Meditatie: Wat er gebeurt wanneer je stopt met proberen stil te worden
Meditatie wordt vaak voorgesteld als een manier om je hoofd leeg te maken. Alsof je pas goed mediteert wanneer gedachten verdwijnen, je lichaam volledig ontspannen is en er ergens vanbinnen een weldadige stilte ontstaat. Wie vervolgens gaat zitten en ontdekt dat zijn hoofd gewoon doorgaat met denken, kan al snel het gevoel krijgen dat meditatie blijkbaar niet voor hem is weggelegd.
Binnen TaoMind kijken we daar anders naar. Meditatie begint niet wanneer het stil wordt in je hoofd. Ze begint wanneer je opmerkt wat er gebeurt. Je aandacht dwaalt af, je merkt het en je keert terug naar je ademhaling, je lichaam of het moment waar jij je focus op vestigde Even later dwaal je opnieuw af. Dan keer je opnieuw terug want het terugkeren is de meditatie.
1. Wat is meditatie eigenlijk?
Mediteren begint met aandacht.
Gedurende een gewone dag is die aandacht voortdurend onderweg. Je werkt aan iets en denkt ondertussen aan een gesprek van gisteren. Je loopt naar de keuken en bent in gedachten al bezig met wat je vanavond moet doen. Je luistert naar iemand en merkt ineens dat je ondertussen een antwoord aan het voorbereiden bent.
Daar is op zichzelf niets vreemds aan. Ons vermogen om terug te kijken, vooruit te denken, verbanden te leggen en plannen te maken is bijzonder nuttig. Alleen merken we vaak nauwelijks meer hoe gemakkelijk onze aandacht wordt meegenomen.
Tijdens meditatie verandert daar iets aan.
Je gaat zitten en kiest bewust iets waarop je je aandacht richt. Dat kan je ademhaling zijn, een lichamelijke gewaarwording, een geluid of eenvoudig het gevoel dat je zit.
Vervolgens gebeurt bijna onvermijdelijk iets anders:
- Je denkt aan straks.
- Of aan gisteren.
- Je vraagt je af hoelang je al zit.
- Je hoort een geluid.
- Je krijgt jeuk.
- Je bedenkt dat je nog een bericht moet beantwoorden.
En ergens midden in zo'n gedachte merk je ineens: ik was aan het mediteren.
Dat moment is belangrijk.
Je hoeft jezelf niet terug te fluiten alsof je iets verkeerd hebt gedaan. Je hoeft alleen terug te keren.
2. Waarom hoeft je hoofd niet leeg te zijn?
Een van de hardnekkigste ideeën over meditatie is dat je moet proberen niet te denken.
Probeer het maar eens.
Ik ga nu nergens aan denken.
Waarschijnlijk heb je binnen enkele seconden al een gedachte over het feit dat je nergens aan probeert te denken.
Gedachten verschijnen vanzelf en:
- Sommige zijn praktisch.
- Sommige zijn absurd.
- Sommige keren steeds terug.
- Soms komt er een herinnering boven.
- Soms een zorg.
- Soms ineens de vraag wat je vanavond zult eten.
Meditatie vraagt niet dat je die stroom stillegt.
Interessanter is dat je kunt leren zien wat er gebeurt wanneer een gedachte verschijnt.
Er is namelijk verschil tussen een gedachte hebben en een gedachte volgen.
Je kunt tijdens meditatie denken aan een gesprek dat je morgen moet voeren. Dat is een gedachte. Maar voordat je het weet, voer je het hele gesprek alvast in je hoofd. Je bedenkt wat de ander zal zeggen, hoe jij daarop reageert en waarom jij eigenlijk gelijk hebt.
De gedachte heeft je meegenomen.
Zodra je dat merkt, ontstaat er een klein maar wezenlijk moment. Je ziet de gedachte weer als gedachte.
Je hoeft haar niet af te maken.
Je hoeft haar ook niet weg te duwen.
Je kunt terugkeren.
Daarom kan een onrustige meditatie minstens zo interessant zijn als een rustige. Misschien ontdek je juist dan hoeveel verhalen, verwachtingen, zorgen en plannen zich voortdurend door je aandacht bewegen.
Dat ontdekken is geen verstoring van de meditatie want...
3. Afdwalen hoort bij mediteren
Stel dat je tien minuten mediteert en je aandacht dwaalt twintig keer af.
Was dat een slechte meditatie?
Alleen wanneer je denkt dat het doel was om tien minuten onafgebroken geconcentreerd te blijven.
