst moet denken dat je droomt. Het gaat erom dat je gevoel zelf soms een aanwijzing kan worden. Wanneer een emotie plotseling buitengewoon sterk is, kun je even stoppen en je afvragen:

1. Wat voel ik eigenlijk?
2. Waarom zo sterk?
3. Klopt deze situatie?
4. Droom ik?

Bij nachtmerries kan dat bijzonder interessant worden. Soms verschijnt de emotionele onderstroom al voordat het bekende monster, de achtervolger of de gevaarlijke situatie verschijnt.

Dan wordt angst als het ware het droomsignaal vóór het droomsignaal.

Ook overdag kun je die gevoeligheid rustig trainen. Niet door voortdurend achterdochtig naar de werkelijkheid te kijken, maar door af en toe echt aandacht te geven aan wat er om je heen én in jezelf gebeurt.

✣ Hoe ziet deze plek er werkelijk uit?
✣ Wie zijn hier?
✣ Hoe ben ik hier gekomen?
✣ Wat voel ik?

Je traint daarmee geen paranoia.

Je traint opmerkzaamheid.

En misschien komt precies die gewoonte op een nacht terug wanneer je met het Urker Mannenkoor midden op de Dam staat en eindelijk denkt:

Wacht eens even…

8. Tenslotte

Droomsignalen zijn eigenlijk lichtbakens die we tijdens het dromen voortdurend voorbijlopen. Hoe beter je je eigen dromen leert kennen, hoe duidelijker die signalen worden. Een oude school, een vreemde emotie, een overleden persoon of iets dat onmogelijk op de juiste plek kan zijn, kan uiteindelijk precies het moment creëren waarop je stopt en denkt: dit klopt niet.

De kracht zit daarom niet in het uit je hoofd leren van honderd algemene droomtekens, maar in het herkennen van jouw eigen patronen. Misschien verteltt je droom vannacht opnieuw met een serie opvallende droomsymbolen dat je aan het dromen bent. Het verschil is dat je hem deze keer misschien hoort.

Let op!!!: houd oefenen met droomsignalen, realitychecks en inductietechnieken speels. Als het je slaapkwaliteit vermindert of je merkt dat je obsessief gaat controleren of je wakker bent, doe dan een stap terug en bescherm eerst je slaap.

Bronnen

LaBerge, Stephen & Rheingold, Howard — Exploring the World of Lucid Dreaming (1990).

LaBerge, Stephen & Lucidity Institute — onderzoek en trainingsmateriaal rond dreamsigns en luciditeit.

Adventure-Heart, Denholm Jay — Findings From the International Lucid Dream Induction Study — Frontiers in Psychology (2020).

Stumbrys, Tadas, Erlacher, Daniel, Schädlich, Melanie & Schredl, Michael — Induction of Lucid Dreams: A Systematic Review of Evidence — Consciousness and Cognition (2012).