Natuurlijk ritme: Waarom de mooiste mogelijkheden buiten je wereldmodel te vinden zijn...

Soms voelt het alsof je voortdurend aan het leven moet trekken. Je plant, denkt vooruit, probeert grip te houden en maakt keuzes op basis van wat je kent. Dat is logisch. We hebben verwachtingen, ervaringen en overtuigingen nodig om ons door de wereld te bewegen. Samen vormen ze een wereldmodel waarmee we proberen met zo min mogelijk inspanning te voorzien wat er waarschijnlijk zal gebeuren.

Maar de werkelijkheid is altijd groter dan ons beeld ervan. Er gebeuren dingen die we niet hadden voorzien, mogelijkheden ontstaan buiten onze plannen en wat gisteren nog vanzelfsprekend leek, kan morgen veranderen. Binnen TaoMind verwijst natuurlijk ritme naar die grotere, voortdurende beweging van het leven. We kunnen haar niet volledig kennen of beheersen, maar we kunnen wel leren haar beter waar te nemen en onze eigen beweging erop af te stemmen.

1. We leven vanuit een wereldmodel

Iedereen draagt een beeld van de werkelijkheid met zich mee.

Je hebt ideeën over wie je bent, wat je kunt, hoe andere mensen waarschijnlijk zullen reageren en welke keuzes verstandig zijn. Je weet uit ervaring dat bepaalde handelingen meestal bepaalde gevolgen hebben. Daardoor hoef je niet iedere ochtend opnieuw uit te vinden hoe bivoorbeeld het broodrooster werkt.

Zo'n wereldmodel is onmisbaar.

Het helpt je plannen, voorspellen en beslissingen nemen. Maar het heeft ook een grens: het bestaat uit wat je al kent, hebt meegemaakt, geleerd, geloofd en verwacht.

Daardoor kijken we snel naar een nieuwe situatie met oude ogen.

• Je denkt bijvoorbeeld dat je voor een bepaalde baan niet geschikt bent omdat eerdere ervaringen dat lijken te bevestigen. 
• Je blijft vasthouden aan een plan omdat je ooit hebt besloten dat dit de juiste weg was. 
• Je ziet een mogelijkheid niet omdat die niet past bij het beeld dat je van jezelf hebt.

Het wereldmodel dat je helpt richting te vinden, kan zo ook bepalen welke richtingen je überhaupt nog ziet.

De kunst is daarom niet om zonder wereldmodel te leven. Dat kan niet en hoeft ook niet.

Een wereldmodel wordt ook weleens vergeleken met een kaart en men zegt dan: de kaart is niet het gebied. 

2. Het leven houdt zich niet aan onze kaart.

We maken plannen alsof het leven zich min of meer volgens rechte lijnen beweegt.

Je begint ergens aan, werkt eraan, boekt vooruitgang en bereikt uiteindelijk het doel. Daarna volgt het volgende doel.

Maar kijk naar de werkelijkheid en overal verschijnen andere bewegingen.

Dag wordt nacht. Seizoenen wisselen. De zee trekt zich terug en komt weer op. Een lichaam groeit, verandert en wordt ouder. Relaties ontstaan, verdiepen zich, veranderen en kunnen verdwijnen. Ideeën komen op, krijgen vorm en maken uiteindelijk plaats voor iets anders.

Ook ons eigen leven beweegt zo.

Sommige perioden vragen om opbouwen. Andere om oogsten, wachten, herstellen, veranderen of afscheid nemen. Soms opent zich onverwacht iets nieuws terwijl een andere beweging juist tot stilstand komt.

Dat is de circle of life niet als keurige cirkel waarin alles voorspelbaar terugkeert, maar als herkenning dat ontstaan, verandering en verdwijnen bij dezelfde werkelijkheid horen.

We raken gemakkelijk uit ons natuurlijke ritme wanneer we één fase willen vasthouden.

We willen groei zonder afname. Een nieuw begin zonder iets achter te laten. Voortdurend energie zonder herstel. Zekerheid terwijl de werkelijkheid verandert.

Maar de natuur kent geen permanente lente.

3. Wat is natuurlijk ritme?

Natuurlijk ritme is moeilijk volledig vast te leggen, juist omdat het geen vast patroon is dat je eenmaal ontdekt en vervolgens kunt volgen.