Maar je kunt er ook anders naar kijken. Misschien waren er twintig momenten waarop je ontdekte dat je aandacht ergens anders was en twintig momenten waarop je bewust terugkeerde.
Dan ziet dezelfde meditatie er ineens heel anders uit.
Afdwalen hoort erbij.
Sterker nog, zonder afdwalen zou je een belangrijk deel van meditatie niet eens kunnen oefenen: het moment waarop je merkt dat je bent meegegaan en opnieuw kiest waar je je aandacht brengt.
Daarbij ga je ook ontdekken hoe snel er een oordeel verschijnt en ook hoe snel die weer verdwijnt als jij je aandacht er niet meer aan geeft.
Misschien denk je:
- Ik kan dit niet.
- Ik ben veel te onrustig.
- Gisteren ging het beter.
- Ik zou inmiddels rustiger moeten zijn.
Ook die zinnen zijn gedachten.
Je hoeft er niet tegen te vechten. Je kunt eenvoudig opmerken dat ze er zijn.
Dat klinkt klein, maar het verschil is groot.
Je probeert jezelf niet voortdurend te verbeteren terwijl je mediteert.
Je leert waarnemen wat er gebeurt zonder dat iedere gedachte meteen een opdracht wordt.
En dan keer je terug.
Niet boos.
Niet teleurgesteld.
Gewoon terug.
4. Waarom je ademhaling zo'n goed anker is
Je ademhaling is een eenvoudige plek om naar terug te keren omdat ze altijd in het heden plaatsvindt.
Je kunt nadenken over de ademhaling van gisteren en je kunt je voorstellen hoe je morgen zult ademen, maar de ademhaling die je daadwerkelijk kunt voelen is deze.
In.
Uit.
Je hoeft haar bovendien niet zelf op gang te houden. Ook wanneer je er niet aan denkt, gaat je lichaam gewoon door met ademen.
Tijdens meditatie hoef je die ademhaling daarom niet mooier, dieper of rustiger te maken. Je kunt eerst eens voelen hoe ze op dit moment is.
Misschien diep.
Misschien oppervlakkig.
Misschien rustig.
Misschien wat gejaagd.
Niets daarvan hoeft onmiddellijk te veranderen.
Een eenvoudige meditatie
Ga comfortabel zitten. Dat kan op een meditatiekussen, maar een gewone stoel is net zo goed.
◆ Zet je voeten rustig op de grond als je op een stoel zit.
◆ Laat je handen ergens rusten waar dat prettig voelt.
◆ Voel een paar seconden dat je lichaam wordt gedragen door de stoel, het kussen of de vloer.
◆ Breng daarna je aandacht naar je ademhaling.
◆ Voel waar je de adem het gemakkelijkst opmerkt. Misschien bij je neus, borst of buik.
◆ Probeer de ademhaling niet te sturen. Volg één inademing en daarna één uitademing.
◆ Wanneer een gedachte verschijnt, hoef je daar niets mee te doen.
◆ Merk je dat je volledig in een gedachte bent verdwenen? Keer dan rustig terug naar je ademhaling.
◆ Doe hetzelfde wanneer je wordt meegenomen door een geluid, lichamelijke sensatie of emotie.
◆ Blijf hier vijf tot tien minuten bij.
Meer hoeft er niet te gebeuren.
Misschien ervaar je rust.
Misschien helemaal niet.
De bedoeling is niet dat je aan het einde kunt zeggen dat je vijf minuten perfect geconcentreerd bent gebleven.
Iedere keer dat je ontdekt dat je aandacht ergens anders is en terugkeert naar je ademhaling, ben je aan het mediteren.
5. Wat gebeurt er eigenlijk wanneer je mediteert?
Na zo'n eenvoudige meditatie is het verleidelijk om meteen te vragen of ze heeft gewerkt.
- Ben ik rustiger?
- Voel ik verschil?
- Heb ik het goed gedaan?
Maar misschien is er een interessantere vraag:
Wat heb ik opgemerkt?
Misschien ontdekte je dat je nauwelijks één ademhaling kunt volgen zonder dat er een gedachte tussendoor komt. Misschien merkte je spanning in je schouders die je daarvoor niet voelde. Misschien werd je ongeduldig. Of misschien ontstond er inderdaad een onverwacht moment van stilte.
Niets daarvan hoeft het juiste resultaat te zijn.
Meditatie maakt zichtbaar wat er al aanwezig is.
Daarin zit een bijzondere eenvoud. Je hoeft een gedachte niet meteen te analyseren. Je hoeft onrust niet onmiddellijk op te lossen. Zelfs een prettig gevoel hoef je niet vast te houden.
Je kunt het eerst waarnemen.
Daardoor ontstaat soms een kleine ruimte tussen wat er gebeurt en wat je ermee doet.
- Je voelt irritatie zonder onmiddellijk te reageren.
- Je merkt een gedachte op zonder haar helemaal uit te werken.
- Je voelt spanning zonder meteen te besluiten wat die spanning betekent.
Dat betekent niet dat je gedachten, gevoelens of lichamelijke signalen onbelangrijk worden. Integendeel. Je kunt ze misschien juist beter waarnemen wanneer je niet onmiddellijk probeert ze te veranderen.
Meditatie is daarmee geen ontsnapping uit je ervaring.
Je gaat er juist dichter naartoe.
6. Terug naar je natuurlijke ritme
Wanneer je dagen vooral bestaan uit reageren, plannen, oplossen en doorgaan, kun je ongemerkt steeds verder verwijderd raken van wat je zelf ervaart.
- Misschien ben je moe, maar ga je door omdat er nog iets af moet.
- Misschien zit je al een uur vast, terwijl je eigenlijk even moet opstaan.
- Misschien voel je juist energie om iets te doen, maar blijf je wachten op het perfecte moment.
Meditatie vertelt je niet welke keuze juist is. Er verschijnt geen stem die na vijf minuten ademhalen precies uitlegt wat je moet doen.
Wat meditatie wél kan doen, is de voortdurende stroom van reacties even onderbreken.
- Je zit.
- Je ademt.
- Je merkt op.
En doordat je niet onmiddellijk achter iedere gedachte aan hoeft, kan er weer ruimte ontstaan om te voelen wat er daadwerkelijk aanwezig is.
Zo kan meditatie je helpen terug te keren naar je natuurlijke ritme. Niet doordat je tijdens meditatie dat ritme probeert te vinden, maar doordat je even minder bezig bent met alles wat je denkt te moeten.
Daarna sta je weer op.
Het leven gaat verder.
En misschien merk je iets op wat daarvoor verloren ging in de drukte.
7. Meditatie begint niet en eindigt niet op een kussen
Wie meditatie alleen ziet als tien minuten stilzitten, mist misschien het interessantste gedeelte.
Want wat je tijdens meditatie doet, kun je gedurende de dag steeds opnieuw herkennen.
Je bent met iemand in gesprek en merkt dat je eigenlijk niet meer luistert, omdat je in je hoofd al bezig bent met je antwoord.
- Terugkeren.
Je loopt buiten en ontdekt dat je de afgelopen tien minuten alleen maar hebt nagedacht over wat je straks moet doen.
- Terugkeren.
Je eet terwijl je ondertussen berichten leest en merkt ineens dat je nauwelijks hebt geproefd wat je gegeten hebt.
- Terugkeren.
Je werkt aan één taak, opent gedachteloos iets anders en merkt dat je aandacht alweer vertrokken is.
- Terugkeren.
Dat betekent niet dat je de hele dag in een meditatieve toestand moet proberen te blijven. Dan wordt meditatie alleen maar een nieuwe prestatie.
Het gaat juist om die kleine momenten waarop je wakker wordt uit de automatische beweging van je aandacht.
Soms duurt dat maar enkele seconden.
Je voelt je voeten terwijl je loopt. Je proeft je eten. Je luistert werkelijk naar iemand. Je neemt één ademhaling voordat je reageert.
Daarmee verandert meditatie langzaam van iets wat je doet in iets wat je kunt herkennen.
Je bent weg.
Je merkt het.
Je komt terug.
8. Tenslotte
Binnen TaoMind hoeft meditatie je nergens anders te brengen. Je hoeft geen leeg hoofd te bereiken, geen bijzondere ervaring op te roepen en ook niet iedere dag volkomen rustig van je meditatiekussen op te staan. Soms zit je vijf minuten en voelt het alsof er nauwelijks iets gebeurt. Een andere keer ontdek je pas door stil te zitten hoeveel er in je beweegt. Beide kunnen meditatie zijn.
Je aandacht zal opnieuw afdwalen. Naar gisteren, morgen, een geluid, een verlangen, een probleem of iets volkomen onbenulligs. En ergens onderweg merk je dat op. Dan hoef je jezelf niet te corrigeren of opnieuw te beginnen. Je keert eenvoudig terug naar je ademhaling, je lichaam en dit moment. Tot je opnieuw afdwaalt en opnieuw terugkeert want het terugkeren is de meditatie.