Het verwijst naar de voortdurende beweging van het leven: naar verandering, timing, ontstaan en verdwijnen, versnellen en vertragen, openen en sluiten.

Daar kun je je meer bewust van worden en op afstemmen.

Dat betekent niet dat er ergens een verborgen schema bestaat dat je alleen maar hoeft te ontdekken. Het betekent ook niet dat het leven voortdurend signalen afgeeft die precies vertellen wat jij moet doen.

Afstemmen begint veel eenvoudiger.

Je kijkt naar wat er werkelijk gebeurt.

• Niet alleen naar wat je verwachtte dat er zou gebeuren.
• Niet alleen naar wat je had gepland.
• Niet alleen naar wat binnen je bestaande wereldmodel mogelijk leek.

Soms ontdek je daardoor dat doorgaan nog steeds de juiste beweging is. Soms merk je dat een richting die lange tijd klopte niet meer past. En soms verschijnt er iets waarvoor je nog geen duidelijke naam, verklaring of bestemming hebt.

De vraag verschuift dan van:

Hoe krijg ik het leven zover dat het volgens mijn plan verloopt?

naar:

Welke beweging past bij dit moment?

Dat is geen formule die altijd het juiste antwoord geeft. Het is een andere manier van aanwezig zijn.

4. Afstemmen is iets anders dan volgen

Afstemmen kan passief klinken. Alsof je moet wachten tot het leven beslist wat er met je gebeurt.

Maar zonder eigen beweging valt er weinig af te stemmen.

Je blijft nadenken, kiezen, plannen, oefenen en handelen. Je mag doelen stellen en ergens hard voor werken. Soms vraagt een situatie zelfs dat je tegen de omstandigheden in beweegt.

Het verschil zit niet tussen handelen en niet-handelen.

Het zit tussen handelen vanuit contact met wat er werkelijk gebeurt en handelen vanuit een beeld waaraan de werkelijkheid zich koste wat kost moet aanpassen.

Een zeilster laat zich ook niet simpelweg door de wind meenemen. Hij heeft een richting, maakt keuzes en gebruikt zijn vaardigheden. Maar zij kan de wind niet bevelen uit de gewenste hoek te komen.

Zij kijkt, voelt, stuurt bij en gebruikt wat er op dat moment aanwezig is.

Je merkt waar beweging ontstaat en waar iets voortdurend schuurt. Waar energie verschijnt en waar je vooral kracht gebruikt om een werkelijkheid in stand te houden die misschien al veranderd is.

Dat betekent niet dat iedere weerstand een teken is dat je moet stoppen.

Het kan ook zijn dat weerstand waardevolle informatie bevat.

5. Waarom afstemmen een uitdaging is...

Ons wereldmodel geeft houvast.

Als we weten wat iets betekent, wat er gaat gebeuren en wat we moeten doen, voelt de wereld overzichtelijker. Daarom zoeken we gemakkelijk naar zekerheid voordat we bewegen.

Maar natuurlijk ritme biedt die zekerheid niet.

• Een periode van stilstand kan herstel zijn, maar ook vermijding. 
• Weerstand kan betekenen dat een richting niet meer past, maar ook dat iets belangrijk genoeg is om ondanks de weerstand vol te houden.
• Een onverwachte mogelijkheid kan een prachtige opening zijn of simpelweg een afleiding.

Afstemmen zorgt niet gelijk voor de makkelijke weg.

Integendeel.

Het vraagt dat je leert waarnemen zonder van iedere waarneming meteen een duidelijk antwoord te verwachten. Soms wordt een richting snel helder, soms blijft er alleen een vaag gevoel dat er iets verschuift.

Je verstand blijft daarbij belangrijk, maar hoeft niet alles alleen op te lossen. Ook intuïtie kan iets opmerken voordat je precies begrijpt waarom het je aandacht trekt. 

Een mogelijkheid, een weerstand, een onverwachte opening of eenvoudig het gevoel dat de richting die je had gekozen niet meer helemaal klopt.

En soms weet je het gewoon nog niet. Ook dat niet-weten hoort erbij. Je hoeft niet iedere onzekerheid onmiddellijk op te lossen voordat je verder kunt bewegen.

Afstemmen ontstaat in dat samenspel van denken, voelen, waarnemen en handelen. Je beweegt, kijkt wat er gebeurt en stelt waar nodig opnieuw bij.

6. Soms vraagt natuurlijk ritme om tegen de stroom in te gaan

Het is verleidelijk om natuurlijk ritme te verwarren met gemak.

Als iets stroomt, zal het wel goed zijn. Als iets moeite kost, past het blijkbaar niet.

Zo eenvoudig is het leven niet.

Een studie afmaken kan maanden discipline vragen. Een moeilijke relatie herstellen kan ongemakkelijke gesprekken vereisen. Een creatief idee kan lange tijd nergens op lijken voordat het vorm krijgt. Grenzen stellen kan juist méér spanning veroorzaken voordat er rust ontstaat.

Inspanning is daarom niet het tegenovergestelde van natuurlijk ritme. Soms vraagt wat belangrijk voor je is juist veel van je.

Er is wel een verschil tussen kracht gebruiken en blijven forceren. Je kunt ergens maanden of jaren aan werken omdat je voelt dat het de moeite waard is. Maar je kunt ook steeds harder gaan duwen omdat je niet meer wilt erkennen dat de omstandigheden zijn veranderd.

Wu Wei helpt dat verschil zichtbaar te maken. Niet door inspanning te vermijden, maar door geen kracht te verspillen waar die niets meer in beweging brengt.

Water laat beide mogelijkheden zien. Het kan om een steen heen stromen wanneer daar ruimte ontstaat, maar het kan diezelfde steen ook langzaam uitslijten. Meebewegen betekent dus niet automatisch wijken.

De moeilijkste vraag is misschien niet hoeveel moeite iets kost, maar wat je met die moeite aan het doen bent.

Ben ik werkelijk ergens aan het bouwen, of probeer ik vooral te voorkomen dat iets verandert?

Soms betekent afstemmen dat je volhoudt. Een andere keer ontdek je dat loslaten de beweging is die ruimte maakt. Welke van de twee klopt, staat zelden vooraf vast. Juist daarom blijf je kijken, voelen en bijsturen.

7. Je kunt het ritme niet kennen, alleen blijven afstemmen

Hier schuilt een merkwaardige valkuil.

Zodra we natuurlijk ritme proberen te begrijpen, kunnen we er opnieuw een model van maken.

Dan besluiten we bijvoorbeeld dat rust goed is en drukte slecht. Dat flow betekent dat we goed afgestemd zijn. Dat weerstand bewijst dat we verkeerd zitten. Of dat iedere toevallige gebeurtenis een aanwijzing bevat over welke richting we moeten kiezen.

Maar dan hebben we het ene wereldmodel alleen vervangen door een ander.

Misschien vraagt natuurlijk ritme juist om iets moeilijkers: leven met het besef dat we nooit het volledige patroon kunnen zien.

• Je kunt waarnemen.
• Je kunt nadenken.
• Je kunt voelen.
• Je kunt kiezen.
• Je ontdekt wat je keuze in beweging brengt.

Soms bevestigt dat je richting. Soms blijkt je inschatting verkeerd. Dan hoef je dat niet onmiddellijk als mislukking te zien. Je hebt nieuwe informatie gekregen en kunt opnieuw afstemmen.

8. Tenslotte

We hebben ons wereldmodel nodig. Het helpt ons begrijpen, plannen, kiezen en richting geven. Maar binnen TaoMind blijft daar het besef naast bestaan dat de werkelijkheid altijd groter is dan onze voorstelling ervan. Natuurlijk ritme begint misschien precies daar: wanneer we niet alleen proberen het leven te laten passen bij wat we al kennen, maar ook ontvankelijk blijven voor wat verandert, verdwijnt of onverwacht ontstaat.

Afstemmen betekent daarom niet dat je ontdekt hoe het leven hoort te lopen. Je beweegt, kijkt opnieuw en stelt bij. Soms versnelt het leven, soms vertraagt het; soms vraagt het om vasthouden en soms om loslaten. Je hoeft het hele ritme niet te begrijpen om erin mee te kunnen bewegen. Misschien is dat uiteindelijk de kunst: niet het leven dwingen jouw ritme te volgen, maar aanwezig genoeg blijven om jouw beweging steeds opnieuw af te stemmen op het natuurlijk ritme.